عملیات محرم
بخش نوزدهم و پایانی: بررسي و تجزيه و تحليل عمليات عمليات محرم كه در منطقه عمومي موسيان ـ حمرين از 11/8/61 تا 25/8/61 با شركت يگان هاي عمدهاي از ارتش جمهوري اسلامي و سپاه پاسداران، بسيج مردمي، جهاد سازندگي با پشتيباني نيروي هوايي ارتش و هوانيروز به اجرا درآمد با وجود موانع گسترده مين و استحكامات و امكانات زياد دشمن و شرايط جوي بسيار سخت و دشوار با ايثار و فداكاري همه رزمندگان و هدايت صحيح و مؤثر فرماندهان نتايج بسيار درخشاني داشت و اين عمليات يكي از نبردهاي موفق در هشت سال دفاع مقدس ميباشد كه اصول جنگ در آن رعايت و عوامل و دلايل پيروزي را ميتوان به شرح ذيل مورد ارزيابي قرار داد.

– انگيزه و ميل جنگجويي (عوامل غير فيزيكي توان رزمي)

يكي از عوامل مهم پيروزي در هر عمليات انگيزه و ميل جنگجويي است و از آنجا كه ارتش بعث عراق ارتشي متجاوز و خاك ميهن ما را در اين منطقه در اشغال خود داشت رزمندگان اسلام با انگيزه قوي‌تر و ميل جنگجويي بيشتر نسبت به دشمن براي بيرون راندن متجاوز از سرزمين اسلامي در عمليات شركت نمودند در حالي كه نيروي دشمن فاقد چنين امتيازي بود و همين عامل در حين اجراي عمليات در هنگام عبور از سيلاب خروشان رودخانه دويرج به وضوح ديده مي‌شد كه رزمندگان اسلام با وجود خطر غرق شدن، چگونه از رودخانه عبور نمودند و يك كار مشكل و غير ممكن را ممكن ساختند.

 

2- ايمان و اعتقاد (عوامل غير فيزيكي توان رزمي)

ايمان و اعتقاد در هر عمليات، مبناي رسيدن به هدف است. چه، با داشتن ايمان و اعتقاد قوي روحيه شهادت طلبي افزايش يافته و ترس جاي خود را به شجاعت و فداكاري و ايثار مي‌دهد و رزمنده را در راه رسيدن به هدفش مصمم تر مي‌كند و به حق مي‌توان گفت كه اين عامل از مهمترين عوامل رسيدن به پيروزي است و در اين عمليات رزمندگان اسلام داراي ايمان و اعتقاد قوي بودند تا جايي كه به گفته يكي از فرماندهان قبل از شروع عمليات در آب هاي رودخانه چيخواب غسل شهادت به جا آوردند و از نظر روحي خود را براي عملياتي سخت آماده ساختند.

 

3- رعايت اصول جنگ

الف ـ اصل هدف: مهمترين اصل از اصول جنگ اصل هدف است كه كليه تلاش ها و توانايي ها به سوي منطقه‌اي مشخص و قابل وصول هدايت مي‌شود. هدف اصلي از عمليات محرم تصرف و آزادسازي ارتفاعات حمرين و مناطق نفتي بيات و انهدام و يا بيرون راندن متجاوز از ميهن اسلامي بود و تصرف اين مناطق به دلايل ذيل داراي اهميت فراواني بود.

(1) ارتفاعات حمرين داراي قابليت هاي عالي براي احداث يك موضع پدافندي مناسب و در دست داشتن آن دشمن را وادار مي‌ساخت در دشت هاي باز غرب اين ارتفاعات گسترش يابند.

(2) ارتفاعات حمرين مشرف به محور مهم زبيدات، شرهاني، نهر عنبر، عين‌خوش و ادامه آن به سمت جبل فوقي مشرف به محور الحلفائيه، بجليه، ربوط به سمت ارتفاعات تينه مي‌باشد و از اين نظر داراي اهميت فراوان است.

(3) با در دست داشتن ارتفاعات حمرين منطقه بيات نيز آزاد و امكان بهره برداري از اين منابع فراهم مي‌شد.

(4) دشمن را از استفاده از چاه هاي نفتي و منابع نفتي شرهاني، زبيدات، بزرگان محروم مي‌ساخت، دست داشتن اين ارتفاعات ديد و تير دشمن را از روي جاده دهلران به موسيان و به عين‌خوش از بين مي‌برد.

 

ب ـ اصل آفند: از آنجا كه منظور از اصل آفند بدست آوردن و حفظ ابتكار و آزادي عمل و تحميل اراده به دشمن است، در عمليات محرم هدف؛ بدست آوردن و حفظ ابتكار و كسب برتري نسبت به دشمن براي تداوم عمليات بزرگترين در منطقه جنوب بود و اجراي عمليات محرم تأثير رواني نامطلوبي در مسئولين سياسي و نظامي عراق به جا گذارد، زيرا اولين عملياتي بود كه به داخل خاك عراق كشيده شد و سردمداران عراق را متوحش نمود و صدام حسين در طول عمليات دو بار در منطقه حاضر شد كه دليل بر اضطراب و نگراني وي از پيشروي رزمندگان اسلام به طرف الحلفائيه و عماره مي‌باشد.

 

ج ـ اصل تمركز قوا: در عمليات محرم تمركز نيرو و دستيابي به توان رزمي برتر براي رسيدن به نتيجه مؤثر و مطلوب همواره مدّنظر بود و پس از اجراي عمليات ناموفق رمضان و به دنبال آن اجراي عمليات مسلم ابن عقيل تمركز نيرو به سرعت انجام شد و نيروي متناسب با وضعيت زمين و دشمن به پاي كار آورده شد و در نهايت اين تمركز نيرو در حد شش تيپ از سپاه و دو تيپ از ارتش و دو گردان ژاندارمري و پشتيباني دو تيپ ارتش مستقر در خط پدافندي پشتيباني نيروي هوايي و هوانيروز سبب پيروزي در عمليات و رسيدن به اهداف از پيش تعيين شده، شد.

 

د ـ اصل سادگي: طرح ها و دستورات عمليات محرم بدون ابهام و پيچيدگي و بسيار شفاف و واضح و ساده توسط قرارگاه قائم تهيه و به قرارگاه هاي تابعه ابلاغ شد، مسئوليت ها و وظايف هر قرارگاه در تمام دستورات به طور دقيق مشخص و ابلاغ و پيگيري لازم نيز تا رسيدن به هدف انجام پذيرفت و در نتيجه يگان هاي عمل كننده به سادگي به طرح ها و اجراي مأموريت خود واقف مي‌شدند.

 

هـ ـ اصل مانور: حركت دادن نيروها و توان رزمي. متمركز كردن آنها به سوي هدف به منظور اجراي مأموريت در عمليات محرم به خوبي اجرا شد. تيپ 1 لشكر 21 حمزه و حدود شش تيپ از سپاه و گردان هاي توپخانه پشتيباني كننده و يگان هاي پشتيباني خدمات رزمي به تدريج به منطقه وارد و در دامنه ارتفاعات به نحوي مستقر و متمركز شدند كه عراقي ها متوجه اين جابجايي ها نشدند و حدود 10 روز قبل از اجراي عمليات نيروهاي عمل كننده در محل هاي مناسب مستقر و هماهنگي هاي لازم در خصوص نحوه ادغام اجراي عمليات و حتي اجراي آموزش ها به طور فشرده و شناسايي لازم از دشمن به عمل آوردند و به تدريج براي اجراي عمليات كسب آمادگي كردند. در اين عمليات هم از مانور جبهه اي و هم از مانور احاطه اي استفاده شد به نحوي كه در مرحله دوم يك تيپ دشمن به محاصره نيروهاي خودي درآمد.

 

و ـ اصل غافلگيري: از آنجا كه زدن ضربه لازم به دشمن در محل و زمان مناسب به ترتيبي كه دشمن خود را براي مقابله با آن آماده نكرده باشد را غافلگيري مي‌گوييم، كليه اقدامات لازم براي وصول به اين هدف مهم توسط قرارگاه قائم (عج) و قرارگاه هاي تابعه انجام شد كه به شرح نكات ذيل مي‌توان اشاره نمود.

(1) جابجايي يگان ها انجام شده بود. يگان ها در حدود روزهاي تاسوعا و عاشوراي حسيني آمادگي داشتند كه به دشمن حمله كنند اما از آنجا كه احتمال مي‌رفت عراقي ها در روز تاسوعا و عاشورا آماده باشند، عمليات سه روز بعد در شرايطي اجرا شد كه باران شديدي شروع شد و رودخانه هاي منطقه از جمله ميمه و دويرج طغيان نمود و سيلاب حاشيه رودخانه را در بر گرفت و عراقي ها تصور نمي‌كردند كه ما در چنين شرايطي بسيار سخت به آنها حمله كنيم و مسأله بارندگي شديد هر چند ضايعاتي براي ما دربر داشت اما در نهايت موجب غافلگيري دشمن شد.

(2) جابجايي نيروها به نحوي انجام شد كه عراقيها متوجه حضور اين نيروي گسترده نشوند. بيشتر جابجايي ها يك شب قبل انجام شد و تا صبح يگان ها در بين درخت زارهاي حاشيه دويرج مستقر شدند و تحركات آنها در روز به صفر رسيد. در نتيجه دشمن پي به نيات يگان ها نبرد.

(3) توپخانه هايي كه در منطقه براي پشتيباني از يگان هاي حمله كننده مستقر شدند، تا شروع عمليات تيراندازي نكردند و قبل از حمله فقط توپخانه و خمپاره اندازهايي تيراندازي مي‌كردند كه قبلاً در منطقه حضور داشتند و برنامه عادي روزانه خود را اجرا مي‌كردند. بدين ترتيب با رعايت نكات لازم اصل غافلگيري تأمين شد و صرف نظر از مشكلاتي كه در جريان سيلاب براي يگان ها به وجود آمد رعايت اصل غافلگيري سبب شد كه يگان ها با تلفات كمتر به اهداف خود برسند.

 

ز ـ اصل تأمين: اصل تأمين معمولاً به كليه اقداماتي گفته مي‌شود كه از غافلگيري نيروي خودي جلوگيري نمايد و لازمه رسيدن به اين هدف تأمين در حركت، تأمين در گسترش، تأمين در تهيه طرحها، تأمين در گفتار و مكالمات، تأمين در ارتباط و اقدامات شبيه اين است كه در عمليات محرم اين اصل به خوبي اجرا گرديد و در مورد حفاظت و تأمين در حركات، گسترش ها، جابجايي به جلو و گسترش در موضع تك، حفاظت و تأمين در گفتار و مكالمات اقدامات اساسي انجام پذيرفت و به خصوص از بيسيم كه امكان كشف آن توسط دشمن ميسر و محتمل مي‌باشد در اين عمليات تا شروع عمليات استفاده نشد و ارتباط بين يگان ها به صورت پيك و امربر و سيستم باسيم برقرار بود و با رعايت اين اصل بود كه غافلگيري دشمن تحقق يافت.

 

ح ـ اصل صرفه جويي در قوا: در هر عمليات چنانچه نيروهاي رزمي را به نحوي بكار بريم كه اين نيروها بتوانند نتيجه مورد نظر به طور مؤثر كسب كنند، اصل صرفه جويي در قوا رعايت شده است. در عمليات محرم با وجود تمركز سنگين نيروهاي دشمن به خصوص در مراحل دوم و سوم عمليات، با هدايت صحيح و به موقع يگان ها در عمليات و نظارت مستمر فرماندهان و حضور در صحنه در مواقع حساس باعث گرديد؛ نيروهاي خودي به اهداف از پيش تعيين شده خود كه همانا تصرف ارتفاعات حمرين و رسيدن به خط پيروزي بود، برسند و پيروزي درخشاني كسب نمايند كه به اسارت درآوردن حدود 3400 نفر از نيروهاي دشمن گواه صادقي است از اين پيروزي بسيار با ارزش.

 

ط ـ اصل وحدت فرماندهي: براي سهولت در اجراي دستورات و تصميم گيري به موقع و بدون ترديد بايستي كليه نيروهاي عمل كننده تحت يك فرماندهي و مسئوليت واحد باشند، ليكن با توجه به شركت نيروهاي مختلف سپاه و ارتش و جهادی ها در عمليات و تشكيل فرماندهي مشترك در قرارگاه قائم (عج) و قرارگاههاي تابعه، فرماندهي مشترك بود اما در هيچ زمينه اي اختلاف حاد وجود نداشت و موارد جزيي اختلاف عقيده و سليقه هم كه وجود داشت با بردباري و منطق حل و فصل شد.

ليكن تشكيل فرماندهي مشترك آن هم از رده گروه به بالا نمي‌تواند خالي از اشكال باشد و قطعاً در مراحل اجرايي با مشكلات عديده مواجه خواهد بود و در حين عمليات هم هيأت حل اختلافي وجود ندارد كه بتواند به حل اين مشكل بپردازد. در نتيجه اين مورد از عوامل محدود كننده در تصميم‌گيريها مي‌باشد كه بايد براي آن چاره انديشي بشود.

 

در مجموع، در عمليات محرم اصول و قواعدي كه لازمه رسيدن به پيروزي است، رعايت گرديد و با وجود سختي عمليات و مقاومتهاي سنگين و پاتك هاي سنگين دشمن تصميم گيري ها و اقدامات مناسب و به موقع انجام شده است.

 قرارگاه عملياتي قائم (عج) مستند به دستور العمل تعويض صادره از قرارگاه مقدم نزاجا در جنوب به شماره 1404/1/3001 ـ 22/9/61 دستور جزء به جزء شماره 5 و آخرين دستور خود را در مورد تعويض و تفويض مسئوليت به قرارگاه فجر، صادر نمود. (دستور جزء به جزء شماره 5 قرارگاه عملياتي قائم (عج) )

در اين دستور آمده است كه قرارگاه قائم پس از تعويض و تفويض مسئوليت از ساعت 0700 ـ 29/9/61 با تيپ 84 پياده (پس از تعويض) در منطقه تجمع در حوالي كوه هاي ميشداغ مستقر و آماده اجراي دستورات تكميلي (توسط قرارگاه مقدم نزاجا) مي‌گردد. بدين ترتيب مسئوليت قرارگاه مشترك عملياتي قائم (عج) پس از اجراي عمليات موفق محرم در تاريخ 29/9/61 خاتمه مي‌پذيرد. 

 

 

 

 

 

 

 

 

آمار شهدا، جانبازان، مفقودين و آزادگان عمليات محرم

 

الف ـ ليست آمار شهداي يگانهاي شركت كننده نيروي زميني ارتش در عمليات محرم 

رديف

يگان

پرسنل كادر

وظيفه

جمع

افسر

درجه دار

افسر

درجه دار

سرباز

 

1

تيپ1 لشكر21 حمزه

5

5

ـــ

6

81

97

2

تيپ84پياده خرم‌آباد

ـــ

14

ـــ

5

192

211

3

گردان1 تكاور تيپ58تكاور

ـــ

ـــ

ـــ

ـــ

13

13

4

يگانهاي مستقردرمنطقه

1

2

ـــ

ـــ

2

5

جمع

 

6

21

ـــ

11

288

326

 

 

 

 

ب ـ ليست آمار جانبازان يگانهاي شركت كننده نيروي زميني ارتش در عمليات محرم 

رديف

يگان

پرسنل كادر

وظيفه

جمع

افسر

درجه دار

افسر

درجه دار

سرباز

 

1

تيپ1 لشكر21 حمزه

4

6

1

10

243

264

2

تيپ84پياده خرم آباد

14

24

2

4

190

234

3

گردان1 تكاور تيپ58تكاور

1

3

ـــ

ـــ

27

31

4

يگانهاي مستقردرمنطقه

ـــ

ـــ

ـــ

ـــ

13

13

جمع

 

19

33

3

14

473

542

 

 

 

 

ج ـ ليست آمار مفقودين يگانهاي شركت كننده در عمليات محرم 

رديف

يگان

پرسنل كادر

وظيفه

جمع

افسر

درجه دار

افسر

درجه دار

سرباز

 

1

تيپ1 لشكر21 حمزه

ـــ

ـــ

ـــ

ـــ

1

1

2

تيپ84پياده خرم‌آباد

ـــ

ـــ

ـــ

ـــ

ـــ

ـــ

3

گردان1 تكاور تيپ58تكاور

ـــ

ـــ

ـــ

ـــ

6

6

4

يگانهاي متفرقه

ـــ

ـــ

ـــ

ـــ

ـــ

ـــ

جمع

 

ـــ

ـــ

ـــ

ـــ

7

7

 

 

 

 

د ـ ليست آمار آزادگان يگانهاي شركت كننده در عمليات محرم 

رديف

يگان

پرسنل كادر

وظيفه

جمع

افسر

درجه دار

افسر

درجه دار

سرباز

 

1

تيپ1 لشكر21 حمزه

ـــ

ـــ

ـــ

ـــ

12

12

2

تيپ84پياده خرم‌آباد

ـــ

ـــ

ـــ

ـــ

ـــ

ـــ

3

گردان1 تكاور تيپ58تكاور

ـــ

ـــ

ـــ

ـــ

5

5

4

يگانهاي متفرقه

ـــ

ـــ

ـــ

ـــ

ـــ

ـــ

جمع

ـــ

ـــ

ـــ

ـــ

ـــ

17

17

 

 

 

 

اسامي فرماندهان

اسامي فرماندهان ارتشي قرارگاه قائم (عج)  در عمليات محرم تا رده تيپ

1- سرهنگ                   منوچهر دژكام                   فرمانده قرارگاه قائم

2- سرهنگ                   علي رزمي                        فرمانده تيپ1 لشكر21

3- سرهنگ                   اسكندر بيرانوند                  فرمانده تيپ 84 پياده

4- سرهنگ                   يعقوب علياري                   فرمانده تيپ 58 تكاور

5- سرهنگ                   محمد جوادي                     فرمانده تيپ3 لشكر16 زرهي

6- سرهنگ                   مجيد صارمي                     فرمانده تيپ37 زرهي شيراز

7- شهيد سروان              سيدجعفركوهي                 فرمانده گردان يكم تيپ58 تكاور

8- سرهنگ                   فيروز هنرجو                     فرمانده گروه 55 توپخانه

9- سرهنگ                   علي عيسي تفرشي               فرمانده گروه 411 مهندسي

10- سرهنگ شهيد         پرويز خوشرو                      فرمانده گروه 01 مخابرات

11- سرهنگ توپخانه ستاد حسن لاجوردي                  جانشين فرمانده قرارگاه قائم (عج)

12- سرهنگ توپخانه ستاد رضا دولت آبادي                   رئيس ركن سوم قرارگاه قائم(عج)

13- سرهنگ پياده          يوسف ممقاني                     رئيس ركن دوم قرارگاه قائم(عج)

14- سرهنگ توپخانه ستاد محمود پارسايي                  افسر عمليات قرارگاه قائم (عج)

15- سرهنگ پياده ستاد    شريفي                            افسر ركن 4 از ارتش

16- سرهنگ                 نامي                               افسر ركن يكم از ارتش

 

اسامي فرماندهان يگانهاي عمده سپاه پاسداران در عمليات محرم تا رده تيپ

1- برادر سپاهي           حسين خرازي             فرمانده قرارگاه قائم

2- برادر سپاهي           احمد كاظمي              فرمانده تيپ 8 نجف

3- برادر سپاهي           رضا حبيب الهي           فرمانده تيپ 14 امام حسين(ع)

4- برادر سپاهي           مهدي زين الدين          فرمانده تيپ17علي ابن ابيطالب(ع)

5- برادر سپاهي           مرتضي قرباني             فرمانده تيپ 25 كربلا

6- برادر سپاهي           كريم نصر                  فرمانده تيپ144 قمربني هاشم

7- برادر سپاهي           محمد نبي رودكي         فرمانده تيپ 35 امام سجاد‌ (ع)

توجه: سردار سرلشكر شهيد حسين خرازي در نقش فرمانده قرارگاه عملياتي قائم (عج) از جانب سپاه و برادر حبيب الهي در نقش فرمانده لشكر 3 سپاه پاسداران انجام وظيفه مي‌كردند.

 

اسامي فرماندهان يگانهاي عمل كننده تيپ 84 خرم آباد در عمليات محرم

1- سرهنگ                اسكندر بيرانوند            فرمانده تيپ

2- سرهنگ                اسدالله حيدري            جانشين و رييس ستاد تيپ

3- سرگرد                 رادفر                       معاون اداري تيپ

4- سرگرد                 درويشي                    رييس ركن يكم

5- سرگرد                 شفيعي                     رييس ركن دوم

6- سرگرد                 اسدالله دهقان              رييس ركن سوم

7- سرگرد                 حبيبي                     رييس ركن چهارم

8- سروان                  علي رزميار                 فرمانده گردان 111 پياده

9- سرگرد                 حميد رزاقي               فرمانده گردان 182 پياده

10- سرگرد               علي نشاطي                فرمانده گردان 139 پياده

11- سروان                عبادالله مرادي             فرمانده گردان 802 پياده

12- سرگرد               حجت پناه عنبري         فرمانده گردان 244 زرهي تيپ

13- سرگرد               مير طالبي                 فرمانده گردان 303 توپخانه 105 م م ك م

 

اسامي فرماندهان يگانهاي عمل كننده تيپ 1 لشكر 21 حمزه در عمليات محرم

1- سرهنگ پياده         علي رزمي                 فرمانده تيپ

2- سرهنگ2 پياده       علي نيكفرد                معاون عملياتي تيپ

3- سرهنگ پياده         حسين آرمان              رييس ركن يكم تيپ

4- سرگرد پياده           بيژن صارم پور             رييس ركن دوم تيپ

5- سرگرد پياده           نصرالله كيا                  رييس ركن سوم تيپ (به هنگام عمليات محرم به دليل مجروحيت بستري بوده اند)

6- سرهنگ2 پياده       مهدي عسكري            رييس ركن چهارم تيپ

7- سرهنگ2 پياده       اسماعيل حافظيان        فرمانده گردان131 پياده

8- سرهنگ2 پياده       اكبر بخشايي               فرمانده گردان 138 پياده

9- شهيد سروان پياده    محمدي                    سرپرست گردان 140 پياده 

10- سرهنگ2 توپخانه   عباس حاج سلطاني       فرمانده گردان 327 مختلط   ك م

11- ستوان 1مهندس    هادي نصري               فرمانده گروهان1 گردان مهندسي لشكر 21 در پشتيباني مستقيم

12- سروان اردنانس      محمد رباني                فرمانده گروهان1 گردان تعمير و نگهداري لشكر 21 در پشتيباني مستقيم

13- سرگرد مخابرات     صالح مهر                  مسئول مخابرات تيپ

14- ستوان دوم اردشير فائضي                                 130م م فرمانده آتشبار

منبع: عملیات محرم، پورداراب، سعید، 1385،ایران سبز،تهران

 

طرح و تدبير عملياتي قرارگاه قائم (عج) در تأمين خط پيروزي

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده