گفتمان ارتشی دفاع مقدس(2)
« نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران از دالامپرداغ (مرز مشترک ایران و عراق و ترکیه) تا فاو (دهانه شطالعرب در خلیج فارس) از مرز باختری ایران و عراق دفاع نموده و با استفاده از عناصری از لشکر92 زرهی و تیپ55 هوابرد از رودخانه اروندرود دفاع مینماید. تیپ55 آماده میشود پس از ورود یگانهای تقویتی به منطقه غرب بنا به دستور در سایر مناطق مورد تهدید، اعم از درونمرزی یا برونمرزی به کار رود، همزمان با اجرای عملیات دفاعی در غرب با امکانات موجود در منطقه، مرز خاوری را از دهانه ذوالفقار تا گواتر پوشش مینماید.»

 طرح‌های دفاعی ارتش قبل از آغاز جنگ ایران و عراق

 

طرح ابوذر مربوط به نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران در خرداد 1359 تهیه و به ستاد مشترک ارتش ارسال گردید. در این طرح، مأموریت دفاع اولیه نیروی زمینی در مقابل ارتش عراق به ترتیب از جنوب به لشکرهای سرزمینی 92 زرهی اهواز، تیپ84 خرم‌آباد، لشکر81زرهی کرمانشاه، لشکر28 پیاده کردستان و لشکر64 پیاده ارومیه واگذار شد.

«طرح ابوذر» از سوی ارتش در 76 صفحه در حالی به بنی صدر، رئیس جمهور (وقت)، ارائه شد که در آن، گزارش احتمالی حمله ارتش عراق بیان شده بود و ارتش مطابق آن، طرح‌هایی برای انجام مأموریت به شرح زیر برای مقابله با تهدیدات احتمالی داشت: « نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران از دالامپرداغ (مرز مشترک ایران و عراق و ترکیه) تا فاو (دهانه شط‌العرب در خلیج فارس) از مرز باختری ایران و عراق دفاع نموده و با استفاده از عناصری از لشکر92 زرهی و تیپ55 هوابرد از رودخانه اروندرود دفاع می‌نماید. تیپ55 آماده می‌شود پس از ورود یگان‌های تقویتی به منطقه غرب بنا به دستور در سایر مناطق مورد تهدید، اعم از درون‌مرزی یا برون‌مرزی به کار رود، هم‌زمان با اجرای عملیات دفاعی در غرب با امکانات موجود در منطقه، مرز خاوری را از دهانه ذوالفقار تا گواتر پوشش می‌نماید.»

طرح ابوذر برابر اصول جنگی، برای دفاع از مرزهای غربی کشور چهار مرحله پیش‌بینی کرده بود. نخست: با کشاندن دشمن به مواضع قابل دفاع، حرکت ارتش عراق را در رسیدن به اهدافش کند کرده و در مسیر او تأخیر ایجاد نماید تا ایستادگی بر این مواضع کمبود نیروی انسانی ما را جبران کند و در مراحل بعدی، با تثبیت دشمن (از حالت آفندی به حالت پدافندی در آوردن دشمن) او را فرسوده نموده و پس از شناسایی منطقه و استعداد دشمن نسبت به دفع متجاوز و انهدام او اقدام نماید. به همین منظور، عملیات و تک‌های محدودی طرح‌ریزی و اجرا شد. اما متأسفانه برخی، از این تک‌های محدود به عنوان عملیات‌های شکست‌خورده ارتش یاد می‌کنند. در واقع، افرادی که می‌گویند این عملیات‌ها شکست‌خورده هستند، یا از طرح‌های ارتش بی‌خبرند و یا از مطالعات دفاعی و نظامی و اصول جنگ اطلاع کافی ندارند. در هر صورت، برابر طرح ابوذر، مأموریت لشکر81 زرهی ابلاغ شد و لشکر92 زرهی نیز طرح حرّ را براساس طرح مزبور تهیه کرده و مأموریت‌ها را به یگان‌های خود ابلاغ کرده بود. روز 26 شهریورماه نیز با توجه به قرائن و شواهد حمله عراق، نیروهای این دو لشکر به حرکت درآمده و در منطقه دفاعی سرزمینی مستقر شدند. لشکر81 باید حدود350 کیلومتر را پوشش می‌داد و لشکر92 نیز مسئولیت پوشش منطقه‌ای به عرض حدود 600 کیلومتر را بر عهده داشت. این در حالی است که در حالت استاندارد هر لشکر می‌تواند حداکثر در عرض30 کیلومتر پدافند نماید. جنگ زمینی از طرف عراق به صورت رسمی با پاره کردن قرارداد 1975 الجزایر توسط صدام در 26 شهریورماه 1359 آغاز شد. قابل ذکر اینکه طرح ابوذر در اجراء، عملیات دفاع از مرزهای غربی ایران را در چهار مرحله (تأخیر، تثبیت، دفع، تعقیب و انهدام متجاوز) تعریف نموده بود که گزاره بند مأموریت در مرحله اول آن به شرح زیر می‌باشد:

نیروی زمینی دفاع را در منطقه با 4 لشکر و یک تیپ پیاده در منطقه دفاعی مقدم از شمال باختری تا جنوب اجرا می‌نماید. لشکر64 پیاده و لشکر28 پیاده به ترتیب در شمال، لشکر81 زرهی و تیپ84 پیاده در مرکز و لشکر92زرهی در جنوب، لشکرهای در خط با اعزام عناصر تأمین، حرکت متجاوز را در زمین‌های بلافصل مرز به تأخیر می‌اندازند.

 

5. طرح نبرد البرز در آبان 1358 (نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران)

طرح «نبرد البرز» به جلسه هماهنگی 18/8/1358 در ستاد مشترک ارتش و راهنمای طرح‌ریزی ستاد ارتش برمی‌گردد، که رژیم بعث صدام دست به تحرکات و اقدامات مشکوک و خصمانه عليه جمهوری اسلامی زده بود و ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران برای مقابله با متجاوز اقدام به صدور راهنمای طرح‌ریزی طرح البرز و ابلاغ آن به نيروی هوایی کرد. بند مأموریت نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در طرح البرز به شرح زیر بیان می‌شود:

 

 

نیروی هوایی جمهوری اسلامی ایران ضمن دفاع از آسمان ایران، حملات انتقامی خود را به منظور انهدام نقاط حیاتی کشور هدف، آغاز و پس از کسب برتری هوایی از عملیات سطحی نیروهای خودی پشتیبانی نزدیک به عمل می‌آورد.

 

شایان ذکر است طرح فوق کمتر از سه ساعت پس از تجاوز دشمن بعثی، به دستور تبدیل و به شرح نامه زیر جهت اجرا به نهاجا ابلاغ شد.

از: سماجا

به: نهاجا

موضوع: نامه شماره 36/ 03/ 29/ 1701/ 26 -31/06/1359

دستور فرماييد با توجه به طرح البرز حمله‌ «انتقامي» را آغاز و كليه هدف‏هاي پيش‌بيني شده را برابر طرح مورد حمله قرار دهيد.

اين پيام توسط سرهنگ قیدیان، معاونت عملیاتی نيروي هوايي با نامه شماره 3735 بلافاصله به کلیه پايگاه‏هاي هوايي ابلاغ شد.

 

 

در واقع، نيروی هوایی در ساعت 16 روز 31/6/1359 در کمتر از سه ساعت پس از حمله 192 فروندی رژیم بعثی عراق، اولين اقتدار و قدرت هوایی خود را به نمایش گذاشت و با جنگنده بمب‌افکن‌های خود به پایگاه‌های شعیبیه، کوت در استان‌های کوت و العماره عراق حمله کردند (قدیمی، 1389: 65). نظر فرماندهان نيروی هوایی از اجرای سریع اولين عمليات در اولين ساعات پس از هجوم متجاوز، در حقيقت آغاز جنگی روانی عليه استراتژیست‌های ارتش عراق بود، چرا که آنها حملات هوایی خود عليه نيروی هوایی جمهوری اسلامی ایران را با اتکاء بر این باور طراحی کرده بودند که نيروی هوایی توان پاسخگویی به تهاجم را نخواهد داشت و بی‌درنگ پس از حملات، شيرازه این نيرو ازهم گسيخته شده و ارکان نظام فرو خواهد ریخت. از سوی دیگر، نظر فرماندهان اعلام توان مقاومت مقابله به مثل، سرعت، قدرت کوبندگی و قابليت انعطاف نيروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران به زمامداران عراق بود تا شاید آنان را از ادامه خشونت و دشمنی آشکار بازدارد. اما اصرار نيروی هوایی عراق بر ادامه حملات باعث شد تا صبح روز یکم مهر 1359 با یکی از بزرگ‌ترین و کوبنده‌ترین پاسخ‌های جنگ‌های هوایی جهان مواجه شوند. به این ترتيب، نيروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران با اجرای بزرگ‌ترین عمليات هوایی خود به نام کمان99، که بر پایه طرح نبرد البرز پیاده‌سازی گردیده بود، بار دیگر ضربه بسیار سهمگین و غافلگیرکننده‌ای را به دشمن بعثی وارد ساخت و رژیم بعثی صدام را، که یکی از آماده‌ترین ارتش‌های آن روز جهان را در اختيار داشت، در بهت و حيرت فرو برد. اهداف این عمليات پایگاه‌های هوایی، مخازن سوخت و مهمات، پالایشگاه‌ها، آشيانه هواپيماها، پناهگاه‌های تعميرات و نگهداری هواپيما، باندهای پروازی، رادارهای هدایت‌کننده هواپيماهای جنگی، برج‌های مراقبت و مراکز مخابراتی عراق در پایگاه‌های هوایی کرکوک، موصل، رشيد، حبانيه، ناصریه، شعيبيه، کوت و المثنی بود. انتخاب این اهداف از بُعد تاکتيکی، دشمن را در ابعاد خدمات پشتيبانی رزمی و آتش پشتيبانی هوایی، دفاع هوایی و اطلاعات و هشدار اوليه در ميدان جنگ با موانع زیادی روبرو می‌ساخت و در نهایت، می‌توانست به تهاجم عراق در خوزستان پایان داده و حرکت دشمن را متوقف سازد (نورانی، 1384: 36).

6. طرح ذوالفقار در شهریور 1359 (نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران)

از ابتدای خرداد 1359، چندین بار نیروی دریایی ارتش به حالت آماده‌باش درآمد، زیرا از بندرعباس که ناوگان یکم نیروی ارتش در آنجا مستقر بود، تا خرمشهر و بوشهر یگان‌ها آماده‌باش‌های مختلفی را تا شروع جنگ تحمیلی تجربه کردند. طرح ذوالفقار به عنوان یک طرح جامع که در آن توضیح داده شده بود اگر جنگی شروع شود نیروی دریایی چه واکنشی داشته باشد و چگونه بتواند انسجام خود را حفظ کند، در اختیار نیروی دریایی ارتش قرارگرفت. (شایان ذکر است که نیروی دریایی به دلیل موقعیت خود در منطقه جنوب در جریان انقلاب کمترین خسارت و فرسایش را متحمل شد و از نظر آمادگی نسبت به سایر نیروها در وضعیت بهتری قرار داشت.)

طرح ذوالفقار یک طرح جامع بود که در آن، همه جزئیات مشخص شده بود. از جمله اینکه در صورت شروع جنگ احتمالی، چگونه مقابله کنیم و چگونه گسترش یابیم. حتی مسئولیت و آرایش تک‌تک افراد از سرباز تا فرمانده نیرو در آن شرایط شرح داده شده بود و انواع پیوست‌های لجستیکی، مخابراتی، عملیاتی و اطلاعاتی را دربرداشت.

دریادار محمدحسین ملک‌زادگان، فرمانده اسبق نداجا در مورد نحوه اجرای طرح ذوالفقار می‌گوید: «نیروی دریای ارتش با شروع جنگ از شب اول هجوم عراق و با توجه به این طرح، در پست فرماندهی تشکیل جلسه داد. در این جلسه که فرمانده وقت نیرو، جانشین و معاون عملیات نیز  حضور داشتند، شبانه به قرارگاه تعیین‌شده در طرح به عنوان نیروی رزمی421 که در پایگاه بوشهر مستقر بود، رفتیم و ستاد فرماندهی نیروی دریایی را تشکیل دادیم. از فردای همان روز برنامه‌های شناسایی را مطابق برنامه‌های از پیش طراحی‌شده شروع کردیم. از این طرح کلی، ۴۸ طرح و عملیات بیرون آمد که به صورت جزئی به آنها پرداخته بود، که معروف‌ترین آنها عملیات مروارید است. نیروی دریایی با طرح و برنامه منظم خود توانست واکنش بسیار دقیق و منظمی در برابر حمله دشمن داشته باشد. با توجه به این موضوعات، نیروی دریایی در راستای طرح عملیاتی خود، در اولین گام سکوهای البکر و الامیه و در گام‌های بعدی شناوری‌های دشمن را با برنامه‌ریزی در یک فرصت کوتاه از بین برد که این حرکات به قطع صدور نفت از این سکوها و انهدام کامل نیروی دریایی عراق انجامید و خلیج فارس عرصه سیادت دریایی نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران شد.» (خاطرات شفاهی دریادار محمدحسین ملک‌زادگان)

بند مأموریت نیروی دریایی در طرح ذوالفقار به این شرح بود:

نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران ضمن دفاع از تأسیسات حیاتی کشور در خلیج فارس، راه‌های مواصلاتی دریایی را تأمین و از حرکت کشتی‌های تجاری به سوی بنادر کشور هدف ممانعت به عمل می‌آورد.

 

 

 

منبع: گفتمان ارتشی دفاع مقدس، حسینی، سید ناصر، 1396، ایران سبز، تهران

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده