نبرد های خرمشهر و آبادان(27)
حوادث روز 12 مهرماه برابر اظهار یک اسیر عراقی حدود 90 دستگاه تانک (احتمالاً 2 گردان) اخیراً به منطقه جنوبغربی اهواز وارد شده است که قرار است نصف آن در منطقه اهواز و بقیه در منطقه خرمشهر وارد عمل گردد. این اطلاع نشان میداد که فرماندهی نیروهای عراقی متوجه مقاومت سرسختانه نیروهای دلاور ایران شده و برای مقابله با این مقاومت و در هم شکستن آن، نیروهای تازهنفس تقویتی وارد میدانهای نبرد کرده است.

در روز 12 مهرماه، فرمانده لشکر به گردان414 پل ابلاغ کرد به هر نحو ممکن، بایستی قبل از آغاز روشنایی 13 مهرماه، واحد توپخانه به شرق کارون برده شود، در غیر این صورت با مسئولین گردان پل برابر مقررات زمان جنگ رفتار خواهد شد. در اجرای این دستور، در ساعت 0900 روز 12 مهرماه، یک واحد پل شناور به حوالی دارخوین اعزام گردید و شبانه وسیله عبور یگان توپخانه175 میلی‌متری خودکششی را از رودخانه کارون فراهم ساخت.

در بیان حوادث روز دهم گفتیم که نیروهای دشمن احتمالاً برای تجدید سازمان از حوالی شهر خرمشهر به مواضع عقب‌تر تغییر موضع دادند. در روز 11 مهر نیز، وضعیت خرمشهر و آبادان نسبتاً آرام بود، اما جنگ اثرات تخریبی خود را بر شهر باقی گذاشته بود.

اکثر اهالی و بعضی مقامات مسئول شهر را ترک کرده بودند. تسهیلات خدمات عمومی مانند آب و برق قطع شده بود. در روز 12 مهرماه، یکی از افسران فعال در جبهه خرمشهر، به نام سرگرد شریف‌النسب، ضمن اعلام وضعیت خرمشهر به مقامات مسئول، اعلام کرد که در روز دهم مهرماه، نیروهای انقلابی ارتش، مرکب از عناصر نیروی زمینی، دانشکده افسری، تکاوران نیروی دریایی، نیروی هوایی، هوانیروز، سپاه پاسداران و گروه‌های انقلاب متعهد موفق شدند در یک نبرد شدید، دشمن را که وارد شهر شده بود، منهدم سازند و تعدادی از تانک‌های دشمن را سالم به غنیمت بگیرند.

وی پیشنهاد کرد مقامات مسئول محلی هرچه زودتر فعالیت کارهای شهری را شروع نمایند. اما باید گفت این نظریات خیلی عجولانه ارائه شد، زیرا حوادث بعدی نشان داد که هنوز نیروهای دشمن از پا درنیامده بودند. البته اگر نیروی تقویتی کافی به منطقه نبرد می‌رسید، شاید امکان بیرون راندن دشمن به خارج از مرز یا حداقل متوقف کردن عناصر دشمن در شمال‌غربی خرمشهر وجود داشت، اما متأسفانه نیروی تقویتی نظامی وارد منطقه نشد و نیروهای مردمی نیز به علت عدم سازمان‌دهی و کمبود آموزش و تجهیزات، موفق به جلوگیری از تهاجم مجدد دشمن به خرمشهر نشدند.

 روز 12 مهرماه نیز منطقه نبرد خرمشهر نسبتاً آرام بود. حتی از شدت آتش توپخانه و خمپاره‌اندازهای عراق کاسته شد، اما قطع نشده بود. در ساعات شب، تعدادی گلوله به آبادان شلیک شد که در منطقه فلکه خسروآباد، جاده خسروآباد، بوارده شمالی و تانک فرام خساراتی وارد کرد. تا ساعت 1000 روز 12، فعالیت مهمی در میدان‌های نبرد مشاهده نگردید. در این ساعت، عناصر اطلاعاتی گزارش دادند؛ برابر اظهار یک اسیر عراقی حدود 90 دستگاه تانک (احتمالاً 2 گردان) اخیراً به منطقه جنوب‌غربی اهواز وارد شده است که قرار است نصف آن در منطقه اهواز و بقیه در منطقه خرمشهر وارد عمل گردد.‌

این اطلاع نشان می‌داد که فرماندهی نیروهای عراقی متوجه مقاومت سرسختانه نیروهای دلاور ایران شده و برای مقابله با این مقاومت و در هم شکستن آن، نیروهای تازه‌نفس تقویتی وارد میدان‌های نبرد کرده است.

اولین خبر نگران‌کننده در 12 مهرماه این بود که دو فروند هواپیمای نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران که برای اجرای مأموریت مخصوص عملیات خرمشهر اعزام شده بودند، یک فروند آن مورد اصابت آتش پدافند هوایی دشمن قرار گرفت و هواپیما سقوط کرد، که در ساعت اعلام این خبر (اعزام ساعت 1000) از سرنوشت خلبانان آن خبری در دسترس نبود.

از نظر اطلاع از وضعیت نیروهای دشمن، به ترتیبی که زمان جنگ طولانی‌تر می‌شد و تعدادی از افراد دشمن به اسارت نیروهای ما درمی‌آمدند، اطلاعات مطمئن‌تری برای عوامل اطلاعاتی ما فراهم می‌شد. در روز 12 مهرماه، یک گروهبان اسیر عراقی اطلاعات زیر را درباره نیروهای دشمن در منطقه خرمشهر در اختیار نیروهای ما قرار داد.

1. در منطقه خرمشهر، تیپ6 لشکر3 با سه گردان تانک شامل گردان‌های یرموک، مقداد و خالد، گردان20 توپخانه130م‌م مستقر می‌باشد.

2. تیپ49 پیاده در حدود ساعت2300 روز دهم مهرماه، وارد منطقه خرمشهر شده است.

3. از عناصر تیپ33 نیروی مخصوص دو گردان به شماره 8 و 9 در پادگان دژ و گردان11 این تیپ در ابوالخصیب مستقر است.

4. عناصری از تیپ26 لشکر5 مکانیزه در تقویت تیپ6 زرهی قرار دارد.

5. تعداد 18 قبضه (یک گردان) توپخانه130 میلی‌متری در منطقه بین جاده خاکی مرزی دژ و خط مرز (غرب خرمشهر) مستقر است.

6. در نبردهای شب دهم مهرماه، ضربات سنگینی به نیروهای دشمن در خرمشهر وارد شد.

7. توپخانه و هواپیماهای ایران هدف‌یابی دقیق نمی‌کنند.

8. مواضع تانک‌های دشمن در حد فاصل بین خانه‌های پیش‌ساخته شده و سد خاکی سمت راست جاده اهواز ـ خرمشهر، اول شهر خرمشهر می‌باشد.

بررسی این اطلاعات نشان می‌دهد که ارتش متجاوز عراق از دهه دوم مهرماه، حدود یک لشکر را در اطراف خرمشهر مستقر کرده بود. بر اساس این اطلاعات، برآورد گردید نیروهای دشمن آماده اجرای یک حمله سنگین در خورستان می‌شوند و این حمله ممکن است در قدم اول، برای تسخیر خرمشهر و در قدم دوم برای عبور از کرخه در غرب شوش و تهدید دزفول اجرا گردد. لذا پیشنهاد شد برای تقویت نیروهای مدافع خرمشهر، یگان‌های تازه‌نفسی اعزام گردد، اما این کار صورت نگرفت.

همان‌گونه که از آرامش نسبی اوایل روز 12 مهرماه برآورد می‌شد، در این روز، درگیری چندانی بین نیروهای ایران با نیروهای دشمن رخ نداد. در اوایل شب، اطلاع رسید یک واحد دشمن وارد ایستگاه راه‌آهن خرمشهر شد و هفت فروند هواپیمای عراقی در آسمان خرمشهر و آبادان دیده شدند. بالأخره آخرین وضعیت خرمشهر و آبادان در ساعت 2350، چنین اعلام شد که نبرد نامنظم بین تکاوران نیروی دریایی با نیروهای متجاوز، در نخلستان‌های غرب در خرمشهر تا پل نو جریان داشت. در آتشباری دشمن به خرمشهر، تعدادی منازل مسکونی در کوهدشت خرمشهر خسارت دید. در آبادان، تیراندازی پراکنده دشمن وجود داشت، ولی در حال حاضر، وضعیت عادی است. بالأخره اعلام شد ستاد عملیاتی جنوب فعال گردیده است. البته این پیام به وسیله نیروی دریایی به ستاد مشترک اعلام شد.

یک نکته تبلیغاتی جنگ که از اوایل جنگ مرسوم شد و تا نگارش این مطالب ادامه یافت، گزارش اغراق‌آمیز ارقام و آمار بود. به عنوان نمونه، در روز 12 مهرماه، خبرنگار خبرگزاری پارس از صحنه عملیات خوزستان بازدید کرد و در گزارش خبری خود گفت 400 دستگاه تانک در منطقه خرمشهر مستقر است. باید پرسید اگر حتی 400 دستگاه تانک را ردیف بچینند، آیا به سادگی امکان شمارش آن وجود دارد و چگونه امکان دارد در دشت وسیع، این تعداد تانک را که عناصر زرهی 2 لشکر زرهی است و حداقل بایستی در مساحتی به عرض 50 کیلومتر و عمق 20 کیلومتر گسترش رزمی داشته باشد،  شمرد. اما متأسفانه این روش تبلیغات ناموجه در تمام طول جنگ، هم از طرف ایران و هم از طرف عراق ادامه یافت.

از تغییرات مهمی که در روز 12 مهرماه در منطقه عملیات خرمشهر رخ داد، تغییر کادر فرماندهی بود که برای اولین بار، بعد از گذشت 12 روز از آغاز جنگ به طور اصولی و به دستور ستاد مشترک، یک دفتر فرماندهی مشترک در خرمشهر تشکیل شد که از روز 11 مهرماه آغاز به کار کرد و از 12 مهرماه، فعال شد. عناصر این کادر فرماندهی عبارت بودند از:

سرهنگ رضوی (فرمانده ناحیه ژاندارمری خوزستان) به عنوان فرمانده عملیات، ناخدادوم خلیل‌زاده رئیس ستاد و مشاور امور دریایی، سرهنگ2 شاهان (فرمانده گردان دژ) افسر مشاور ستاد، سرهنگ2 جاموسی فرمانده گردان دژ، ناخدادوم صمدی فرمانده عملیاتی صحنه که البته مفهوم نظامی این عنوان روشن نیست. شاید منظور منطقه نبرد خرمشهر بوده است و برای منطقه نبرد آبادان فرماندهی دیگر منظور شده بوده است. به هر حال، کاری که باید قبل از آغاز جنگ انجام می‌گرفت و سازمان قرارگاه فرماندهی با حدود وظایف و مسئولیت‌ها مشخص می‌شد، 12 روز بعد از جنگ، آن هم به یک صورت ویژه‌ای انجام گردید.

در روز 12 مهرماه، صحنه عملیات خلیج فارس نیز نسبتاً آرام بود. چند فروند هواپیمای عراقی به خارک و بوشهر حمله کردند، ولی موفق به وارد کردن خساراتی نشدند و بر اثر آتش پدافند هوایی ایران منطقه را ترک کردند. بالأخره آخرین گزارش از وضعیت منطقه عملیات خرمشهر ـ آبادان که به وسیله پایگاه دریایی خرمشهر ارسال شد، حاکی از این بود که در این روز، درگیری از ساعت 0600 تا 2200، بین تکاوران دریایی و نیروهای دشمن در غرب خرمشهر جریان داشته است. در این نبردها، چهار نفر تکاور شهید و دو نفر زخمی شده‌اند. درباره تلفات سایر عناصر خودی در این گزارش اشاره‌ای نشده است.

قبلاً گفتیم که صدام حسین در اول اکتبر (9 مهرماه) پیشنهاد آتش‌بس داد. در این پیشنهاد، شروع آتش‌بس و اجرای کامل آن از 5 تا 8 اکتبر (13 تا 16 مهرماه) پیشنهاد گردید. در نتیجه این پیشنهاد، فعالیت نیروهای عراقی از دهم مهرماه به طور محسوس کمتر شد و در 13 مهرماه، بنا به پیشنهاد عراق، در اولین روز آغاز آتش‌بس و در ساعات اول به طور نسبی فعالیت نیروهای عراق کمتر شد و دولت عراق در نشریه‌های خود به این امر اعتراف کرد و گفته است با وجود مخالفت ایران با اجرای آتش‌بس، فرماندهی شورای انقلابی عراق و فرمانده نیروهای مسلح عراق دستور دادند مقررات آتش‌بس از 5 اکتبر (13 مهرماه) به اجرا درآید. حکومت عراق ادعا می‌کرد که حکومت ایران به نبرد ادامه می‌دهد. با توجه به این وضع که طبیعتاً ایران نمی‌توانست با وجود اشغال قریب 15 هزار کیلومتر از سرزمین ایران به وسیله نیروهای متجاوز عراق چنین آتش‌بسی را بپذیرد، اقدام یک‌جانبه عراق چندان به طول نیانجامید.

 

 

منبع: نبردهای منطقه خرمشهر و آبادان، حسینی، سید یعقوب، 1396، ایران سبز، تهران

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده