نبردهای خرمشهر و آبادان(37)
حوادث روز 27 مهرماه در روز 27 مهرماه، تلاش دشمن در خرمشهر و آبادان نسبت به روزهای گذشته سبکتر بود. با وجود اینکه هشت روز بود که نیروهای دشمن از کارون عبور کرده بودند و مسافت بین محور عبور تا رودخانه بهمنشیر حدود 15 کیلومتر بود، نیروهای زرهی و مکانیزه دشمن هنوز نتوانسته بودند این 15 کیلومتر را در هشت روز گذشته پیشروی کنند. در حالی که، مقاومت مقابل آنها بسیار سبک بود و از نظر برآوردهای نظامی، نیروهای عراقی بایستی حداکثر در ظرف دو روز، این مسافت را طی میکردند.

این امر نشان می‌دهد که نیروهای متجاوز عراق آنچنان روح تهاجمی نداشتند. فقط نیروهای اندک ما با شهامت و فداکاری فوق‌العاده، توانسته بودند وحشت فوق‌العاده‌ای در افراد دشمن ایجاد کنند. خوشبختانه واحدهای توپخانه ما که استعدادشان هم چندان نبود و کلاً شامل یک آتشبار105 م‌م، یک آتشبار130م‌م و یک آتشبار کاتیوشا بود، حداقل در محور اهواز ـ آبادان موفق شدند مانع پیشروی سریع نیروهای دشمن گردند و نیروهای مقاومت ما که از تکاوران دریایی، پرسنل ژاندارمری، افراد نیروی زمینی، سپاه پاسداران و نیروهای مردمی بودند، با اجرای عملیات گشتی نفوذی و عملیات ایذائی موفق شدند در نیروهای دشمن وحشت ایجاد کنند.

البته این نیروهای معدود ما در آن شرایط نمی‌توانستند یک خط پدافندی منظم در مقابل خط سرپل دشمن، که رو به گسترش بود، تشکیل دهند، زیرا این خط سرپل دشمن نیم‌دایره‌ای به شعاع تقریبی 10 کیلومتر بود و در سه محور شمال، شرق و جنوب به سمت اهواز و شادگان و آبادان در حال توسعه بود و برای برقراری خط دفاعی در مقابل سرپل دشمن که حداقل یک تیپ زرهی تقویت‌شده آن را اشغال کرده بود و از حاشیه غربی رودخانه کارون نیز از دارخوین تا سه‌راهی آبادان ـ ماهشهر در طول قریب به 30 کیلومتر به وسیله توپخانه و خمپاره‌انداز و حتی توپ و تانک پشتیبانی می‌شد، نیروهای ما برای اشغال مواضع پدافندی، حداقل در هریک از سه محور یادشده، یک گردان تقویت‌شده مکانیزه لازم داشت.

در آن موقع، چنین یگانی در منطقه نبود. حتی استعداد رزمی تمام نیروهای مدافع ما در منطقه عملیات خرمشهر و آبادان که باید ماهشهر و شادگان و دارخوین را نیز به آن اضافه کنیم، به اندازه استعداد رزمی یک تیپ پیاده نبود. ضمن اینکه اصولاً واحد مکانیزه در آن موقع، در این منطقه نداشتیم و گردان تانک هم متلاشی شده بود. بار دیگر بایستی یادآوری کنم که قبل از آغاز جنگ در این منطقه، یک گردان تانک با حدود 20 دستگاه تانک و یک گردان مکانیزه با حدود 60درصد استعداد رزمی مستقر بود که در اوایل جنگ، یک گروهان مکانیزه  به اهواز عقب‌نشینی کرد و از گردان تانک و مکانیزه، تقریباً قوای چندانی باقی نمانده بود. چنان‌که در همین روز 27 مهر، فرماندهی عملیات جنوب به لشکر اعلام کرد که از گردان165 پیاده زرهی، فقط 10درصد استعداد سازمانی آن باقی مانده است.

در جبهه آبادان، از آغاز عملیات، فقط یک دسته تانک با چهار دستگاه تانک مستقر بود که بعد از 27 روز جنگ، طبعاً از آن چهار دستگاه تانک نیز چیزی باقی نمانده بود. بنابراین، عملاً نیروهای ما به صورت پیاده خالص با پشتیبانی توپخانه و سلاح سبک و آرپی‌جی7 و معدودی تفنگ106م‌م و خمپاره‌انداز در مقابل هجوم نیروهای زرهی و مکانیزه دشمن در دشت باز و بدون حفاظ و جان‌پناه خوزستان می‌جنگیدند و با همین وضع، پیروزی‌هایی نیز داشتند. چنان‌که در نبردهای روز 26 و 27 در خرمشهر موفق شدند نیروهای دشمن را تا حدودی به عقب برانند و حلقه محاصره خرمشهر که نزدیک پل رسیده بود، در هم بشکنند و منطقه مقاومت را در داخل شهر گسترش دهند.

به نحوی که در روز 27 مهرماه، نیروهای ما موفق شدند حدود نصف خرمشهر را از اشغال دشمن خارج سازند و آنها را تا حوالی کنار شهر فراری دهند و در منطقه آبادان نیز، آتشبارهای ما موفق شدند با اجرای آتش مؤثر بر مواضع دشمن، از پیشروی آنها جلوگیری نمایند. از اقدامات مفیدی که در این روز به طور غیررسمی انجام گرفت، تشکیل ستاد عملیاتی در ماهشهر بود که فرماندهی آن را سرهنگ فروزان، فرمانده ژاندارمری کشور بر عهده گرفت. گرچه درباره تشکیل این نوع ستادهای واسطه، بین فرمانده نیروی زمینی و جانشین رئیس ستاد مشترک توافق اصولی وجود نداشت، ولی همان‌گونه که قبلاً نیز یادآور شده‌ایم، عملاً هدایت عملیات منطقه اهواز و خرمشهر و آبادان در دست فرمانده نیروی زمینی نبود.

هرگونه تصمیمات به وسیله تیمسار فلاحی و با همکاری مقامات نظامی و غیرنظامی آن مناطق عملیاتی اتخاذ می‌شد و اجرا می‌گردید. به هر حال، تشکیل ستاد عملیاتی در ماهشهر بارقه امیدی برای فرماندهی عملیات خرمشهر و آبادان بود. چنان‌که در روز 27 مهرماه، این فرمانده اعلام کرد تشکیل این ستاد تنها مایه امید است تا بتواند با طرح‌ریزی منطقی، عکس‌العمل مناسب برای وضع بحرانی موجود نشان دهد.

به طوری که از بررسی گزارش‌های روز 27 مهرماه برمی‌آید، گزارش‌های روزهای قبل اغراق‌آمیز بوده و خرمشهر به آن مقدار که گفته شده بود، به اشغال دشمن درنیامده بود. چنان‌که فرمانده عملیات جنوب در این روز، مجدداً اعلام کرد گمرک خرمشهر به طور کامل در کنترل دشمن است. اما تأسیسات پایگاه دریایی خرمشهر هنوز به طور کامل مورد تهدید نیست.

البته لازم به یادآوری است که بیشتر تأسیسات پایگاه دریایی خرمشهر در جنوب شاخه شرقی ـ غربی کارون، در حقیقت در جزیره آبادان قرار داشت، ولی اگر نیروهای دشمن تمام کرانه شمالی رودخانه کارون در حاشیه جنوبی شهر خرمشهر را اشغال می‌کردند، طبعاً تمام پایگاه زیر آتش مستقیم نیروهای دشمن قرار می‌گرفت. به هر حال، چنین به نظر می‌رسد که تا روز 27 مهرماه، خیابان کنار شط در کنترل نیروهای خودی بوده است.

پایگاه دریایی خرمشهر نیز در گزارش‌های امروز خود فقط به اشغال گمرک خرمشهر به وسیله دشمن اشاره کرده است. یک مسئله آزاردهنده که متناوباً تکرار می‌شد، گزارش عبور نیروهای دشمن از اروندرود به جزیره آبادان بود. البته نیروهای دشمن در کرانه جنوبی اروندرود مستقر بودند و به سادگی، حتی با سلاح تیر مستقیم مناطق شمالی اروندرود را به زیر آتش می‌گرفتند.

طبعاً این نیروها فعالیت، تحرک و جابه‌جایی‌هایی داشتند، اما به محض هرگونه جابه‌جایی، نیروهای پوششی دشمن در کرانه اروندرود، آن را آماده شدن جهت عبور از اروند تلقی می‌کردند. شاید نیروهای دشمن عمداً عملیات تظاهر و فریب انجام می‌دادند، تا نیروهای ما را به وحشت اندازند. با توجه به این مسئله، روز 27 مهرماه، بار دیگر عناصر پوششی ما خبر دادند که نیروهای دشمن در منطقه خسروآباد مشغول احداث پل بر روی اروندرود هستند که البته صحت نداشت.

در روز 27 مهرماه، اقدام نسبتاً مؤثر نیروی زمینی برای تقویت منطقه خرمشهر ـ آبادان عملی گردید و به لشکر77 مشهد ابلاغ شد سریعاً یک گردان کامل پیاده و یک گروهان تانک و یک آتشبار توپخانه از تیپ2 پیاده قوچان را به مشهد تغییر مکان دهد و با هواپیمای سی130 و راه‌آهن به اهواز اعزام کند تا در تقویت مدافعین خرمشهر و آبادان قرار گیرد.

در روز 27 مهرماه، بار دیگر خبرگزاری پارس خبر سقوط خرمشهر را اعلام کرد، ولی نیروی زمینی آن را تکذیب کرد. نیروی زمینی در پیامی به رزمندگان اهواز و خرمشهر و آبادان، ضمن تقدیر از فداکاری‌های آنان، اطلاع داد که قریباً واحدهای اعزامی از لشکر77 مشهد به اهواز وارد می‌شوند. به فرمانده لشکر توصیه کرد از یگان‌ها برداشتی نکند و همه آنها را به ماهشهر اعزام نماید تا برای تقویت دفاع خرمشهر و آبادان مورد استفاده قرار گیرند. اما فشار نیروهای دشمن در این لحظات بحرانی، بر رزمندگان ما در خرمشهر و آبادان ساعتی و لحظه‌ای بود؛ لذا گزارش‌های گله‌آمیز و ناراحت‌کننده با این مُسکن‌ها قطع نمی‌شد.

در این روز، فرمانده پایگاه دریایی خرمشهر به نیروی دریایی گزارش داد:

آتش دشمن شدید است. نیروهای خودی فاقد خمپاره‌انداز 120م‌م هستند. دریافران ارزش رزمی چندانی ندارند و از رفتن به میدان نبرد خودداری می‌کنند. افراد نیروی زمینی و ژاندارمری و غیرنظامیان در حال ترک موضع هستند و حالت تمرد به همه سرایت کرده است. در آبادان، وضع تغییر محسوسی نکرده، شهر در محاصره است. درگیری فعلاً در خارج از شهر ادامه دارد و پیشنهاد کرد افراد نظامی رزمنده موجود هرچه زودتر تعویض شوند و یک دادگاه زمان جنگ در منطقه تشکیل گردد و افراد خطاکار را مجازات نماید.

این فرمانده در پایان اضافه نمود اگر خرمشهر سقوط کند، مسئولیتش به عهده من نمی‌باشد، زیرا هیچ‌کدام از خواسته‌های من برآورده نشد و پشتیبانی لازم به عمل نیامد. در منطقه نبرد، وحدت فرماندهی و قدرت اجرایی ایجاد نمی‌گردد.

امضاء: ناخدایکم خلیل‌زاده، فرمانده پایگاه دریایی خرمشهر

*****

ستاد عملیاتی خرمشهر نیز که مقام فرماندهی مستقیم پایگاه دریایی خرمشهر بود و فرماندهی آن به عهده فرمانده ناحیه ژاندارمری خوزستان بود، گزارش داد با وجود اینکه نیروهای ما در خرمشهر از پشتیبانی توپخانه محروم هستند و دشمن تلاش می‌کند خرمشهر را اشغال کند، اما نیروهای ما با اراده‌ای مصمم، از شهر و دیار خود دفاع می‌کنند. در حال حاضر، گمرک و یک‌چهارم شهر در اشغال دشمن است. در آبادان، نیروهای ما موفق شده‌اند با آتش توپخانه، پیشروی دشمن را سد کنند.

لازم به یادآوری است که درباره اطلاق کلمه آبادان به جزیره و شهر آبادان در مفهوم اشتباه و در اغلب گزارش‌ها وجود داشت. این دو اسم از یکدیگر تفکیک نمی‌شد، فقط کلمه آبادان به کار برده می‌شد. در حالی که، این اسم هم برای جزیره آبادان به کار برده می‌شود که جزیره‌ای است به طول بیش از 70 کیلومتر ازخرمشهر تا دهانه فاو و عرض آن 6 تا 20 کیلومتر است. اما شهر آبادان که در منتهی‌الیه شمال‌غربی جزیره آبادان و در حدود 10 کیلومتری جنوب‌شرقی شهر خرمشهر قرار گرفته، در باریک‌ترین قسمت عرض جزیره بین رودخانه بهمنشیر و شمال رودخانه اروندرود گسترش دارد.

شهر خرمشهر نیز در کرانه شمالی و جنوبی شاخه شرقی ـ غربی رودخانه کارون احداث شده و شهر اصلی در شمال این شاخه کارون قرار داد، اما قسمت جنوبی نیز به نام خرمشهر معروفیت محلی دارد. شهر آبادان نیز که در جنوب بهمنشیر قرار دارد، قسمتی از حومه آن مانند فیاضیه، در شمال رودخانه احداث شده. بنابراین، در گزارش‌های نظامی، آن محدوده نیز به نام آبادان اعلام شده، در صورتی که از نظر کلی، منطقه بدین‌گونه نیست.

در جریان عملیات روز جاری، نیروهای دشمن تا نزدیکی سه‌راهی آبادان ـ ماهشهر رسیده بودند. به نحوی که، شهربانی آبادان اطلاع داد؛ تعدادی از اهالی آبادان که در شمال بهمنشیر در حرکت بودند، به اسارت دشمن درآمدند. در این روز، فرودگاه آبادان بار دیگر مورد گلوله‌باران دشمن قرار گرفت که بر اثر آن، 4 نفر شهید و 7 نفر مجروح شدند. هواپیماهای دشمن دو بار به آبادان حمله کردند.

 سپاه پاسداران نیز در ساعت 1600 اعلام کرد روز جاری وضع آبادان تقریباً عادی و مانند روزهای گذشته بود. نیروهای خودی موفق شدند نیروهای دشمن را حدود 7 کیلومتر به عقب برانند. در خرمشهر نیز، نیروهای ما موفقیت نسبی داشتند و توانستند تا حدودی نیروهای دشمن را به عقب برانند. ستاد مرکزی سپاه پاسداران در گزارش دیگری اعلام کرد در خرمشهر، بجز کشتارگاه و پلیس‌راه و راه‌آهن، سایر مناطق در دست نیروهای خودی است.

فرمانده تکاوران مستقر در بندر امام خمینی گزارش داد افراد‌ گشتی اعزامی از این یگان اطلاع دادند توپخانه‌های خودی در حدود 25 کیلومتری سه‌راهی آبادان ـ ماهشهر مستقرند. آتش خمپاره‌اندازهای دشمن به حوالی جاده ماهشهر اجرا می‌گردد. این گروه موفق شدند از جاده حرکت کنند و به آبادان برسند و سالم به ماهشهر مراجعت نمایند، ولی اهالی محلی با استفاده از جاده خاکی شهر را تخلیه می‌کردند.

بررسی‌ها نشان می‌دهد که این منطقه نبرد از بعدازظهر روز 27 مهرماه، فعال‌تر شد. توپخانه دشمن خرمشهر و آبادان را به شدت گلوله‌باران کرد و خساراتی سنگین به آبادان وارد نمود. در خرمشهر، بار دیگر نیروهای دشمن موفق شدند قسمتی دیگر از شهر را اشغال کنند و نبرد خیابانی به شدت جریان یافت.

بالأخره آخرین وضعیت این منطقه عملیات در روز 27 مهرماه، چنین اعلام شد: در روز جاری، دشمن سه بار حمله هوایی کرد و خساراتی وارد نمود. یک فروند هواپیمای دشمن سرنگون گردید. در حمله هوایی به فرودگاه آبادان، از خدمه جنگ‌افزار پدافند هوایی 5 نفر شهید و 7 نفر مجروح شدند و خساراتی نیز وارد گردید. بالگردهای دشمن به واحد توپخانه ما حمله کردند و خساراتی وارد ساختند. در خرمشهر، دشمن نیروهای تازه‌نفس وارد میدان نبرد کرد و نبرد سخت ادامه یافت.

در جبهه آبادان، توپخانه ما خوب عمل کرد و مانع پیشروی دشمن شد. با توجه به شرایط جنگ، وضعیت روحیه و استعداد رزمی نیروهای ما روز به روز بیشتر تحلیل می‌رفت و اگر نیروی کمکی نمی‌رسید، امید چندانی به حفظ وضع موجود نبود. تخلیه شهدا و مجروحین به دشواری اجرا می‌گردید. به این دلایل، فرمانده عملیات خرمشهر درخواست نمود؛ هرچه زودتر از محور ماهشهر ـ آبادان به نیروهای دشمن فشار وارد گردد تا فشار دشمن بر خرمشهر و آبادان کمتر شود.

 

منبع: نبردهای منطقه خرمشهر و آبادان، حسینی، سید یعقوب، 1396، ایران سبز، تهران

 

 

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده