گفتمان ارتشی دفاع مقدس(8)
طرحهای دفاعی ارتش قبل از آغاز جنگ ایران و عراق 17. عملیات مرصاد در پاسخ به فروغ جاویدان (منافقین) مرداد ماه سال ۱۳۶۷ و در پی دستور مسعود رجوی، سرکرده گروهک مزدور منافقین، نیروهای منافقین از محور سرپل ذهاب وارد ایران شدند و به سرعت تا نزدیکی شهر «کرند» پیش رفتند. علت عدم درگیری تا این محل با نیروهای ایران عبارت بودند از ایرانی بودن، صحبت کردن منافقین به زبان فارسی و لذا سردرگمی مردم در تشخیص خودی از دشمن، تصور پایان جنگ توسط نیروهای رزمنده به دلیل پذیرش قطعنامه، فروپاشی جبههها و سازمان رزم نیروهای در خط مقدم، عدم تصور منافقین از هرگونه مقاومت نیروهای خودی باعث شد تا حمله منافقین به صورت عبور ستونی از روی جاده انجام شود.

البته توپخانه ارتش عراق تا بعد از سرپل ذهاب از پیشروی منافقین در داخل خاک ایران به شدت پشتیبانی می‌کرد. منافقین بدون هرگونه مقاومت محلی پس از عبور از کرند، اسلام‌آباد غرب را اشغال کرده و آماده شدند تا به سمت کرمانشاه حرکت کنند. از طرفی، جاده اسلام‌آباد به سمت کرمانشاه از سوی مردمی که از اسلام‌آباد و روستاهای اطراف به سمت کرمانشاه می‌گریختند اشغال و مسدود گردیده و طبیعتاً ترافیک ایجاد شده عبور نیروهای منافقین را در گردنه حسن‌آباد در40 کیلومتری کرمانشاه متوقف کرد. لذا فرصتی ایجاد شد تا شبانگاه نیروهای مدافع ارتشی و سپاهی و بسیجی و نیروهای مردمی در گردنه چهارزبر مقابل منافقین جبهه‌ای را تشکیل دهند.

مسئول عملیات ستاد کل نیروهای مسلح که در کرمانشاه حضور داشت، از سرتیپ صیادشیرازی که در تهران بود، درخواست کرد به منطقه بیاید. این در حالی بود که نیروهای ارتش و سپاه در منطقه غرب و جنوب وضعیت مناسبی نداشتند، لذا صحنه نبرد عملیات مرصاد به او سپرده شد (مؤمنی،1378: 358). شهید سپهبد علی صیادشیرازی که در سال‌های پایانی جنگ به دلیل تغییر مسئولیت، از خط مقدم دور بود، به واسطه لطف خداوند متعال با عنوان نماینده امام(ره) در شورای عالی دفاع، از نزدیک فرماندهی یگان‌های هوانیروز و نیروی هوایی و رزمندگان حاضر در منطقه را به عهده گرفت و به همراه خلبانان شجاع هوانیروز و نیروی هوایی، لشکر منافقین و مزدوران صدام را در تنگه «مرصاد» منهدم و تار و مار کرد و تا انهدام کامل به تعقیب آنها پرداخت.

لذا مهم‌ترین اقدامات عملیات مرصاد به شرح زیر است:

  1. متوقف شدن دشمن در تنگه مرصاد با حضور یگان‌های سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و ارتش جمهوری اسلامی ایران در منطقه عملیاتی با توجه به اینکه منافقین به صورت ستون و متکی بر جاده در حال حرکت بودند، ایجاد جبهه زمینی را از روبرو بسیار مشکل می‌کرد، لذا بعد از توقف منافقین، طراحی عملیات به طرف استفاده از برتری هوایی جهت پیدا کرد.
  2. هواپیمایی نیروی زمینی ارتش (هوانیروز) با اجرای نقش اصلی خود در این عملیات، صحنه‌هایی از حماسه و ایثار آفرید که بارها در طول جنگ تکرار شده بود. بالگردهای ارتش با استفاده از جناحین و در طول جاده و ارتفاعات مناسب اطراف جاده، موضع گرفته و به طرف ستون بهم‌ریخته منافقین آتش گشودند و نفرات پیاده را که در کوه‌ها متواری شده بودند تعقیب کرده و به هلاکت رسانده و یا به تسلیم واداشتند.
  3. یورش بی‌امان، دلاورانه و پرتوان نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران با جنگنده‌های تیزپرواز به طرف ستون نظامی منافقین آغاز شد. سازمان رزم دشمن در همان حملات اولیه متلاشی گردید و نفرات پیاده سراسیمه به طرف جاده و کوه‌های اطراف پناه بردند.
  4. یگان‌های ارتش و سپاه مستقر در منطقه عملیات (مرصاد) با تعقیب منافقین به دستگیری نفرات متواری منافق اقدام کردند.
  5. انجام عملیات هلی‌برن به منظور بستن عقبه دشمن و جلوگیری از فرار به طرف عراق توسط نیروهای ارتش و سپاه.

اراده خداوند متعال بر این بود که نقش “شهید صیادشیرازی” در کنترل غائله کردستان در سال اول انقلاب و بعد در دوران جنگ تحمیلی عراق علیه ایران و دفاع از استقلال و تمامیت ارضی کشور و همچنین در عملیات مرصاد علیه منافقین، یگانه و منحصر به فرد شده و یاد و خاطره آن شهید عزیز و والامقام در تاریخ و اذهان ملت بزرگ ایران جاودانه شود (توحیدیان، 24:1392).

18. نتیجه‌گیری

منبع: گفتمان ارتشی دفاع مقدس، حسینی، سید ناصر، 1396، ایران سبز، تهران

  1. سد پيشروي و تثبیت نيروهاي ارتش عراق در ايران با انجام عملیات تأخیری توسط نيروي زميني، نيروي هوايي و عمليات نيروي دريايي در خليج فارس، سرآغاز و زمينه‌ساز و مبدأ كليه عمليات‌های بعدي بود. اگر پيشروي عراق سد نمي‌شد و راه‌هاي مواصلاتي دشمن به شهرهاي حياتي در استان خوزستان و… مسدود نمی‌شد و آبراه خليج فارس، اين گلوگاه حياتي، برای نیروهای خودی باز نمي‌ماند، بعيد بود كه بعداً عملیات‌های مهم و سرنوشت‌ساز ثامن‌الائمه(ع)، طريق‌القدس، فتح‌المبين و بيت‌المقدس را برای دفع تجاوز دشمن با موفقیت انجام دهیم. به بیان دیگر، سد پيشروي عراق به عنوان يك اقدام تاكتيكی و با عملیات تأخیری داراي نتايج راهبردي به شمار مي‌رود.
  2. تجربه به‌كارگيري دو نيرو به طور مشترك با فرماندهي مستقل و با ناديده گرفتن اصل وحدت فرماندهي، گرچه در مقاطعي جواب مثبت داده است، ولي تجربه نشان داد که این شیوه در دراز مدت، شكننده، غيرقابل اعتماد و اختلاف برانگيز است و نيازمند يك هيئت حل اختلاف در شـرايط ويـژه و در هـر رده فرماندهي مي‌باشد.
  3. مراحل چهارگانه تأخیر، تثبیت، دفع تجاوز و انهدام دشمن که در طرح ابوذر پیش‌بینی شده بود، تا پایان هشت سال جنگ پیگیری شد. اگرچه در سه مرحله اول تا پایان سال دوم جنگ توفیقات نسبتاً کاملی به دست آمد، ولی در مرحله انهدام دشمن (تعقیب و تنبیه متجاوز) موفقیت‌ها کامل نبود.
  4. تغییر استراتژی (عملیات‌های آفندی) از جنوب به منطقه شمال‌غرب به منظور انجام عملیات‌های والفجر10 و… در حالی که برآورد دقیقی از توانمندی‌های خودی و دشمن ارائه نگردیده و صرفاً با تصور کشیدن نیروهای عراقی به شمال عراق و سپس حمله از جنوب، باعث شد که عراق از لاک دفاعی خارج شده و عملیات‌های آفندی خود را از فاو شروع کرده و پس از موفقیت زودهنگام به مثابه یک دومینو سایر جبهه‌ها را درنوردد و شکست بی‌سابقه‌ای را به جبهه‌های خودی تحمیل کرد و در نهایت، باعث تضعیف روحیه رزمندگان و پذیرش قطعنامه598 از سوی فرمانده کل قوا، حضرت امام خمینی(ره)، گردید؛ ولی پس از پیروزی‌های رزمندگان اسلام در عملیات موفقیت‌آمیز مرصاد که با لطف و عنایت الهی صورت گرفت، وحدت و انسجام مجدداً به نیروهای خودی برگشت و ستادکل نیروهای مسلح با توان بیشتر و روحیه مضاعف به مأموریت‌های خود ادامه داد.
  5. مرکز پژوهش‌های دفاع مقدس نزاجا (1384)، تقویم تاریخ دفاع مقدس، ج1و2 (حوادث شهریور و مهر59) ، تهران.
  6. جعفری، محمد ؛ تحلیل رفتارشناسی ارتش ، انتشارات آجا ، 1387.
  7. حسینی، سید یعقوب؛  ارتش جمهوری اسلامی ایران در 8 سال دفاع مقدس، سازمان عقیدتی سیاسی ارتش جلد اول، 1384.
  8. حسینی، سید یعقوب (1392)؛ تیپ2 لشکر92 زرهی در آغاز جنگ تحمیلی، انتشارات ایران سبز.
  9. خاطرات شفاهی امیر سرتیپ دوم مروت آزادبخت،سایت رسمی آجا.
  10. خاطرات شفاهی دریادار محمد حسین ملک‌زادگان.
  11. درودیان، محمد (1380)؛ آغاز تا پایان ، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ.
  12. قدیمی، فرشید؛  اولین پاسخ، مکعب، تهران، 1389.
  13. لطفيان ،سعيده، ارتش و انقلاب اسلامي، 1380.
  14. مؤمنی، محسن؛ درکمین گل سرخ، سوره مهر، تهران،1387.
  15. نورانی، محمد؛ دلاوران نیروی هوایی، تهران، سما، 1384.
  16. نرم افزار صحیفه امام (ره)، بیانیه های مربوط به خرداد1360
  17. وفیق السامرایی ،م ، عدنان قارونی؛ ویرانی دروازه شرقی، مرکز فرهنگی نمایندگی ولی فقیه در سپاه، 1380.

 

 

 

منابع

  1. آزادبخت، مروت (1382)،  جامعه شناسي جنگ، تهران، انتشارات چاپخانه ارتش جمهوري اسلامي ايران.
  2. توحیدیان، محمد کاظم (1392)؛ مجله پژوهش جنگ، انتشارات مرکز آینده.
 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده