نبردهای خرمشهر و آبادان(29)
در شرح وقایع روز 16 مهرماه، گفتیم لشکر92 زرهی به نیروی زمینی گزارش داد دشمن وسایل پلزنی در کارون را فراهم میکند. نیروی زمینی به جای اینکه چارهای برای این کار بیاندیشد و یگانی در اختیار لشکر قرار دهد و بر حسب وظیفه سازمانی خود به هر نحو مقدور اقدامی بکند، فقط به اعلام گزارش لشکر به ستاد مشترک اکتفاء نمود. در حالی که، اساساً ستاد مشترک در چانل فرماندهی نیست که بتواند یک عمل اجرایی بکند.

حوادث روز 15 مهرماه

 

طبق گزارشی که در آغاز روز 15 مهرماه، فرمانده پایگاه دریایی خرمشهر ارسال نمود، درگیری با دشمن در اداره بندر در شب قبل نیز ادامه داشت و یک ستون از تکاوران موفق شدند نیروهای دشمن را از ساختمان این اداره بیرون برانند و تیم دیگر تکاوران به فرماندهی ناخدا صمدی در محور دور بندر پل نو با دشمن درگیر شد و موفق گردید نیروهای دشمن را مسافتی عقب براند و کنترل غرب خرمشهر تا نزدیکی پل نو در اختیار نیروهای ما قرار گیرد. این عملیات شبانه از ساعت 0120 تا 0240 اجرا گردید و از تکاوران فقط دو نفر مجروح شدند.

در ساعات اولیه روز 15 مهرماه، حادثه مهمی در منطقه عملیات خرمشهر و آبادان رخ نداد، ولی در حدود ساعت 1000، بار دیگر حمله هوایی عراق به آبادان اجرا گردید که هدف اصلی بمباران پالایشگاه بود. عناصر اطلاعاتی برون‌مرزی اطلاع دادند که ارتش عراق نیروهای جدیدی به منطقه خرمشهر اعزام نموده است و نشریات خارجی نیز خبر تصرف تأسیسات بندری خرمشهر به وسیله عناصر ارتش عراق را انتشار دادند و اظهار کردند نیروهای عراقی آماده برای اشغال شهر خرمشهر می‌شوند. این اخبار نشان می‌داد که در آینده نزدیک و احتمالاً بعد از پایان مدت تعیین‌شده به وسیله حکومت عراق که روز 16 مهرماه بود، ارتش عراق تلاش جدیدی را آغاز خواهد کرد و تلاش اصلی وی نیز در منطقه خرمشهر خواهد بود.

برای آماده شدن جهت اجرای این عملیات، ارتش عراق به فرصتی پنج روزه نیاز داشت. رکود فعالیت‌های نیروهای عراق در روز 15 مهرماه در جبهه خرمشهر، به حدی بود که فرماندهان تصور کردند نیروهای عراقی به حاشیه نخلستان عرایض عقب‌نشینی کرده‌اند. گرچه احتمالاً این تغییر موضع‌ها برای انتخاب مواضع پدافندی مناسب امکان‌پذیر بود، اما این عقب‌روی به منظور ترک منطقه نبود. فرماندهی عملیات خرمشهر با برآوردی که از وضعیت آرام منطقه نبرد کرد، تصمیم گرفت از این فرصت استفاده کند و یک حمله متقابله به مواضع دشمن در محور خرمشهر ـ شلمچه اجرا نماید. برای این مأموریت، تصمیم گرفت با عناصر گردان دژ و گردان دانشکده افسری در خط و یگان تکاور در احتیاط و با پشتیبانی توپخانه و هلی‌کوپترهای هوانیروز این حمله را اجرا کند. این تصمیم را به لشکر92 زرهی اطلاع داد، ولی چگونگی اجرای این عملیات گزارش نشد.

 در منطقه نبرد دریایی در اروندرود و خلیج فارس، به شناورهای ایران حمله هوایی شد و کشتی ایران هجرت و ایران پیام و ایران بحر هدف حمله هواپیماهای دشمن قرار گرفته و آسیب دیدند. در پایان روز 15 مهر، بار دیگر آبادان مورد هدف آتش توپخانه‌های عراقی قرار گرفت و خساراتی به مناطق مسکونی وارد شد که از جمله چند گلوله به نزدیکی مسجد صاحب‌الزمان برخورد کرد که بر اثر آن سه نفر شهید و 15 نفر زخمی شدند. لازم به ذکر است که این مسجد محل اجتماع کمیته مردمی برای رساندن تدارکات به رزمندگان ما بود و هدف‌گیری آن، اطلاعات قبلی را که حاکی از دادن مختصات نقاط حساس به دشمن به وسیله عوامل نفوذ بود، تأکید می‌کند. بالأخره آخرین اطلاعاتی که از وضعیت منطقه نبرد خرمشهر در روز 15 مهرماه رسید، حاکی از این بود که در این روز دشمن به گلوله‌باران و بمباران هوایی ادامه داد و استعداد یگان‌های توپخانه ایران در این منطقه نبرد در این روز، دو آتشبار130 میلی‌متری و سه آتشبار پدافند هوایی 23 میلی‌متری بود که سه قبضه از توپ‌های 23 میلی‌متری نیز از کار افتاده بود. با توجه به این استعداد اندک، مقایسه توان رزمی نیروهای دشمن با نیروهای ما به خوبی قابل درک می‌باشد که در مقابل چندین گردان توپخانه دشمن، نیروهای ما حتی به استعداد یک گردان توپخانه هم نداشتند.

حوادث روز 16 مهرماه

از روز 16 مهرماه، آن آرامش نسبی که در پنج روز گذشته در جبهه خرمشهر وجود داشت، کم‌کم از بین رفت و نیروهای متجاوز عراق فعالیت تجاوزکارانه را برای اشغال خرمشهر از سر گرفتند. اولین حرکت چشمگیر فعالیت نیروهای عراقی وارد کردن وسایل پل‌سازی به منطقه شمال‌شرقی خرمشهر و کنار رودخانه کارون بود.

 گرچه از روزهای اول جنگ در منطقه خرمشهر احتمال این خطر به تناوب احساس می‌شد، ولی در روز 16 مهرماه، عناصر اطلاعاتی وجود واحد پل‌ساز را در غرب کارون تأیید کردند. با توجه به اینکه اصولاً واحد پل آسیب‌پذیری شدیدی دارد و فقط موقعی به خط مقدم جبهه حمل می‌شود که استفاده قطعی از آن برای احداث پل وجود داشته باشد، خبر وجود این پل در غرب کارون هیچ تردیدی باقی نمی‌گذاشت که نیروهای عراقی قصد عبور از رودخانه کارون را دارند.

 به همین دلیل، فرمانده لشکر92 زرهی این خبر را با ارجحیت و آنی به نیروی زمینی اعلام کرد و یادآور شد برای چندمین بار خبر رسیده که نیروهای دشمن مشغول وارد کردن وسایل پل‌سازی به منطقه خرمشهر هستند. احتمالاً در آینده نزدیک در حوالی دارخوین بر روی کارون پل خواهد زد و یگان‌های دشمن از کارون عبور خواهند کرد و جاده اهواز ـ آبادان را قطع خواهند نمود. در این پیام، لشکر اضافه کرد: این لشکر هیچ نیرویی در محور اهواز ـ آبادان ندارد، لیکن به سپاه پاسداران و ژاندارمری دستورات مراقبتی داده شد.

فرمانده منطقه عملیات خرمشهر نیز در گزارشی به لشکر92 زرهی فرستاد، بر خلاف چند روز گذشته، این گزارش چندان با روحیه بالا نبود. در این گزارش، اعلام شد آبادان به شدت زیر آتش دشمن است، روحیه مردم ضعیف شده، مردم از ارتش انتظارات بیشتری دارند. گردان دژ به علت تلفات سنگینی که به آن وارد شده، آمادگی رزمی خود را از دست داده است. امروز توپخانه 130م‌م به علت نداشتن مهمات هیچ فعالیتی نداشت. نیروهای عراقی بر خلاف چند روز قبل در 6 تا 8 کیلومتری اطراف خرمشهر حالت دفاعی گرفته و مواضع خود را مستحکم می‌کنند و یک واحد از نیروهای عراقی به طرف کرانه غربی رودخانه کارون حرکت کرده و قصد برقراری پل بر روی رودخانه را دارد.

 در پایان این گزارش اضافه شده است که روی هم رفته، نیروهای ما نیز به علت نداشتن مهمات، فعالیت چشمگیری نداشتند. ضمناً در این گزارش، ذکر شده که توپخانه کاتیوشا به هدف‌های تعیین‌شده در مقابل جزیره مینو تیراندازی می‌کرد و هوانیروز نیز دو پرواز رزمی در خرمشهر اجرا نمود.

طبق گزارش فرمانده پایگاه دریایی خرمشهر، تکاوران دریایی در ساعت 0930 روز 16 مهر، اقدام به پیشروی به سوی مواضع دشمن در منطقه گمرک خرمشهر به طرف پل نو کردند، ولی نیروهای دشمن با اجرای آتش‌های سنگین، مانع پیشروی آنها شدند. در اروندرود نیز یک نبرد دریایی بین ناوچه یگان ایران با سه ناوچه عراقی درگرفت که طبق گزارش فرمانده ناوچه ایرانی، دو ناوچه عراقی غرق شد و ناوچه سوم موفق به فرار گردید.

به طور کلی، چنین به نظر می‌رسد که از دهه دوم مهرماه، میدان‌های نبرد آن حرارت اولیه خود را از دست دادند و فعالیت نیروها به صورت مقطعی و موضعی درآمد. به عنوان مثال، نیروی هوایی ایران برای روز 17 مهرماه، فقط 16 سورتی پشتیبانی نزدیک هوایی پیش‌بینی کرد که 8 سورتی آن برای منطقه غرب و 8 سورتی دیگر منطقه جنوب بود. این کاهش پشتیبانی هوایی می‌توانست دو علت داشته باشد، اول: غیرفعال شدن جبهه‌ها، دوم: تلفات هوایی که به هواپیماهای ما در روزهای اول نبرد وارد می‌شد.

به هر حال، رکود نسبی در تمام جبهه‌های جنگ محسوس بود. از حوادث ویژه‌ای که در روز 16 مهرماه در منطقه خرمشهر جریان داشت، همان درگیری مختصر در منطقه گمرک بود که پرسنل شهربانی نیز در این درگیری شرکت داشتند و طبق گزارش شهربانی، یک نفر از پرسنل این سازمان در این درگیری شهید شد. اما این رکود نسبی به نفع نیروهای ما بود، زیرا بررسی‌ها نشان داد که ارتش عراق قدرت تهاجمی اولیه خود را از دست داده است و نیروهای مسلح ایران می‌توانند با نیروهای موجود، جلو پیشروی نیروهای متجاوز را بگیرند و حتی می‌توانند مرحله دوم جنگ را که آفند متقابله و عقب راندن نیروهای متجاوز از مناطق اشغالی بود آغاز کنند. چنان‌که به همین دلیل، در روز 16 مهرماه، تیپ1 لشکر92 زرهی یک حمله محدود در دب حردان، واقع در حدود 15 کیلومتری جنوب‌غربی اهواز اجرا کرد، گرچه موفقیتی به دست نیاورد، ولی اثر روانی آن در نیروهای خودی و دشمن شایان توجه بود.

 ما در شرح وقایع منطقه اهواز به این عملیات اشاره خواهیم کرد، ولی بحران وضعیت منطقه عملیات خرمشهر در رأس مسائل بود و همه مقامات مسئول احساس تهدید جدی از جانب نیروهای عراقی را می‌کردند. اما متأسفانه هیچ اقدام عملی جدی برای مقابله با این تهدید انجام نمی‌گرفت. اولین قدم عملی که برای تقویت مدافعین خرمشهر برداشته شد، این بود که در 17 مهرماه، کمیسیونی در ستاد مشترک جهت بررسی مسائل جنگ تشکیل شد و اعضای آن کمیسیون به نیروی زمینی پیشنهاد کردند به هر طریقی که صلاح می‌داند، یک آتشبار105 میلی‌متری از لشکرهای پیاده برداشت کند و به خرمشهر اعزام نماید. نظر داده شد که این آتشبار از توپخانه لشکر21 پیاده که در آن موقع، به منطقه دزفول وارد شده بود، برداشت شود و جایگزین آن بعداً از توپخانه لشکرهای دیگر پیاده فرستاده شود. ملاحظه می‌شود که وضعیت هدایت جنگ در شرایطی بود که برای تغییر مکان یک آتشبار که باید در رده تیپ و لشکر درباره آن تصمیم‌گیری شود، در رده ستاد مشترک، آن هم با تشکیل کمیسیون تصمیم‌گیری می‌شد.

در شرح وقایع روز 16 مهرماه، گفتیم لشکر92 زرهی به نیروی زمینی گزارش داد دشمن وسایل پل‌زنی در کارون را فراهم می‌کند. نیروی زمینی به جای اینکه چاره‌ای برای این کار بیاندیشد و یگانی در اختیار لشکر قرار دهد و بر حسب وظیفه سازمانی خود به هر نحو مقدور اقدامی بکند، فقط به اعلام گزارش لشکر به ستاد مشترک اکتفاء نمود. در حالی که، اساساً ستاد مشترک در چانل فرماندهی نیست که بتواند یک عمل اجرایی بکند.

دیگر اینکه بر فرض بخواهد عملی انجام گیرد، مأموریت اجرایی آن را الزاماً به نیروی زمینی محول می‌نماید. چنان‌که همین کار را کرد و کمیسیونی تشکیل داد و به نیروی زمینی گفت: یک آتشبار توپخانه 105 م‌م به یاری مدافعین خرمشهر اعزام کند. اما به نظر می‌رسد تمام این نابسامانی‌های فرماندهی ناشی از یک نوع شرایط خاصی بود که در امر طرح‌ریزی و هدایت جنگ تأثیر منفی داشته است.

به هر حال، ستاد مشترک برای مقابله با تهدید مورد نظر به نیروی زمینی پیشنهاد کرد از هوانیروز استفاده کند و موضوع را به سپاه پاسداران و ژاندارمری اطلاع داد تا هر اقدامی میسر است، انجام دهند.

 

 

منبع: نبردهای منطقه خرمشهر و آبادان، حسینی، سید یعقوب، 1396، ایران سبز، تهران

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده