نبردهای خرمشهر و آبادان(21)
بالأخره آخرین حادثه جنگی در روز چهارم مهرماه، در جزیره خارک رخ داد. تعدادی هواپیمای دشمن به جزیره حمله کردند، ولی نتوانستند خساراتی به تأسیسات وارد سازند و یک فروند از هواپیماهای دشمن در شمال خارک سرنگون گردید. بدین ترتیب، روز چهارم مهرماه نیز در صحنه نبرد خرمشهر به پایان رسید و شب آبستن حوادثی شد که از سحرگاه روز پنجم مهرماه آغاز شد. با بررسی مدارک، چنین برمیآید که تا پایان روز چهارم مهرماه هنوز ارتباط اهواز با مناطق جنوبی در محور جاده اهواز ـ خرمشهر قطع نشده بود.

 

 

حوادث روز چهارم مهرماه

از آغاز روشنایی نیروهای عراقی در منطقه شلمچه شروع به پخش برنامه‌های تبلیغاتی به وسیله بلندگوهای قوی کردند و از مردم محلی خواستند به نیروهای عراقی بپیوندند. برآورد اطلاعاتی نشان می‌داد؛ یک تیپ مکانیزه عراق در پنج کیلومتری شمال خرمشهر مستقر شده و آماده می‌شود در آغاز روشنایی روز چهارم مهر، مجدداً حمله را آغاز کند. از نیروی هوایی درخواست شد در ساعت 0500 نیروهای دشمن مستقر در شمال خرمشهر را بمباران نماید.

 از طرفی، اطلاعات تأییدنشده نشان می‌داد که قسمتی از نیروهای عراقی در جنوب اروندرود فعالیت‌های ویژه‌ای دارند. چنین به نظر رسید که ارتش متجاوز عراق می‌خواهد در جنوب آبادان از اروندرود بگذرد و جزیره آبادان را اشغال کند. این‌گونه اطلاعات سبب می‌شد؛ الزاماً قسمتی از تلاش نیروهای مدافع ما به کرانه اروندرود اختصاص داده شود. برای این منظور، عناصر ژاندارمری و قسمتی از سپاه پاسداران در کرانه اروندرود مستقر شده بودند و یک آتشبار توپخانه در اروند کنار نزدیک دهانه فاو و یک آتشبار دیگر در خسروآباد مستقر بود که از این نیروی پرده پوششی پشتیبانی می‌کرد.

 البته با توجه به وضعیت رودخانه اروندرود، عبور از آن مشکل به نظر می‌رسید، ولی غیرممکن نبود. چنان‌که در عملیات والفجر8، نیروهای ایران این کار را کردند، لذا لازم بود در تمام کرانه اروندرود، نیروی پوشش و مراقبت برقرار شود و عبور هرگونه عناصر دشمن از اروندرود را خنثی سازد.

در ساعت 0445 روز چهارم مهرماه، سپاه پاسداران اعلام کرد وضعیت خرمشهر خوب نیست، نیروهای دشمن از سه طرف به شهر فشار می‌آورند، از محور شلمچه تا چهار کیلومتری شهر رسیده‌اند و از سمت جنوب نیز از اروندرود فشار وارد می‌کنند. با آغاز روشنایی، حمله نیروهای عراقی، که انتظار آن می‌رفت، از غرب و شمال خرمشهر آغاز شد. در ساعت 0730، اطلاع رسید که نیروهای دشمن از سمت شمال به حاشیه شهر و نزدیکی پادگان دژ رسیده و از سمت غرب نیز موفق به عبور از پل نو و نهر عرایض شده‌اند.

ناحیه ژاندارمری خوزستان نیز در ساعت 0715، اطلاع داد؛ نیروهای عراقی به حاشیه شهر رسیده‌اند و افراد ژاندارمری و سپاه پاسداران با چهار قبضه خمپاره‌انداز موفق شده‌اند پیشروی نیروهای عراقی را سد کنند و اکنون افراد پیاده نیروهای ایرانی با افراد پیاده عراقی در ساختمآنهای مدخل شهر درگیر شده‌اند. نزدیک شدن نیروهای دشمن به خرمشهر سبب شایعه سقوط آن شهر شد. به همین علت، در ساعت 1045، فرمانده لشکر اهواز این خبر را تکذیب کرد و اعلام نمود بالگردهای رزمی هوانیروز وارد نبرد شده‌اند و به تانک‌های دشمن حمله می‌کنند. افراد گردان دژ نیز از پادگان خود دفاع می‌کنند و دشمن هنوز وارد خرمشهر نشده است.

در روز چهارم مهرماه، نبردهای هوایی در حدود مقدورات هوایی طرفین در جریان بود. هواپیماهای ایران تأسیسات نفتی البکر در دهانه فاو را بمباران کردند و آن را به آتش کشیدند و هواپیماهای عراقی نیز مناطق داخلی ایران را بمباران کردند. در این روز، از سفارت جمهوری اسلامی ایران در کویت اطلاع حاصل شد، یک سرهنگ نیروی دریایی عراق به سفارت جمهوری اسلامی ایران پناهنده شده و حاضر شده است اطلاعات دقیقی از وضعیت نیروی دریایی عراق در اختیار ایران قرار دهد.

با نزدیک شدن نیروهای عراقی به شهر خرمشهر، خون رزمندگان ما به جوش آمد و با اراده‌ای قوی‌تر، از خانه و کاشانه و سرزمین اسلامی خود به دفاع برخاستند. در ساعت 1340، خبر رسید رزمندگان ما شامل افراد نیروی زمینی و تکاوران دریایی و سپاه پاسداران به نیروهای دشمن حمله کردند، افراد دشمن فرار نمودند و 30 دستگاه تانک و نفربر رهاشده عراقی به دست رزمندگان ما افتاد. این نبرد در غرب خرمشهر اتفاق افتاد و مردم با آگاه شدن از این پیروزی تهییج شدند و تعدادی از آنان به صف رزمندگان پیوستند.

حضور نیروهای مردمی در صحنه نبرد آغاز شد و از آن به بعد، ستاد نیروهای مردمی در مسجد جامع خرمشهر تشکیل گردید و نیروهای مردمی برای بیرون راندن نیروهای متجاوز عراق از میهن اسلامی ما بسیج شدند. اما متأسفانه به علت ضعف مدیریت و رهبری و سازمان‌دهی و آشفتگی کارها و عدم اعمال یک روش صحیح درباره بسیج کردن، سازمان دادن، آموزش دادن و مجهز کردن و وارد عمل نمودن این نیروهای مردمی، سبب شد که از این نیروی فوق‌العاده برای انهدام دشمن بهره‌برداری کافی به عمل نیاید و این نیروها که ابتدا فوق‌العاده قوی و نیرومند بودند، به مرور تحلیل رفتند و در نتیجه، خرمشهر یک ماه بعد از این تاریخ، به اشغال دشمن درآمد که در بیان حوادث روزهای آینده به آن اشاره خواهد شد.

سپاه پاسداران در ساعت 1400، عقب‌نشینی نیروهای عراقی از شمال و غرب خرمشهر را تأیید کرد و نظر داد این امر به علت تمام شدن سوخت تانک‌ها و خودروها و به منظور تجدید سوخت انجام گرفته است. در این عملیات، تعدادی خودرو و جنگ‌افزار و مهمات به دست نیروهای ما افتاده است.

در ساعت 1305، هواپیماهای عراقی بندر امام خمینی و تأسیسات کارخانه پتروشیمی و کارخانه تصفیه گاز اسید سولفوریک را بمباران کردند و خطر انفجار مخازن گازهای سمی و آلودگی محیط به وجود آمد، ولی این اتفاق رخ نداد و هواپیماها نتوانستند بمب‌های خود را به نقاط حساس تأسیسات بریزند.

در آغاز جنگ، نکات جالبی هم اتفاق می‌افتاد که نمونه آن چنین است:

در مطالب گذشته گفتیم که نیروهای عراقی از روز دوم مهرماه به جاده اهواز ـ خرمشهر رسیدند و در دو ستون به طرف اهواز و خرمشهر پیشروی کردند، اما به علت وسعت زیاد این جبهه که بیش از 120 کیلومتر است، نیروهای عراقی تا روز چهارم مهرماه موفق به پاک کردن تمام این محور از وجود عناصر ایرانی نشده بودند.

در ساعت 1425، پلیس راه‌آهن جنوب اطلاع داد که افراد ایستگاه حسینیه، که سه نفر بودند و تا آن زمان در ایستگاه حسینیه باقی مانده بودند، به علت اصابت چند گلوله توپخانه به ایستگاه، مجبور شدند ایستگاه را تخلیه کنند. در ادامه حوادث خرمشهر، در ساعت 1450، نیروی دریایی اعلام کرد که در منطقه شمال خرمشهر، افراد منطقه3 دریایی و تکاوران دریایی و افراد گردان دژ و مردم محلی موفق شدند با استفاده از تفنگ106م‌م و خمپاره‌انداز81 به نیروهای دشمن تلفات سنگینی وارد آوردند. در این نبرد، مهناوی‌یکم تکاور جواد اصغری به شهادت رسید.

بیان این نکات بدین منظور است که نشان داده شود در دفاع از خرمشهر، عناصر تمام نیروهای رزمنده ما حضور داشتند و هرکدام در حدود توانایی‌های خود سهمی را عهده‌دار بودند. اما آن عامل مهم که بایستی این نیروها را هماهنگ می‌کرد و با یک تدبیر صحیح و منطقی بر اساس نیاز عملیاتی آنها را به کار می‌برد، یعنی عامل فرماندهی و کنترل، ضعیف بود. علل این ضعف نیز مسائلی بودند که شرایط قبل از آغاز جنگ در ارتش و کشور به وجود آورده بود.

 نبردی که در منطقه اروندرود جریان یافته بود، به تأسیسات اقتصادی ایران در خرمشهر و آبادان خسارات بسیار وارد می‌کرد و با نسبتی کمتر، در کرانه جنوب اروندرود همین خسارات به تأسیسات عراق نیز وارد می‌شد، به نحوی که عراق از راه آبی که شریان حیاتی اقتصادی عراق بود، محروم گردید و بندر فاو نیز غیرقابل استفاده شد. از روز چهارم مهرماه، عراق با موافقت کویت، استفاده از بنادر کویت را آغاز نمود. طبق اطلاعاتی که منابع اطلاعاتی ما دادند، کویت بندر شویخ را برای تخلیه محموله‌های عراقی در اختیار دولت عراق قرار داد.

نبردی که از آغاز روز چهارم مهرماه در منطقه عملیاتی خرمشهر با شدت فوق‌العاده آغاز شده بود، تا پایان آن روز ادامه داشت. اما در آن روز نیز، رزمندگان دلاور ما موفق شدند با وجود کمبودهای فوق‌العاده سلاح و مهمات، مانع نزدیک شدن نیروهای عراقی به خرمشهر شوند. با پایان یافتن روز، از شدت نبرد نیز کاسته شد. در ساعت 1750، از منطقه خرمشهر خبر رسید که آرامش نسبی در جبهه برقرار شده و نیروهای دشمن به مواضع قبلی عقب‌نشینی کرده‌اند. در ساعت 1810، توپخانه دشمن برای مدتی کوتاه فعال شد، ولی بعد از مدتی خاموش گردید و سکوت نسبی صحنه نبرد را فراگرفت. در ساعت 2000، مجدداً توپخانه دشمن فعال شد و هدف آتشباری دشمن تأسیسات آبادان بود، ولی خرمشهر همچنان آرام بود.

قبلاً گفتیم در روز چهارم مهر، نبردهای هوایی همچنان فعال بود. هواپیماهای عراقی مناطقی از سرزمین ما را بمباران کردند. به عنوان عمل متقابل، هواپیماهای نیروی هوایی ایران نیز مناطق اقتصادی عراق را مورد حمله قرار دادند که به عنوان نمونه، فقط پایگاه دوم شکاری هشت مأموریت در داخل خاک عراق انجام داد. هدف؛ تأسیسات صنعتی عام‌الفیل و تأسیسات نفتی، تأسیسات برق و پایگاه هوایی و ایستگاه رادار کرکوک بود که طبق گزارش خلبانان شجاع ما، خسارات قابل ملاحظه‌ای به تأسیسات اقتصادی منطقه کرکوک وارد شد.

بالأخره آخرین حادثه جنگی در روز چهارم مهرماه، در جزیره خارک رخ داد. تعدادی هواپیمای دشمن به جزیره حمله کردند، ولی نتوانستند خساراتی به تأسیسات وارد سازند و یک فروند از هواپیماهای دشمن در شمال خارک سرنگون گردید. بدین ترتیب، روز چهارم مهرماه نیز در صحنه نبرد خرمشهر به پایان رسید و شب آبستن حوادثی شد که از سحرگاه روز پنجم مهرماه آغاز شد. با بررسی مدارک، چنین برمی‌آید که تا پایان روز چهارم مهرماه هنوز ارتباط اهواز با مناطق جنوبی در محور جاده اهواز ـ خرمشهر قطع نشده بود.

شهربانی اهواز در ساعت 0430، مأمورینی را برای بازدید و بررسی وضعیت آبادان اعزام کرد. این مأمورین تا 40 کیلومتری خرمشهر ـ آبادان جلو رفته و در آن منطقه با عوامل دشمن مواجه شدند. دو دستگاه خودرو همراه را در محل باقی گذاشتند که احتمالاً به دست نیروهای عراقی افتاد و به اهواز مراجعت کردند. در روز چهارم مهرماه، تعدادی از یگان دانشجویی دانشکده افسری به آبادان اعزام شد.

 

منبع: نبردهای منطقه خرمشهر و آبادان، حسینی، سید یعقوب، 1396، ایران سبز، تهران

 

 

 

 

 

 

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده