نبردهای خرمشهر و آبادان(20)
تهدید جدی خرمشهر خون دلاوران ما را به جوش آورد. آنها احساس کردند که زمان آن رسیده با حداکثر تواناییهای خود با دشمن به مبارزه برخیزند؛ لذا با آنچه که در توان داشتند به نیروهای دشمن در شمال خرمشهر حمله کردند و موفق شدند با آرپیجی7 و تفنگ106 میلیمتری، تلفاتی به خودروهای زرهی دشمن وارد سازند. این عمل متهورانه رزمندگان ما سبب شد نیروهای عراقی به غرب جاده اهواز ـ خرمشهر عقبنشینی کنند.

 

به نظر می‌رسد؛ نیروهای دشمن در منطقه خرمشهر تلاش می‌کردند وعده قادسیه صدام را عملی سازند و در روز سوم جنگ، خرمشهر را اشغال نمایند، زیرا هرقدر زمان در روز سوم مهرماه به جلو می‌رفت، نیروهای عراقی به شدت به حملات خود برای رسیدن به خرمشهر می‌افزودند. به طوری که، شهربانی خرمشهر در ساعت 1400، اطلاع داد در اثر فشار شدید دشمن، نیروهای مدافع خرمشهر به طرف داخل شهر عقب‌نشینی کنند.

 البته این فشار شدید دشمن، در روز سوم مهرماه در تمام جبهه‌ها وجود داشت و واحدهای رده عقب دشمن نیز به جلو آورده شده بودند تا بتوانند هرچه زودتر به هدف‌های پیش‌بینی شده برسند. این تهاجم شدید نیروهای عراقی سبب اضطراب و نگرانی مردم منطقه نبرد، از جمله خرمشهر شد. فرمانده لشکر92 زرهی ضمن اعلام این نگرانی مردم، نظر داد تنها راه حل جلوگیری از فشار شدید دشمن به مواضع نیروهای خودی، پشتیبانی مداوم و قوی می‌باشد.

وضعیت آبادان را وزارت نفت در ساعت 1520 چنین اعلام کرد: در اثر گلوله‌باران مداوم دشمن، به تلمبه‌خانه آب پالایشگاه آسیب رسیده و قابل استفاده برای خاموش کردن آتش نمی‌باشد. در نتیجه، آتش‌سوزی در حال گسترش است و تمام پالایشگاه در معرض خطر انهدام قرار گرفته است. به علت آزاد شدن گازهای شیمیایی خطرناک از موادی مانند اسید سولفوریک، احتمال خطر برای ساکنین وجود دارد و اجباراً کلیه پرسنل، از جمله آتش‌نشانان پالایشگاه، مجبور به تخلیه محل هستند. آب و برق قطع شده، شهر آبادان در معرض خطر آتش‌سوزی است و چنانچه اقدام سریع برای خاموش کردن توپخانه دشمن به عمل نیاید، تخلیه شهر الزامی خواهد بود.

فشار دشمن بر خرمشهر و آبادان در ساعات آخر روز سوم مهرماه خیلی شدید بود. به نحوی که در ساعت 1740، مقامات مسئول نظامی اعلام کردند: وضع بسیار وخیم است و احتیاج مبرم به کمک هوایی است. این وضع در مناطق دیگر خوزستان نیز وجود داشت. چنانچه در ساعت 1830، قرارگاه لشکر92 زرهی اطلاع داد: تیپ3 زرهی که در منطقه مرزی بستان ـ فکه گسترش داشت، به تپه الله اکبر در شمال سوسنگرد عقب‌نشینی کرده و تیپ37 و گردان138 مستقر در دوسلک مقابل فکه تحت فشار شدید دشمن است.

تیپ2 زرهی که در عین‌خوش دفاع می‌کرد، به تپه‌های علی‌گره‌زد عقب‌نشینی کرده، تیپ1 زرهی که در جنوب‌غربی اهواز دفاع می‌کرد، با وضع نابسامانی در حال عقب‌نشینی به سمت اهواز می‌باشد. در شمال خرمشهر، زمین منطقه نبرد برای حرکت خودروهای شنی‌دار در خارج از جاده چندان مناسب نبود، زیرا زمین سست و در بعضی نقاط نزدیک رودخانه کارون باتلاقی بود. این وضع زمین تا حدودی به آهسته شدن پیشروی دشمن کمک کرد، زیرا تعدادی از تانک‌ها و نفربرهای دشمن در مناطق خارج از جاده در باتلاق فرورفتند و از کار افتادند. این وضع سبب شد که نیروهای عراقی حتی‌المقدور به جاده متکی شوند که در نتیجه، آسیب‌پذیر می‌گردیدند و نیروهای مدافع ما می‌توانستند با تفنگ106 آنها را هدف قرار دهند.

با آغاز تاریکی شب، فشار نیروی زمینی دشمن کمتر شد، ولی نبردهای هوایی همچنان ادامه داشت. در ساعت 1850، تعداد چهار فروند هواپیمای عراقی به جزیره خارک و یگان‌های شناور حمله کردند که دو فروند آنها به وسیله دو ناو کروز و ناو خودی کهنوئی و یک فروند به وسیله پدافند زمین به هوای خارک سرنگون شد.

نیروهای زرهی عراق که به خرمشهر حمله کرده بودند، با آغاز تاریکی شب، در حدود شش کیلومتری شمال شهر در طرفین جاده اهواز ـ خرمشهر متوقف شدند. باید گفت ارتش ایران لحظات بسیار سختی را می‌گذراند. در مقابل فشار فوق‌العاده شدید دشمن، تلفات و ضایعات نیروهای ما ساعت به ساعت بیشتر می‌شد. در حالی که امکان اعزام نیروهای تقویتی و جایگزینی تلفات و ضایعات حداقل در آن شرایط، وجود نداشت و تنها روزنه امید همه مقامات، نیروی هوایی بود. یک توجه دقیق به این پیام ستاد مشترک می‌تواند ما را به وضعیت ارتش در آن زمان آگاه سازد.

در ساعت 2245، ستاد مشترک از نیروی هوایی خواست به منظور بالا بردن روحیه پرسنل رزمنده در عین‌خوش و اطراف خرمشهر، حداقل دو سورتی پرواز در این مناطق اجرا کند. به خوبی روشن بود که این اقدام فقط می‌توانست جنبه روانی داشته باشد، وگرنه دو سورتی پرواز به صدها و بلکه هزاران خودرو دشمن که از عین‌خوش تا خرمشهر در تمام دشت خوزستان گسترش داشتند، چه اثر رزمی می‌توانست داشته باشد؟

در ساعت 2358، وضع خرمشهر چنین اعلام شد که خرمشهر از سمت شلمچه و جاده اهواز ـ خرمشهر کاملاً در محاصره قرار گرفته، آتش سنگین دشمن بر روی شهر شلیک می‌شود. در حالی که گردان توپخانه175 میلی‌متری خودی از کار افتاده و گردان تانک نیز قدرت رزمی خود را از دست داده است. درباره وضعیت گردان تانک مستقر در منطقه آبادان ـ خرمشهر، به لشکر92 اطلاع داده شد، تعدادی از تانک‌های این گردان از جاده اهواز ـ آبادان به سمت اهواز عقب‌نشینی می‌کنند. فرمانده لشکر به فرمانده عملیات خرمشهر دستور داد به هر وسیله ممکن جلو این تانک‌ها را بگیرید و به منطقه آبادان و خرمشهر برگردانید. درباره کم کردن فشار دشمن به خرمشهر و آبادان، فرمانده لشکر دستور داد:

آتشبارهای مستقر در آبادان با حداکثر توان خود مواضع دشمن را در منطقه نبرد زیر آتش بگیرند.

بالأخره خبر رسید که گردان165 پیاده زرهی نیز که در محور شلمچه دفاع می‌کرد، توان رزمی خود را از دست داده و 60 نفر از پرسنل آن شهید یا اسیر شده‌اند و تمام دژها تخلیه گردیده است. تهدیدی که در روز سوم مهرماه از سمت شمال خرمشهر ایجاد شد، سبب گردید تلاش‌های مدافعین ما بیشتر به آن جبهه متوجه شود. به همین علت، به یک آتشبار توپخانه که در پادگان خسروآباد مستقر شده بود و به جنوب اروندرود تیراندازی می‌کرد، دستور داده شد به شمال رودخانه بهمن‌شیر تغییر موضع دهد و نیروهای دشمن را در اطراف جاده اهواز ـ خرمشهر زیر آتش بگیرد.

با این اقدام، طبعاً حجم آتش ایران در جنوب اروندرود کمتر شد. در این روز، برای اولین بار فکر ایجاد مواضع بازدارنده حرکت خودروهای دشمن ایجاد شد و از طریق فرمانده نیروی دریایی به فرمانده عملیات خرمشهر دستور داده شد با همکاری فرمانداری بندر امام خمینی و با استفاده از وسایل مهندسی غیرنظامی، خندق ضدتانک در محور آبادان ـ ماهشهر کنده شود. ولی به علت آشفتگی بیش از حد تمام سازمان‌ها، اجرای این امر در آن شرایط میسر نبود.

 در جبهه نبرد دریایی در خلیج فارس، شدت نبرد در جزیره خارک و اطراف آن بود. به نحوی که تخلیه اهالی الزامی به نظر می‌رسید. در روز سوم مهرماه، حدود 400 نفر از اهالی خارک به بوشهر تخلیه شدند. آتش‌سوزی‌هایی که در جزیره رخ داد مهار شد. طبق گزارش‌های مقامات نظامی، چند فروند از هواپیماهای دشمن نیز در نبرد این منطقه سرنگون شدند. دامنه نبرد دریایی تا بنادر فاو و ام‌القصر در خور عبدالله گسترش یافت و نیروی دریایی عراق مجبور شد تعدادی از ناوها و ناوچه‌های خود را به بنادر کویت و سایر شیخ‌نشینی‌های جنوب خلیج فارس اعزام کند.

از نظر تلاش نیروی هوایی ایران، در روز سوم مهرماه هواپیماهای این نیرو حدود 18 مأموریت گشت‌زنی و رهگیری و پشتیبانی نزدیک هوایی مأموریت برون‌مرزی اجرا کرد و حدود 50 سورتی پرواز انجام داد. در اجرای این مأموریت‌ها، تلفاتی نیز به نیروی هوایی ما وارد گردید. بالأخره روز سوم مهرماه به پایان رسید، در حالی که نیروهای دشمن موفقیت‌های نسبی به دست آورده و در منطقه نبرد خرمشهر موفق شده بودند از سمت غرب و محور شلمچه به نزدیکی کرانه غربی نهر عرایض و پل نو برسند.

از سمت شمال و محور اهواز ـ خرمشهر نیز تا حدود پنج کیلومتری شمال خرمشهر رسیده بودند و محور اصلی مواصلاتی اهواز ـ خرمشهر و راه‌آهن اهواز ـ خرمشهر را به کلی قطع کرده بودند، ولی راه ارتباطی خرمشهر به خارج از منطقه از راه آبادان به اهواز و آبادان به ماهشهر هنوز آزاد بود و تدارک نیروهای ما در آبادان و خرمشهر از طریق جاده قدیم اهواز به آبادان و خرمشهر انجام می‌گردید.

شرح حوادث روز چهارم مهرماه1359 در منطقه نبرد خرمشهر را با نگاهی به گزارش خلاصه وضعیت عملیاتی فرمانده جنوب آغاز می‌کنیم. طبق این گزارش، وضعیت خرمشهر از ساعت 0600 تا 1200 آن روز چنین بوده است:

 نیروهای دشمن از ساعت 0530، پادگان گردان دژ را که در شمال‌شرقی و نزدیک کرانه کارون قرار داشت مورد حمله قرار دادند و افراد باقیمانده این گردان در زیر ضربات سنگین توپخانه دشمن از پادگان خود دفاع می‌کردند. گردان175 م‌م توپخانه که در محور حسینیه ـ پاسگاه کیلومتر25 (حدود 30 کیلومتری شمال خرمشهر) مستقر بود و واحدهای مدافع منطقه شمال خرمشهر را پشتیبانی می‌کرد، از آغاز روز چهارم مهر با قرارگاه عملیاتی جنوب قطع ارتباط کرد و آتش آن، که به نفع مدافعین خرمشهر بود، قطع شد. وضعیت آن با توجه به پیشروی نیروهای متجاوز عراق تا شرق جاده اهواز ـ خرمشهر روشن نبود که آیا به دست نیروهای دشمن افتاده یا عقب‌نشینی کرده است. البته روزهای بعد معلوم شد این گردان توانسته است به شرق جاده اهواز ـ خرمشهر و نزدیکی رودخانه کارون عقب‌نشینی کند. گردان165 پیاده زرهی که در محور شلمچه و محور تنومه پاسگاه کیلومتر25 دفاع می‌کرد و متحمل تلفات سنگین شده بود، به منطقه گمرک خرمشهر و اهواز عقب‌نشینی کرد. کلیه دژها تخلیه شده و از سرنوشت افراد دژها اطلاع دقیقی در دست نبود و پرسنلی که از خطوط مقدم جبهه عقب‌نشینی می‌کردند حالت تفرقه و فرار را داشتند و انضباط نظامی از بین رفته بود.

آخرین خبری که به ستاد خرمشهر رسید، حاکی از آن بود که تانک‌های دشمن از خرمشهر دور می‌شوند که این امر به عقب‌نشینی تعبیر می‌شد، در صورتی که احتمالاً فقط یک تغییر آرایش تاکتیکی بود. بالأخره در ساعت 1200، درگیری شدیدی در اطراف خرمشهر بین رزمندگان ما و نیروهای متجاوز عراق به شدت جریان داشت و توپخانه دشمن از سه طرف جنوب و غرب و شمال، خرمشهر و آبادان را به زیر آتش گرفته بود، در حالی که نیروهای ما از آتش یک گردان توپخانه نیز که داشتند محروم شده بودند و فقط آتشبارهای 130 میلی‌متری و کاتیوشا که در جزیره آبادان مستقر بودند، می‌توانستند به نیروهای دشمن که در شمال خرمشهر گسترش داشت، تیراندازی کنند.

تهدید جدی خرمشهر خون دلاوران ما را به جوش آورد. آنها احساس کردند که زمان آن رسیده با حداکثر توانایی‌های خود با دشمن به مبارزه برخیزند؛ لذا با آنچه که در توان داشتند به نیروهای دشمن در شمال خرمشهر حمله کردند و موفق شدند با آرپی‌جی7 و تفنگ106 میلی‌متری، تلفاتی به خودروهای زرهی دشمن وارد سازند. این عمل متهورانه رزمندگان ما سبب شد نیروهای عراقی به غرب جاده اهواز ـ خرمشهر عقب‌نشینی کنند. در این عقب‌نشینی، تعدادی از جنگ‌افزار و خودروهای دشمن در منطقه باقی ماند که به غنیمت نیروهای ما درآمد. اما دشمن از لحاظ آتش‌های پشتیبانی خیلی غنی بود، به محض اینکه نیروهای مانوری دشمن با مقاومت نیروهای ما مواجه می‌شدند، آتش‌های پشتیبانی دشمن شدیدتر می‌شد. به همین علت، در ساعت 1330 دشمن آتش‌های پشتیبانی خود را با حجمی زیاد روانه خرمشهر و آبادان کرد.

گارد ساحلی ژاندارمری خسروآباد گزارش داد: نیروهای عراقی در سراسر کرانه جنوبی اروند موضع گرفته‌اند و از تمام نقاط به جزیره آبادان آتش می‌کنند و مدافعین جزیره نیز متقابلاً در حدود مقدورات، کرانه جنوبی اروندرود را به زیر آتش گرفته‌اند. ژاندارمری نیز عقب‌نشینی ادوات زرهی دشمن را از شمال خرمشهر تأیید کرد. این امر سبب خوشحالی زایدالوصف فرمانده ناحیه ژاندارمری شد و یک تلگرام بسیار پراحساس و مسرت‌بخشی درباره دلاوری‌های رزمندگان ما و شکست نیروهای دشمن در شمال خرمشهر به مقامات مسئول کشور ارسال نمود.

اما طبیعی بود که در میدان نبرد، نتیجه‌گیری سریع چندان نمی‌توانست مطمئن باشد. در پی حوادث ناگوار بعدی، فرمانده ناحیه ژاندارمری خوزستان به لشکر اطلاع داد که بیشتر پاسگاه‌های کرانه اروندرود زیر ضربات سنگین آتش دشمن قرار گرفته‌اند. در اطراف خرمشهر، نبرد تن به تن بین رزمندگان ما و افراد دشمن آغاز شده و نیاز به پشتیبانی هوایی و توپخانه می‌باشد. البته شدت نبرد در این موقع در منطقه غرب خرمشهر در حوالی نهر عرایض و پل نو بود و دشمن تلاش می‌کرد پل را سالم تصرف کند و از آن بگذرد و از سمت غرب نیز به خرمشهر حمله نماید.

در روز چهارم مهر، تلاش اصلی هوایی دشمن در اطراف جزیره خارک بود. اولین حمله هوایی دشمن به خارک نزدیک به نیمه شب انجام شد و یک فروند هواپیمای دشمن با آتش ناوهای ایران سرنگون گردید.

بررسی‌های اطلاعاتی نشان می‌داد که در نبردهای چند روز گذشته، واحدهای زرهی و مکانیزه عراق آسیب سختی دیده‌اند و از رده‌های بالای فرماندهی درخواست کرده‌اند برای کم شدن تلفات زرهی، نیروهای پیاده نظام را برای تقویت واحدهای خط مقدم اعزام کند. به این علت، یک تیپ گارد مرزی عراق به منطقه غرب خرمشهر اعزام گردید.

 

منبع: نبردهای منطقه خرمشهر و آبادان، حسینی، سید یعقوب، 1396، ایران سبز، تهران

 

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده