جنگ تحمیلی و امنیت خلیج فارس
بخش نهم: درگیری با ناوگان امریکا بعد از سال ۱۹۸۴ عراق با افزایش فشار تلاش کرد ایران را اغوا کند که در جهت فشار به عراق و متحدان منطقهایش تنگه هرمز را مسدود سازد. هدف عراق از اجرای این نقشه، قطع کامل صادرات نفت از خلیج فارس و مداخله مستقیم نظامی کشورهای غربی واردکننده نفت از این منطقه بر ضد ایران بود. در نهایت تهران اعلام داشت: اگر ما از صادرات نفت محروم شویم تمامی خلیج فارس محروم خواهند شد. تهدید به بستن تنگه هرمز، ایران را در مقابل جامعه بینالمللی و کشورهای منطقه قرار داد.

به دنبال این هشدار ناوگان‌های امریکا و ناتو بر گشت زنی خود در آب­های منطقه افزودند. یک ماه بعد شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس در نامه‌ای به رئیس شورای امنیت، تجاوز ایران به آزادی کشتیرانی را تهدید علیه ثبات و امنیت منطقه و خطر جدی نسبت به صلح و امنیت بین‌المللی دانسته و خواستار تشکیل جلسه فوری شورا شدند.

شورای امنیت نیز در تاریخ اول ژوئن 1984 با تصویب طرح قطعنامه پیشنهادی شش کشور شورای همکاری در قالب قطعنامه552 حمله به کشتی­های تجاری را محکوم کرد و به طور تلویحی ایران را مسئول این حملات و ادامه جنگ دانست.

نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران اقدامات تلافی­جویانه خود را به طور مستقل از طریق یگان­های شناور رزمی و در عملیات­های مشترک با مشارکت هواپیماهای گشت نیروی دریایی و جنگنده­های نیروی هوایی به اجرا درمی­آورد. از نظر نداجا هدف اصلی بر پاسخگویی به حملات عراق متمرکز بود و ضمن حفظ اقتدار و عزت و دفاع از مرزهای آبی جمهوری اسلامی از ایجاد تنش بی­مورد و غیرضروری با نیروهای فرامنطقه­ای در خلیج فارس اجتناب می­گردید، اگرچه این آمادگی کاملاً وجود داشت تا در صورت نیاز پاسخ­های لازم به هر نیروی متجاوزی داده شود.

سال­های 1986 الی 1987 اوج حملات دو طرف علیه کشتیرانی در خلیج فارس بود. حوادث و رویدادهای این دوران عملاً نیروهای ایرانی و امریکایی را در خلیج فارس به یک درگیری همه­جانبه نزدیک می­کرد. در این دوره مورد اصابت قرار گرفتن ناو امریکایی استارک توسط دو فروند موشک اگزوسه شلیک شده از یک جنگنده میراژ اف-1 عراقی و انهدام ناو امریکایی ساموئل رابرتز بر اثر برخورد با یک مین شناور و متعاقب آن انهدام سکوهای نفتی ایران در حوزه نفتی ساسان و سیری، انهدام کشتی ایرانی ایران اجر و درگیری مستقیم نیروهای امریکایی با نیروهای ارتش و سپاه و مورد اصابت قرار گرفتن ناوهای سهند و سبلان و جوشن و در نهایت انهدام هواپیمای مسافری ایران بر فراز آب­های خلیج فارس از مهم­ترین رویدادهای این دوره بوده است.

عراق در 17 می1987‌، به ناو جنگی استارك حمله كرد و آن را یك اشتباه خواند. نكته جالب توجه این بود كه امریكا،‌ ایران را به علت گسترش جنگ مقصر اعلام كرد و كشتی‌های جنگی خود را برای اسكورت 17 نفت­كش كویتی به خلیج فارس اعزام داشت. ایران از حمله مستقیم به كشتی‌های امریكایی خودداری كرد، ولی یا در مسیر كشتی‌ها مین­گذاری می‌نمود و یا اینكه با استفاده از قایق‌های تندرو به كشتی‌ها حمله می‌كرد. زمانی كه ایران به نفت­كش سی آیل در اكتبر1987 حمله کرد، واشنگتن سكوی نفتی رستم را منهدم كرد.

عراق چند هفته بعد از حمله به استارك،‌ حملات خود را به نفتكش‌های نزدیك تنگه هرمز دوباره شروع كرد. در اوایل سال 1988، خلیج فارس میزبان حداقل سه نیروی دریایی غربی و هشت نیروی دریایی كشورهای منطقه بود و هر هفته به كشتی‌های مختلف حمله می‌شد. تعداد حملات به حدی بود كه مراكز تعمیر كشتی‌ها در بحرین و امارات نمی­توانستند كشتی‌ها را تعمیر كنند.[1] استفاده ایران و عراق از انواع موشک و مین و انهدام ده­ها فروند کشتی تجاری امنیت کشتیرانی درخلیج فارس را به موضوعی بین­المللی تبدیل کرد. در این خصوص سردار علایی از فرماندهان اسبق نیروی دریایی سپاه می­گوید:

«امریکایی‌ها با کمک اروپایی‌ها وارد جنگ شدند و حدود 90 فروند کشتی جنگی به خلیج فارس آوردند. در سال آخر جنگ نه درگیری نظامی مستقیم با امریکایی‌ها داشتیم.»

وی افزود: امریکایی‌ها اولین کشتی کویتی که ظرفیت 450 هزار بشکه نفت داشت را اسکورت کردند که روی مین رفت و نابود شد و امریکایی‌ها ناکام شدند. بنابراین امریکایی‌ها به قایق‌های تندرو سپاه در کنار جزیره فارسی حمله کردند و دو تا از قایق‌های ما را با نفراتش زدند.

بنیانگذار نیروی دریایی سپاه ادامه داد: در این درگیری، رزمندگان ما با استفاده از موشک استینگر امریکایی که از مجاهدین افغان به دست آورده بودند، هلیکوپترشان را زدند که نابود شد و دو خلبانش کشته شدند. قائم‌مقام اسبق وزارت دفاع افزود: در درگیری بعدی، امریکایی‌ها کشتی نیروی دریایی ارتش ایران که به سمت بحرین حرکت می‌کرد را زدند و تعدادی شهید و مجروح شدند و تعدادی نیز توسط امریکایی‌ها اسیر شدند که ما از طریق عمان آنها را تحویل گرفتیم.

وی با تأکید بر اینکه در سال آخر جنگ امریکایی‌ها خودشان وارد جنگ شده بودند، اظهار داشت: یک کشتی با پرچم امریکا به نام سانگاری کنار اسکله احمدی کویت مورد اصابت موشک‌های ساحل به دریا قرار گرفت و امریکایی‌ها سکوهای نفتی نصر و سلمان را زدند. بعد از آن نیز یک ناو مین ‌جمع‌کن امریکایی‌ها به نام «ساموئل بی رابرت»[2] روی مین رفت و دو تکه شد. به طوری که امکان بازسازیش نبود.

سردار علایی اضافه کرد: در پی انهدام این ناو، امریکایی‌ها سکوهای نفتی رشادت و رسالت را زدند و به این ترتیب درگیری مستقیم با امریکا ادامه پیدا کرد تا اینکه سه فروند از ناوهای ارتش به نام سهند و سبلان و جوشن را زدند و 64 نفر از خدمه این ناوها را به شهادت رساندند. البته یکی از ناوها غرق شد و دو تا از آنها بعد از جنگ بازسازی شد.

وی با بیان اینکه آخرین اقدام نظامی امریکایی‌ها حمله به هواپیمای مسافربری در تنگه هرمز بود، تأکید کرد: بنابراین در سال آخر جنگ، ما یک طرف بودیم و عراق و امریکا و کل جهان در طرف مقابل ما، ولی ما جنگ را تبدیل به حماسه کردیم.[3]

آمار کشتی­های مورد اصابت قرار گرفته بر اساس تحقیقات و نوشته­های مختلف اندکی متفاوت است. با وجود این بیشترین اختلاف آماری مربوط به سال­های آخر جنگ می­شود و در سایر موارد آمارها تا سال 1986 تقریباً مشابه است. آمار زیر با بررسی چند منبع مختلف ارائه می­شود.

 

آمار حملات انجام شده به کشتی­های تجاری در طول جنگ نفت‌کش‌ها[4]

مهاجم/سال

۱۹۸۱

۱۹۸۲

۱۹۸۳

۱۹۸۴

۱۹۸۵

۱۹۸۶

۱۹۸۷

مجموع

عراق

۵

۲۲

۱۶

۵۳

۳۳

۶۶

88

283

ایران

۰

۰

۰

۱۸

۱۴

۴۵

91

168

مجموع

۵

۲۲

۱۶

۷۱

۴۷

۱۱۱

179

451

 

 

سر انجام جنگ با پذیرش قطعنامه 598 سازمان ملل از سوی ایران خاتمه یافت. پذیرش قطعنامه 598 در 27 تیرماه 1367، یعنی حدود یک سال پس از تصویب آن توسط شورای امنیت سازمان ملل متحد، نیز ماشین جنگی عراق را متوقف نکرد و حملات آن همچنان تداوم یافت و در نهایت صدام حسین، با تجهیز مجاهدین خلق برای حمله به خاک ایران نشان داد که جنگ را از موضع قدرت دنبال می­کند. اگرچه هیچ­کدام از این تلاش­ها به نتیجه دلخواه عراق نرسید، اما ارتش عراق ­همچنان تا 29 مرداد، یعنی تاریخ رسمی آتش­بس بین دو کشور به عملیات خود ادامه داد. با وجود این جنگ در دریا در زمان پذیرش آتش­بس از سوی ایران تقریباً خاتمه یافته تلقی گردید و رویداد مهمی در این دوران به وقوع نپیوست.

 

 

منبع: جنگ تحمیلی و امنیت خلیج فارس، عبدالله معنوی رودسری و همکاران، 1394، ایران سبز، تهران

 


[1] جنگ نفتکشها – فدراسیون دانشمندان امریکایی – پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس 7بهمن 1393

[2]. ناو یاد شده یک فریگیت نیروی دریایی ایالات متحده بود.

[3] ناگفته های جنگ نفتکشها از زبان بنیانگذار نیروی دریایی سپاه – نفت نیوز 9 مهر 1392

[4] منابع واشنگتن پست 13 اکتبر 1987 نیویورک تایمز 10 ژانویه 1988 با اندکی اختلاف آمار در سال 1987

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده