نبردهای خرمشهر و آبادان(36)
حوادث روز 25 مهرماه از سحرگاه روز 25 مهرماه، فعالیت هوایی دشمن در خلیج فارس افزایش یافت و یکی از هدفهای عمده هوایی این روز دشمن، تأسیسات بندر ماهشهر و مجتمع پتروشیمی بندر امام خمینی بود. در این حملات، هواپیماهای دشمن موفق شدند، خساراتی به تأسیسات بندری ماهشهر وارد سازند. با توجه به فعالیت نسبی که از طرف نیروی زمینی و ژاندارمری در روز 24 مهرماه به عمل آمد، عناصری به ماهشهر اعزام شدند و در مناطقی که میتوانستند حداقل حضور خود را به دشمن نشان دهند، مستقر شدند.

در حدود ساعت 0800 روز 25 مهرماه، سپاه پاسداران اعلام کرد نیروهای دشمن در خرمشهر، حدود 30 متری پل رسیده‌اند و مردم و افراد سپاه و ارتش سنگر به سنگر با دشمن می‌جنگند. از طرفی، خبر رسید که پیاده شدن نیروهای دشمن در جزیره مینو، از طرف مقامات اطلاعاتی تأیید شد. ستاد مشترک به نیروی هوایی ابلاغ کرد برای اجرای پشتیبانی هوایی منتظر درخواست طبق روش‌ها نباشند و منطقه اشغالی سرپل دشمن و شمال و غرب خرمشهر را بمباران کنند. در ساعت 1040، نیروی دریایی اعلام کرد شبکه آب و برق خرمشهر و آبادان مختل شده، سردخانه‌ها از کار افتاده‌اند و نگهداری شهدا مشکل شده، اوضاع متشنج است.

در شرح حوادث روز 24 مهر، گفتیم که لشکر92 درخواست کرد خدمه 10 دستگاه تانک در اختیار او گذاشته شود. علت آن بود که لشکر تصمیم گرفت 10 دستگاه تانک از تانک‌های باقیمانده در پارک‌ها (به علت نبودن خدمه) به گردان232 تانک مأمور به منطقه عملیات آبادان ـ خرمشهر تحویل دهد. فرمانده گردان اظهار داشت خدمه‌ای ندارد و این گردان تقریباً به کلی منهدم شده است. از گردان165 پیاده نیز چیزی باقی نمانده است. اجساد پاک شهدای ما صحنه نبرد را پوشانده است و اغلب فرماندهان نیز شهید شده‌اند.

لازم به یادآوری است که هر زمان نیروهای عراقی موضع نیروهای ایرانی را کشف می‌کردند، نیروهای خود را عقب می‌بردند و مواضع نیروهای ما را به شدت زیر آتش خمپاره‌اندازهای خود قرار می‌دادند. به این ترتیب، بیشترین تلفات را به نیروهای ما وارد می‌کردند. این روش در جنگ‌های شهری خیلی مؤثر بود.

نیروی دریایی وضعیت منطقه عملیات خرمشهر ـ آبادان را تا ساعت 1200 روز 25، چنین اعلام کرد: در جریان عملیات روز گذشته، شدیدترین تلفات به نیروهای ما وارد شد. نبرد در قسمت کوچکی از خرمشهر ادامه دارد. در اثر تلفات زیاد، روحیه رزمندگان ما متزلزل شده و دیروز اولین آثار علنی نافرمانی مشاهده گردید که اگر کنترل نشود، خطر این امر فوق‌العاده زیاد خواهد بود. در ساعت 1450، دشمن مجدداً اقدام به بمباران بندر امام خمینی و مجتمع پتروشیمی آن کرد. ساعت 1510 ورود نیروهای دشمن به جزیره مینو تکذیب شد و اعلام گردید وضعیت کلی منطقه آبادان نسبتاً خوب است. به دنبال اعزام نیروهای کمکی به منطقه ماهشهر، تعدادی از افراد تیپ نیروهای مخصوص نیز به آن منطقه اعزام شدند تا عملیات چریکی و نفوذی علیه مواضع دشمن اجرا کنند. در این شرایط بحرانی، که همه فرماندهان در اضطراب و نگرانی سقوط خرمشهر بودند، در ساعت 1710 ژاندارمری اعلام کرد، گزارش‌های اعلام‌شده مورد تأیید نیست.

دشمن نه تنها از آبادان بلکه از خرمشهر نیز تا ایستگاه راه‌آهن عقب‌نشینی کرده و نیروهای رزمنده چون پولاد در مقابل دشمن مقاومت می‌کنند. البته خود این گزارش چندان واقعیت نداشت، فقط حاکی از احاساسات بود. وضعیت هوایی منطقه جنوب تا ساعت 2000 امروز چنین اعلام شد: نیروی هوایی دشمن 9 بار حمله هوایی انجام داد، ولی خسارات خیلی مهمی وارد نشد. یک فروند میگ عراق در تمام روز فعال بود و ده‌ها منطقه آبادان را گلوله‌باران کرد و خساراتی وارد نمود. طبق آمار ارائه‌شده هلال‌احمر، در 24 ساعت گذشته، 19 نفر شهید و 216 نفر مجروح در منطقه بوده که 110 نفر آنان نظامی بوده‌اند.

 از جمله حملات دشمن، حمله به ساختمان بیمارستان امدادگران بود که قسمتی از ساختمان تخریب و هشت نفر غیرنظامی و دو نفر سرباز از زیر آوار خارج شدند و 45 نفر مجروح گردیدند. بالأخره فرمانده عملیات خرمشهر، وضعیت کلی عملیات روز جاری را چنین اعلام کرد: از آغاز روز، نبرد تن به تن ادامه داشت. برتری کامل با نیروهای دشمن بود. تنها واحد رزمنده باقیمانده تکاوران دریایی هستند که با شجاعت فوق‌العاده در خرمشهر می‌جنگند. پشتیبانی هوایی 48 ساعت گذشته کافی نبود. در آبادان، خطوط مواصلاتی در کنترل دشمن قرار دارد. دشمن در هر منطقه، مواضع پدافندی تهیه می‌کند و آتش توپخانه خودی آنچنان نیست که مانع فعالیت دشمن گردد. به علاوه، چون دیده‌بانی انجام نمی‌شود، آتش توپخانه چندان مؤثر نیست.

اگر شدت آتش‌های دشمن مانند دیشب ادامه یابد، ضربات سخت‌تری بر مدافعین ما وارد خواهد کرد. در این گزارش، اضافه شد اخبار منتشرشده به وسیله خبرگزاری پارس، درباره عقب‌نشینی دشمن، کلاً تکذیب می‌گردد و این‌گونه اخبار نادرست سبب تضعیف روحیه رزمندگان حاضر در منطقه نبرد می‌شود. از وعده‌هایی که برای اعزام نیروهای تقویتی به این منطقه داده شده بود، تاکنون خبری نشده است. باید توجه داشت گرچه برای خرمشهر نیروی تقویتی نظامی اعزام نشده بود، اما درباره محدود کردن منطقه سرپل دشمن فعالیت‌هایی انجام می‌گرفت و این فعالیت‌ها نتیجه‌بخش بود. نیروی هوایی و هوانیروز در حدود مقدورات در این منطقه وارد عمل شدند و توپخانه نیز با اجرای آتش، حداقل حضور نیروهای ما را در دارخوین و شادگان و محور ماهشهر و آبادان به دشمن اعلام کرد و دشمن مجبور شد با اقدامات احتیاطی بیشتری به پیشروی به سمت بهمنشیر ادامه دهد.

از نظر آگاهی از وضعیت نیروی زمینی در این روزهای جنگ، نامه‌ای که در این روز، نیروی زمینی به ستاد مشترک نوشت می‌تواند وضعیت را روشن کند. در نامه، نیروی زمینی اعلام کرد: تاکنون کلیه یگان‌های گروه‌های توپخانه به مناطق عملیاتی غرب و جنوب اعزام شده‌اند.کلیه امکانات پدافند هوایی به کار رفته و در حال حاضر، حتی به صورت قبضه از این جنگ‌افزار در تمام کشور گسترش داده شده است. لشکرهای 16 و 21 به منطقه دزفول اعزام شدند. از لشکرهای 28 و 64، به علت درگیری در جنگ داخلی نمی‌توان برداشت نمود. از لشکر77 نیز، تاکنون چند واحد برداشت شده است. تیپ‌های 84 و 55 و 37 کاملاً به کار رفته است. فقط عناصر لشکر88 زرهی زاهدان که عملاً حدود یک تیپ است، به علت دوری مسافت تا صحنه عملیات به کار گرفته نشده است. حتی از کلیه امکانات رزمی مناطق فرهنگی و آموزشی نیز استفاده گردیده است. در پایان، اضافه شده بود که مکاتبات اضافی جز اتلاف وقت و تضعیف روحیه نتیجه‌ای در بر ندارد.

روزهای سرنوشت‌ساز خرمشهر و آبادان یکی بعد از دیگری سپری می‌شد، در حالی که موفقیت نسبی هر روز بیش از روز قبل نصیب دشمن می‌گردید. نیروهای جان بر کف ما فقط با نثار خون خود اجازه نمی‌دادند این موفقیت‌ها ارزان نصیب دشمن گردد. تلاش فوق‌العاده دشمن برای اشغال کامل خرمشهر و محاصره کامل آبادان در روز 26 مهرماه نیز، ادامه یافت.

حوادث روز 26 مهرماه

در آغاز روز 26 مهرماه، نیروهای دشمن به صورت هجوم به مواضع نیروهای ما در خرمشهر و شمال آبادان حمله کردند. تانک‌ها و نفربرهای زرهی دشمن خیابآنهای خرمشهر را جولانگاه تاخت و تاز قرار دادند و قدم به قدم نیروهای ما را تعقیب می‌کردند تا یا منهدم سازند و یا به جزیره آبادان عقب برانند.‌‌اما رزمندگان دلیر ما از میهن خود، خانه به خانه و کوچه به کوچه دفاع می‌کردند. در این گیر و دار، مانند همیشه فرماندهان ما به نیروی هوایی متوسل می‌شدند و از آن نیرو درخواست می‌کردند کاری بکند و با وجود اینکه تا به امروز نیروی زمینی در چانل فرماندهی عملیات خرمشهر و آبادان داخل نشده بود و این موضوع برای ستاد مشترک روشن بود، ستاد مشترک از نیروی زمینی خواست تصمیم قاطع خود را برای دفاع از این منطقه اعلام دارد.

متأسفانه این مسئله یکی از بغرنج‌ترین مسائل عملیات خرمشهر و آبادان و تا حدودی اهواز بود، زیرا عملاً فرماندهی این مناطق عملیاتی در دست جانشین ریاست و سرپرست ستاد مشترک و فرماندهی ژاندارمری و استاندار خوزستان و دکتر چمران بود. فرمانده نیروی زمینی در این مناطق، اعمال فرماندهی نمی‌کرد و آن مقامات نیز از نیروی زمینی می‌خواستند حداکثر مقدورات نیروی زمینی را به اهواز و خرمشهر و آبادان اختصاص دهد. در حالی که، فرمانده نیروی زمینی نگران حیاتی‌ترین نقطه خوزستان، یعنی منطقه دزفول بود. به هر حال، شرایطی بود که ناشی از وضعیت سیاسی کشور در ارتش شده بود.

شرایط سخت میدان نبرد روز به روز بر رزمندگان خرمشهر اثرات منفی می‌گذاشت. خستگی و فرسودگی و نافرمانی بیشتر می‌شد و کنترل فرماندهی سخت‌تر می‌گردید. دشمن از برتری کامل خود در زمین و دریا و هوا حداکثر استفاده را می‌کرد و نیروهای ما را تحت فشار قرار می‌داد. در روز 26 مهرماه، یک ناوچه ایرانی از نوع کلاس ماهان مورد اصابت موشک دشمن قرار گرفت و غرق شد. نامه‌های تندی بین قرارگاه‌ها مبادله می‌شد، مبنی بر اینکه بالأخره کاری بکنند تا از سقوط خرمشهر جلوگیری شود. نیروی دریایی تلفات روز 25 مهرماه را 195 نفر اعلام کرد که از طریق بندر امام خمینی به بوشهر منتقل شدند. ضمناً نیروی دریایی اظهار داشت در حال حاضر، فقط عناصر تکاوران دریایی و ژاندارمری با سلاح سبک در مقابل تانک‌های دشمن مقاومت می‌کنند. کلیه سکنه خرمشهر از شهر خارج شده‌اند. آب و برق قطع شده، نگهداری از مجروحین مشکل گردیده است. وضعیت گسترش نیروهای دشمن در ساعت 1545، چنین اعلام شد:

قسمت عمده شهر خرمشهر در کنترل دشمن است و در محور آبادان، نیروهای دشمن تا دو کیلومتری سه‌راهی آبادان ـ ماهشهر رسیده‌اند و سراسر کرانه شمالی بهمنشیر در کنترل دشمن قرار گرفته است. فرمانده عملیات خرمشهر دو نامه شکایت‌آمیز متعاقب یکدیگر به مقامات بالاتر فرستاد و بار دیگر درخواست نیروی تقویتی کرد. فشار دشمن در روز 26 مهرماه، آنچنان بود که کم‌کم از نجات خرمشهر قطع امید می‌شد. حتی خبرنگار خبرگزاری پارس به سازمان مربوطه اطلاع داد خرمشهر کاملاً سقوط کرده است.

لازم به یادآوری است که در نبردهای شهری خرمشهر و آبادان، نیروهای مردمی نسبتاً قابل ملاحظه‌ای وارد میدان نبرد می‌شدند، اما به علت عدم سازماندهی، امکان کاربرد آنان در عملیات هماهنگ‌شده وجود نداشت. حتی هر عده اعزام‌شده از یک شهر یا منطقه، مستقل عمل می‌کرد. بدین جهت، عملیات این عده اثرات چندانی در عملیات هماهنگ‌شده نداشت.

 نظر به اینکه چگونگی ورود این عده‌ها به صحنه عملیات و چگونگی عملیات و یا خروج آنان از منطقه نبرد در اسناد و مدارک رسمی ثبت نمی‌شد، ما اشاره‌ای به فعالیت این نیروهای مردمی نمی‌کنیم و در پایان همین بخش، به بیان خاطرات بعضی از آنان اکتفا می‌نماییم. اما از نظر ارتش جمهوری اسلامی ایران، بعد از عبور نیروهای دشمن از رودخانه کارون، فعالیت نسبی در حد شرایط موجود در تمام صحنه عملیات خوزستان به مرحله اجرا گذاشته شد.

قرارگاهی در ماهشهر تشکیل شد، نیروهایی اعزام شدند و تقدم پشتیبانی هوایی و هوانیروز به این منطقه نبرد داده شد. حتی دستور داده شد تعدادی تانک که برای بازسازی به مسجد سلیمان فرستاده شده بودند، به ماهشهر حمل شوند و در اختیار تیمسار فلاحی قرار گیرند. به لشکر77 مشهد دستور داده شد گردان153 پیاده را با یک آتشبار توپخانه105م‌م، سریعاً به اهواز اعزام کند تا به منطقه عملیات آبادان اعزام گردد. به هر حال، نیاز مبرم هر انسانی را وادار به تلاش فوق‌العاده می‌کند. اکنون در منطقه نبرد خرمشهر ـ آبادان، این نیاز مبرم برای تمام مقامات مسئول مسلم شده بود. گرچه خیلی دیر شده بود.

 

منبع: نبردهای منطقه خرمشهر و آبادان، حسینی، سید یعقوب، 1396، ایران سبز، تهران

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده