عملیات میمک( عاشورا)
با اين وجود در 12 بهمن، فرماندهي قرارگاه غرب و لشكر 81 زرهي تلاش كردند؛ نيروي كمكي را براي دره سانواپا بفرستند و براي اين منظور گردان 195 مكانيزه لشكر 81 زرهي حركت كرد، ولي در مسير حركت به جريان سيل در مسيلها برخورد نمود و متوقف گرديد و اجباراً گردان 809 پياده تيپ40 سراب كه در آن منطقه براي تقويت مواضع دره سانواپا مستقر بود، اعزام شد.

بخش سوم: حملات محدود عراق در منطقه سومار و ميمك

 

قبلاً يادآور شديم كه براي تمركز نيرو جهت عمليات آفندي بدر به لشكر 81 زرهي دستور داده شد، منطقه پدافندي خود را به ‌يك تيپ واگذار كند و بقيه عناصر لشكر را در منطقه عقب متمركز سازد. تا به‌منطقه عمليات جنوب (خوزستان) تغيير مكان داده شود. در هفتم بهمن‌1363، به لشكر ياد شده دستور داده شد؛ طرح ابلاغي را اجرا نمايد و در همان زمان در منطقه عمليات جنوب تغييرات در گسترش و تمركزات در حال اجرا بود. بنابراين، به ‌احتمال زياد ارتش عراق پي برده بود كه حمله نيروهاي ايران در منطقه جنوب اجرا خواهد شد و احتمالاً به‌منظور ايجاد اختلال يا جلوگيري از اجراي اين طرح توسط نيروهاي ايران اقدام به عمليات ممانعتي كرد.

درباره آگاهي ارتش عراق از حمله قريب‌الوقوع نيروهاي ايران، عوامل اطلاعاتي خودي خبر دادند كه در بين نيروهاي عراقي خبري شايع شده است كه نيروهاي ايران در 22بهمن‌‌ (سالروز انقلاب اسلامي ايران) حمله خواهند كرد و به ‌همين جهت از پنجم بهمن‌ به نيروهاي عراقي مستقر در شرق بصره دستور آماده باش كامل داده شد.

 از جمله اقدامات بازدارنده كه ارتش عراق انجام داد، پرتاب گلوله شيميائي به منطقه غرب خرمشهر بود كه احتمالاً هدف ارتش عراق آن بود كه به نيروهاي ايران نشان دهد كه در صورت حمله با مقاومت شديد نيروهاي عراق حتي گلوله باران شيميائي مواجه خواهند شد. چنانكه قبلاً نيز يكي از فرماندهان عراقي اين اظهار نظر را كرده بود.

در هشتم بهمن‌، سخنگوي سپاه 3 ارتش عراق ادعا كرد كه يگان‌هاي سپاه 3 عراق در سه محور در منطقه عملياتي جنوب به نيروهاي ايران حمله كرده‌اند و بعد از وارد كردن ضرباتي به‌مواضع قبلي خود عقب‌نشيني نموده‌اند و در اين عمليات تعدادي از افراد نيروهاي ايراني از جمله يك افسر ارشد را به ‌اسارت گرفته‌اند. جالب آن كه اين خبر قبل از ارسال گزارش واحدهاي درگير ايران به دست عوامل اطلاعاتي ستادمشترك رسيده بود. به ‌همين جهت در همان روز ستاد مشترك چگونگي را از نيروي زميني سئوال كرد و نيروي‌زميني نيز كه احتمالاً هنوز در جريان وضعيت قرار نگرفته بود، چگونگي را از قرارگاه عملياتي جنوب پرسش نمود و بالاخره معلوم شد كه خبر اعلام شده به وسيله ارتش عراق صحت داشته و طبق گزارش فرماندهي قرارگاه عملياتي جنوب، نيروهاي عراق از ساعت 03:30 صبح روز هشتم بهمن‌ماه در جزاير مجنون پس از اجراي آتش شديد، مبادرت به حمله نمودند.

در ساعت 0530 نيروهاي آب خاكي عراق به ‌وسيله قايق به‌جزاير مجنون نزديك شدند و پد مركزي و شرقي را مورد تهاجم قرار دادند. همزمان بالگردهاي دشمن نيز وارد عمل شدند و به‌مواضع نيروهاي ايران حمله كردند، در مراحل نخست نيروهاي دشمن موفق شدند؛ در قسمت غربي 500 متر و در قسمت مركزي 100 متر در منطقه پدافندي نيروهاي ايران رخنه كنند ولي گردان 118  پياده لشكر 28 موفق شد رخنه را سد نمايند.

با وارد عمل كردن يك گردان ديگر به‌منطقه و پاتك نيروهاي ايران، نيروهاي دشمن از منطقه رخنه عقب رانده شدند. در اين نبرد تلفات نيروهاي ايران؛ شهيد يك افسر، يك درجه‌دار و يك سرباز و مجروح سه افسر، 9 درجه‌دار و 49 سرباز گزارش گرديد. توضيح اين‌كه تلفات يگان‌هاي سپاه پاسداران در گزارشات يگان‌هاي ارتش قيد نمي‌شد. در اين گزارش تلفات وارده به نيروهاي عراق انهدام پنج دستگاه قايق بوده و جسد پنج سرباز عراقي نيز در منطقه نبرد باقي مانده بود.

لشكر 28 پياده كه در جزاير مجنون پدافند مي‌كرد، در گزارش ديگر اعلام كرد كه حمله نيروهاي‌دشمن در ساعت 03:30 روز هشتم بهمن آغاز شد. نيروهاي دشمن كه حدود يك تيپ برآورد مي‌گرديد، به جزاير مجنون حمله كردند. نيروهاي خودي سريعاً تقويت شدند (به ويژه آتش توپخانه‌ها تقويت گرديدند)به ويژه توپخانه‌ها تقويت گرديدند.

نبرد تا ساعت 13:00 ادامه داشت كه با عقب نشيني نيروهاي دشمن پايان يافت. در اين گزارش ها به‌ تعداد اسير شده افراد خودي اشاره‌اي نشده بود، ولي در نهم بهمن‌، تلويزيون عراق ضمن اعلام حمله نيروهاي عراق به جزاير مجنون تعدادي افراد ايراني را نشان داده و اعلام كرد كه در عمليات جاري اسير شده‌اند. در نهم بهمن‌، بعد از آرامش منطقه نبرد و بررسي دقيق آخرين وضعيت جزاير مجنون مشخص گرديد كه گزارشات قبلي دقيق نبوده و هنوز قسمتي از خاك‌ريزهاي دژ مركزي در اشغال نيروهاي دشمن است و از افراد خودي 12 نفر مفقود يا اسير شده‌اند كه شامل يك افسر، دو درجه‌دار، هفت سرباز و دو نفر از افراد بسيجي بوده‌اند.

 بنابراين، ادعاي عوامل عراقي صحت داشت. فرماندهي قرارگاه جنوب در گزارش آخرين وضعيت اظهار داشت كه بازپس گرفتن مواضع اشغال شده به‌وسيله دشمن در هنگام روز مشكل است، بدين جهت با عمليات شبانه پاتك اجرا خواهد شد. نيروهاي دشمن علاوه بر حمله هماهنگ شده در جزاير مجنون در نقاط ديگر صحنه عمليات جنوب نيز عمليات ايذائي و حملات محدود اجرا كردند و برآورد اطلاعاتي نيروهاي ايران در نهم بهمن‌، قريب 20 عمليات كوچك دشمن را گزارش دادند.

اين‌گونه تلاش نيروهاي دشمن كه احتمالاً به منظور بر هم زدن طرح حمله مورد نظر ايران در آينده نزديك بود، در روزهاي 10 و11 بهمن به‌شدت ادامه يافت، ضمن اين‌كه تلاش دشمن براي عقب راندن نيروهاي ايران در جزاير مجنون متوقف گرديد و يك تلاش ديگر نيروهاي عراق در همان روز هشتم بهمن در منطقه شلمچه به‌طرف مواضع لشكر 21 پياده اجرا شد ولي خنثي گرديد و تلفات وارده فقط يك سرباز شهيد و دو سرباز مجروح اعلام شد. در دهم بهمن‌ نيروهاي دشمن بار ديگر در جزاير مجنون حمله كردند و تلاش نمودند؛ رخنه ايجاد شده در دژ مركزي را توسعه دهند، اين تلاش دشمن با پشتيباني قوي توپخانه و بالگرد همراه بود.

در 11 بهمن، نيروهاي دشمن علاوه بر ادامه حملات ايذائي و ممانعتي در صحنه عمليات جنوب، در صحنه عمليات غرب نيز اقدام به يك حمله هماهنگ شده و طرح‌ريزي شده در منطقه سومار كردند و در دره سانواپا شروع به پيشروي نمودند. در اين منطقه تيپ 3 لشكر 81 زرهي پدافند مي‌كرد. هدف اصلي دشمن تصرف تپه 402 بود كه بلندترين ارتفاع در منطقه مرزي غرب سومار است. اين تپه نسبت به مناطق شرقي در خاك ايران و مناطق غربي در خاك عراق ميدان ديد بسيار خوبي دارد و در دست داشتن آن امتياز بزرگي براي نيروهاي اشغال كننده ايجاد مي‌كند. اين تپه در داخل قلمرو ايران است كه در آغاز جنگ به اشغال نيروهاي متجاوز عراقي درآمد ولي در عمليات مسلم‌ابن‌عقيل از دشمن بازپس گرفته شده بود.

 نظر به اينكه از جمله تهديدات جدي كه تعرض متقابل نيروهاي ايران در عمليات مسلم‌ابن‌عقيل براي عراق به وجود آمده بود، تهديد شهر مندلي عراق در اين منطقه بود، نيروهاي عراق در تمام طول جنگ تلاش مي‌كردند حتي‌المقدور اين تهديد نيروهاي ايران را از شهر مندلي دورتر سازند. بدين جهت منطقه عمليات سومار و ميمك در شرق مندلي از جمله مناطق عملياتي بسيار فعال در تمام طول جنگ بود. چنانكه در همين بخش يادآور شديم، حدود چهار ماه قبل و در 25 مهر، نيروهاي ايران در همين منطقه عمليات حمله كردند و موفقيت محدودي نيز به‌دست آوردند.

 متأسفانه، در مدارك در دسترس، مشروح جريان حمله در غرب سومار ثبت نگرديده بود و گزارشات مختصر ارسال شده چنين نشان مي‌داد كه نيروهاي دشمن در ساعت 4 صبح روز 11 بهمن‌ماه از شمال‌شرقي مندلي به‌طرف تپه 402 كه در تصرف نيروهاي ايران بود حمله كردند. حمله دشمن با پشتيباني قوي توپخانه و بالگرد همراه بود.

نيروهاي دشمن موفق شدند تا ساعت 14 همان روز نيروهاي ايران را در حوالي دره سانواپا منهدم يا عقب برانند. طبق گزارش ها، دشمن در  اين حمله حتّي اقدام به عملیات هلي‌برن نيز كردند. نيروهاي ايران نيز از حداكثر مقدورات موجود خود از جمله پشتيباني هوائي استفاده كردند اما در اين مبارزه پيروزي از آن دشمن شد و تپه 402 سقوط كرد.

با وجود اين‌كه لشكر 81 زرهي، طبق دستور نيروي‌زميني آماده براي تغيير مكان به خوزستان مي‌شد، به علت تهديد جدي كه در غرب سومار در منطقه مسئوليت تيپ3 آن لشكر ايجاد شد، قرارگاه غرب به لشكر 81 زرهي دستور داد؛ آماده باشد به منطقه سومار حركت كند. بدين طريق اولين هدف دشمن كه جلوگيري از تغيير مكان لشكر 81 زرهي از غرب به جنوب بود، حاصل شد.

بعد از به‌وجود آمدن آرامش نسبي در منطقه نبرد غرب سومار، وضعيت تا حدودي روشن شد و معلوم گرديد كه عناصري از لشكر 16 سپاه دوم عراق در سحرگاه روز 11 بهمن ماه به طرف ارتفاعات حوالي دره سانواپا حمله كردند. در اين منطقه گردان 1992 احتياط قدس پدافند مي‌كرد كه تعداد 16 نفر از افراد اين گردان در اين نبرد به اسارت نيروهاي دشمن درآمدند.

از حوادث نامناسب آن بود كه در شب 12 بهمن‌ماه باران سيل‌آسائي در منطقه سومار باريد که امكان تحرك نيروهاي ايران را كاملاً محدود كرد. زيرا با وجود شيارها و آبروهاي متعدد، سيل در آن‌ها جاري شد و جاده‌ها و پل‌ها غير قابل عبور گرديد و نيروهاي ايران نتوانستند نيروي كمكي به منطقه نبرد مورد بحث اعزام كنند. با اين وجود در 12 بهمن‌، فرماندهي قرارگاه غرب و لشكر 81 زرهي تلاش كردند؛ نيروي كمكي را براي دره سانواپا بفرستند و براي اين منظور گردان 195 مكانيزه لشكر 81 زرهي حركت كرد، ولي در مسير حركت به جريان سيل در مسيل‌ها برخورد نمود و متوقف گرديد و اجباراً گردان 809 پياده تيپ40 سراب كه در آن منطقه براي تقويت مواضع دره سانواپا مستقر بود، اعزام شد.

اين گردان موفق شد ضمن سد كردن پيشروي دشمن، قسمتي از منطقه رخنه را نيز از نيروهاي دشمن بازپس بگيرد. ولي ارتفاع اصلي كه 402 بود همچنان در دست دشمن باقي ماند. اطلاعاتي كه از دشمن بدست آمد نشان مي‌داد؛ تيپ 606 لشكر 16 پياده عراق در اين حمله شركت داشته است و تلفات نيروهاي ايران تا پايان روز 12 بهمن‌ماه تعداد 11 نفر شهيد و 52 نفر مجروح اعلام گرديد.

همزمان با حمله نيروهاي دشمن در غرب سومار در منطقه مهران نيز نيروهاي دشمن حملات محدودي اجرا كردند كه با مقاومت نيروهاي مدافع ايران مواجه گرديد.

 با وجود تلاش‌هاي آفندي دشمن در نقاط مختلف صحنه عمليات غرب و جنوب كه در بهمن‌ماه اجرا گرديد، اين تلاش‌ها نتوانست خللي در تصميم فرماندهي نيروهاي ايران جهت آماده شدن براي يك حمله وسيع در منطقه جنوب ايجاد كند. لذا در همان روز 12 بهمن‌، با وجود اينكه لشكر 81 زرهي به‌سختي در غرب سومار درگير بود، به آن لشكر دستور داده شد؛ آمادگي خود را جهت تغيير مكان به خوزستان، همچنان حفظ نمايد و در نقاط ديگر صحنه عمليات نيز تغيير مكان‌ها برابر طرح اصلي عمليات در حال اجرا بود. از جمله در همان روز 12 بهمن‌، تيپ4 زرهي لشكر 21 پياده از منطقه عين خوش به منطقه اهواز تغيير مكان كرد.

در 13 بهمن‌ماه قرارگاه عملياتي غرب، خلاصه جريان نبرد منطقه غرب سومار در 11 بهمن‌ماه را چنين اعلام كرد كه نيروهاي دشمن در ساعت 04:00 روز 11 بهمن حوالي تپه 402 را به زير آتش شديد خود گرفتند و حمله واحدهاي پياده دشمن از ساعت 7 صبح آغاز گرديد و دشمن تا ساعت 9 به تپه 402 نزديك شد. در ساعت 10:40 دو فروند بالگرد توپ‌دار دشمن تپه 402 را گلوله باران كرد و نيروهاي دشمن موفق شدند در مواضع پدافندي نيروهاي ايران رخنه ايجاد كنند و بالاخره در ساعت 1450 تپه 402 بدست دشمن سقوط كرد. بعد از سقوط آن تپه، فشار نيروهاي زميني و هوائي دشمن براي عقب راندن بيشتر نيروهاي ايران ادامه يافت و تا ساعت 15:35 نيروهاي دشمن موفق شدند؛ ارتفاعات اطراف دره سانواپا را تحت كنترل خود در آورند.

فرماندهي قرارگاه غرب تصميم گرفت؛ در روز 13 بهمن‌ماه بار ديگر براي بازپس‌گيري منطقه سانواپا از دشمن پاتك كند و براي اجراي اين مأموريت تيپ 3 لشكر 88 زرهي و گردان 809 تيپ40 پياده به اضافه 50 نفر از افراد سپاه پاسداران و بسيج مردمي تعيين شد. حمله در ساعت 4 صبح همان روز شروع گرديد و نيروهاي حمله‌ور تلاش كردند قبل از آغاز روشنائي روز نيروهاي دشمن را از ارتفاع 402 عقب برانند ولي دشمن نقاط مسلط را در اختيار داشت و نيروهاي ايران موفق به عقب راندن وي نشدند در نتيجه نبرد در ساعت 30/6 و بعد از 5/2 ساعت متوقف گرديد.

همان‌گونه كه از بررسي حوادث يادشده در بالا استنباط مي‌شود، نيروهاي عراق تصميم داشتند در تمام مناطق جبهه‌هاي نبرد نيروهاي ايران را درگير سازند تا مانع اجراي يك عمليات وسيع در يك نقطه به‌وسيله نيروهاي ايران شوند. براي اين منظور علاوه بر حملات ايذائي و ممانعتي تغيير مكان‌هائي نيز در سطح يگان‌هاي بزرگ انجام مي‌دادند تا سبب اختلال در برآوردهاي اطلاعاتي نيروهاي ايران شوند. ولي اين‌گونه فعاليت‌هاي دشمن در تصميم كلي فرماندهي نيروهاي ايران براي اجراي يك حمله وسيع اختلالي به‌وجود نياورد و تلاش نيروهاي ايران براي انجام مرحله تمركزات در خوزستان همچنان ادامه يافت. بدين لحاظ در همان روز 13 بهمن‌ماه به لشكر 81 زرهي دستور داده شد؛ آماده حركت به مقصد خوزستان شود. فقط در اين دستور ابلاغ شد كه يك گردان مكانيزه آن لشكر در كنترل قرارگاه غرب و يك گردان تانك زير امر لشكر 84 (علاوه بر تيپ 3 زرهي) در منطقه عملياتي غرب باقي خواهد ماند و در اين دستور حتي ابلاغ شد كه گردان 195 مكانيزه كه در پاتك روز 12 بهمن‌ در منطقه غرب سومار درگير شده بود، بايستي به عنوان آخرين يگان از منطقه غرب رها و به خوزستان تغيير مكان كند.

منبع: نبردهای سال1362 تا پایان سال1364، حسینی، سید یعقوب، 1389، ایران سبز، تهران

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده