عملیات محرم
بخش شانزدهم: تحولات پس از تأمين خط پيروزي در بيستم آبان، خبرگزاري يونايتدپرس اظهار نمود: حكومت عراق براي دريافت 35 ميليارد دلار وام ديگر از دوستان عرب خود براي ادامه جنگ با ايران، به تكاپو افتاده است. ولي همين خبرگزاري اعلام كرد كه كشورهاي كويت و امارات متحده عربي خود براي اولين بار با كسر بودجه مواجه شده و مايل نيستند به عراق كمك بيشتري نمايند. در اين موقع عربستان سعودي از كشورهاي ديگر عربي خليج فارس درخواست كرد از ادامه كمكهاي مالي به عراق دريغ نكنند و حكومت عمان از كشورهاي عربي خواست روابط خود را با ايران قطع كنند.

در شب 17 آبان، رزمندگان خستگي ناپذير اسلام همچنان به تلاش خود براي پيشروي و تصرف مواضع مناسب تر و پاكسازي منطقه حمرين از وجود نيروهاي عراقي ادامه دادند و تا يك كيلومتري شرق جاده شرهاني به طيب زبيدات در تيررس كامل نيروهاي خودي قرار گرفت. نيروهاي عراقي به غرب جاده آسفالته شرهاني تغيير مكان كردند و چند بار تلاش نمودند نيروهاي خودي را از حوالي جاده مذكور به عقب برانند ولي موفقيتي بدست نياوردند.

در اين درگيريها تعداد 50 نفر از نيروهاي دشمن نيز به اسارت نيروهاي خودي درآمد و دشمن متحمل تلفات سنگيني شد. يكي از افسران اسير عراقي در اين مرحله، سروان توپخانه نيسان عبدالله كاظم جمعي گردان 19 توپخانه 120 ميليمتري تيپ 24 زرهي عراق، اظهار و اعتراف نمود؛ موضع توپخانه آتشبار وي در منطقه شرهاني به تصرف نيروهاي ايراني درآمده و 45 نفر از آتشبار تحت فرماندهي وي اسير و پنج نفر كشته شدند كه اين امر نشان مي‌دهد؛ نيروهاي خودي موفق شده اند تا عمق مواضع دشمن و تا موضع توپخانه كمك مستقيم يگانهاي در خط پيشروي نمايند.

با تصرف ارتفاعات حمرين و رسيدن به خط پيروزي توسط نيروهاي خودي، جابه‌جايي و تمركز نيروهاي دشمن براي بازپس گيري مناطق از دست رفته شدت يافت و نيروهاي تقويتي و تازه نفس از مناطق ديگر به اين منطقه گسيل شدند، اما در وضعيت استعداد و تركيب نيروهاي خودي تغييري حاصل نشد و تقويتي صورت نپذيرفت.

در تاريخهاي 17 و 18/8/61 نيروهاي دشمن با اجراي پاتك در محورهاي مختلف چند بار تلاش نمودند؛ به صفوف نيروهاي خودي نفوذ و مواضع از دست رفته را بازپس بگيرند كه با مقاومت و فداكاري و ايثار همه رزمندگان بسيجي، سپاهي، ارتشي، جهادها و پشتيباني مؤثر آتش توپخانه، دشمن در رسيدن به اين هدف خود ناكام گرديد.

 

در سحرگاه روز 19 آبان، بار ديگر نيروهاي خودي در منطقه عمليات محرم عمليات خود را براي توسعه وضعيت و ادامه پيشروي تا جبل فوقي و محور فكه شروع نمودند. هدف از اجراي اين عمليات بيرون راندن نيروهاي دشمن از منطقه چم هندي و تصرف ارتفاعات سركوب مرزي بود. عمليات در ساعت 4 بامداد با رمز يا زينب (س) آغاز و تا ساعت 10 صبح قسمتي از ارتفاعات جنوب منطقه نبرد و پاسگاه چم هندي آزاد و حدود 35 كيلومتر ديگر از خاك عراق به تصرف نيروهاي خودي درآمد كه در اين منطقه سه تلمبه خانه مهم نفتي عراق قرار داشت.

در قسمت شمالي منطقه نبرد و حوالي دهكده زبيدات نيز نيروهاي خودي شامل قرارگاه قائم 1و2و3 منطقه متصرفي را توسعه داده و مناطق بيشتري آزاد و جاده ارتباطي بيات، زبيدات را به كنترل كامل خود درآوردند.

ارتش بعث عراق در اعلاميه شماره 899 به حمله روز 19 آبان رزمندگان اسلام اعتراف كرد و طبق معمول با سخن پردازي اين حمله را ناموفق اعلام نمود.

قرارگاه عملياتي كربلا، مستند به گزارشات دريافتي از قرارگاه قائم (عج) طي اعلاميه‌اي نتيجه كلي عمليات روز 19/8 را چنين اعلام نمود؛ در ادامه مرحله سوم عمليات محرم كه تا عصر روز جاري در منطقه پاسگاه ربوط اجرا شد، نيروهاي دشمن به شمال غربي پاسگاه چم هندي عقب نشيني كردند. اين پاسگاه در چهار كيلومتري جنوب پاسگاه ربوط قرار دارد.

عمليات روز جاري از ساعت 0400 بامداد آغاز و هدف آن پاكسازي بخش غربي پاسگاه ربوط حد فاصل پاسگاه چم سري در شمال و چم هندي در جنوب تا ارتفاعات حمرين و مرز مشترك بود. در اين نبرد 12 ساعته نيروهاي خودي حدود 10 كيلومتر نيروهاي دشمن را در محور جنوب ربوط در محور چم هندي به عقب رانده و كنترل كامل پاسگاه چم هندي و دشت مسطح غرب آن را بدست گرفتند و موفق شدند؛ در اين منطقه يك كيلومتر وارد خاك عراق شوند. سرانجام پس از 9 روز نبرد مداوم خط پيروزي به طور كامل تأمين و بلندترين قسمت ارتفاعات حمرين بين رودخانه ميمه ـ طيب در شمال تا معبر ربوط و چم هندي در جنوب به تصرف نيروهاي خودي درآمد و پاسگاه چم هندي و دشت واقع در غرب آن نيز آزاد شد.

 

در بيستم آبان، خبرگزاري يونايتدپرس اظهار نمود: حكومت عراق براي دريافت 35 ميليارد دلار وام ديگر از دوستان عرب خود براي ادامه جنگ با ايران، به تكاپو افتاده است. ولي همين خبرگزاري اعلام كرد كه كشورهاي كويت و امارات متحده عربي خود براي اولين بار با كسر بودجه مواجه شده و مايل نيستند به عراق كمك بيشتري نمايند. در اين موقع عربستان سعودي از كشورهاي ديگر عربي خليج فارس درخواست كرد از ادامه كمكهاي مالي به عراق دريغ نكنند و حكومت عمان از كشورهاي عربي خواست روابط خود را با ايران قطع كنند.

ملك حسين پادشاه اردن نيز مانند هميشه به راه افتاد و راهي بغداد شد تا همياري خود را با صدام حسين ابراز دارد، زيرا او خود بيش از صدام نگران سرنوشت خود بود و اطمينان داشت؛ اولين پيامد پيروزي ايران بر عراق دامن گير او خواهد شد و حكومتش سرنگون خواهد گرديد. تحركات و كمكهاي مادي و تسليحاتي كشورهاي حامي عراق و بعضي از كشورهاي فرامنطقه اي به عراق شدت گرفت و كشورهاي عربي منطقه خليج فارس و به خصوص كشورهاي مصر و سودان تلاش نمودند به هر نحو ممكن از شكست صدام جلوگيري كنند.

پيروزي نيروهاي خودي در عبور از مرز به منظور تعقيب و تنبيه متجاوز، هشداري براي عراق و حاميان بين‌المللي او بود و همه قدرتهاي استكباري و كشورهاي عربي به استثناي چند كشور به پشتيباني همه جانبه از حكومت عراق برخاستند تا با تقويت عراق پيشروي نيروهاي ايراني را سد نمايند.

 

به هر حال از روز 19 آبان، وضعيت نيروهاي خودي در ارتفاعات حمرين و مناطق متصرفي داخل خاك عراق تثبيت شد و خبرنگاران از زبيدات و شرهاني و ابوغريب بازديد كردند.

پيروزي رزمندگان اسلام در مرحله سوم و در ادامه عمليات محرم، ورود به داخل خاك عراق و تصرف تعدادي از چاههاي نفتي و تاسيسات نفتي در منطقه شرهاني، عراق بازتاب گسترده اي در محافل سياسي داخلي و خارجي داشت.

ديويد براوشو مفسر راديويي بي بي سي لندن چنين اظهار نظر كرد كه پيروزيهاي اخير ايران اراده نيروهاي عراقي را سست كرده است و ممكن است خطر بزرگي براي صدام حسين دربر داشته باشد.

در جريان اين وقايع وزير خارجه فرانسه اظهار نظر نسبتاً صريحي به طرفداري از عراق نمود و در مصاحبه با خبرگزاري كويت اعلام كرد: كشورش از طرح دفاعي مشترك كشورهاي شوراي همكاري خليج فارس كه هدفش دور ساختن اين منطقه از دخالت ابرقدرتهاست، حمايت مي‌كند. وي از ادامه جنگ به ايران اظهار تاسف كرد.

 

خبرگزاري آلمان در تحليل كلي جنگ اظهار نظر كرد كه نيروهاي ايراني با پيشروي در خاك عراق در هفته گذشته به حالت نه جنگ و نه صلح پايان دادند. اين خبرگزاري بيان داشت؛ هيچ ترديدي نيست كه رهبران ايران مي‌خواهند شرايط صلح را با استفاده از قدرت نظامي عملي سازند كه اساس آن سقوط صدام است.

 

قرارگاه عملياتي كربلا  به منظور تداوم عمليات و تأمين كامل ارتفاعات جبل فوقي تا فكه طرح عملياتي شماره 2 كربلا 5 را تهيه و در تاريخ 20/8/61 طي شماره 110/5/13/3001 به قرارگاه قائم (عج) ابلاغ و يگانهاي موجود را در دو قرارگاه عملياتي و دو لشكر مستقل به شرح زير سازماندهي نمود. (براي آگاهي بيشتر به جلد دوم كتاب مراجعه شود)                  

 1- قرارگاه قائم شامل تيپ 1 لشكر 21 حمزه، تيپ 58 تكاور ذوالفقار، تيپ 84 پياده، تيپ 3 لشكر 16 زرهي، سپاه 7 فجر سپاه پاسداران شامل لشكر ثارالله (ـ) متشكل از تيپ 33 المهدي و تيپ 35 امام سجاد و لشكر 1 قدس شامل تيپ 7 ولي عصر و تيپ 46  امام حسن (ع) و يگانهاي ژاندارمري مستقر در منطقه، توپخانه قرارگاه قائم      

2- قرارگاه عملياتي فجر شامل لشكر 77 پياده خراسان، تيپ 37 زرهي شيراز، لشكر فجر سپاه پاسداران(ـ) تيپ 163 فاطمه زهرا (س)                                 

3- لشكر 21 پياده (ـ) احتياط قرارگاه كربلا

4- لشكر 30 زرهي سپاه پاسداران احتياط قرارگاه كربلا

5- توپخانه قرارگاه كربلا شامل گروههاي 22 و 33 توپخانه و توپخانه سپاه پاسداران

6- گروههاي هواپيمايي نيروي زميني ارتش (هوانيروز)

مأموريت قرارگاه كربلا: در اين مرحله نيروي زميني ارتش جمهوري اسلامي ايران و سپاه پاسداران انقلاب اسلامي ضمن پدافند در منطقه، مأموريت دارد در ساعت (س) روز (ر) در منطقه عملياتي قرارگاه قائم تك را ادامه دهد و ضمن تأمين خط توفيق دنباله جنوبي ارتفاعات حمرين و جبل فوقي و سواحل رودخانه دويرج را تأمين نمايد و آماده شود تك را به سمت غرب ادامه دهد.

 

تدبير عملياتي فرماندهي مشترك قرارگاه عملياتي كربلا بدين شرح بود:

«قرارگاه كربلا ضمن پدافند در منطقه، با قرارگاه قائم در غرب رودخانه دويرج به آفند ادامه مي‌دهد و خط توفيق را تأمين مي‌نمايد، لشكر 16 زرهي (ـ)، لشكر 92 زرهي و قرارگاه فجر از شمال به جنوب در منطقه شرق فكه تا اروند رود پدافند مي‌كند، لشكر 21 حمزه و لشكر 30 زرهي سپاه پاسداران به ترتيب در منطقه دهلران غرب كرخه و حسينيه (جنوب اهواز) احتياط قرارگاه كربلا را تشكيل مي‌دهند».

 

طرح عملياتي تهيه شده با امضاء سرهنگ توپخانه علي صيّاد شيرازي فرمانده نيروي زميني ارتش و برادر محسن رضايي فرمانده كل سپاه پاسداران صادر شد و قرارگاه قائم (عج) مسئوليت هدايت عمليات را عهده دار گرديد.

با صدور اين طرح عملياتي، پيش بيني قرارگاه عملياتي كربلا اين بود كه ادامه ارتفاعات حمرين بين چم هندي در شمال و فكه در جنوب و دشت عراق واقع در اين محدوده در غرب رودخانه دويرج را پاكسازي و خط توفيق در امتداد جاده مرزي عراق؛ حدفاصل دهكده كويته يا طيب عراق در شمال تا فكه در جنوب را تأمين نمايد.

برآورد قرارگاه كربلا در تداوم اين مرحله از عمليات اين بود كه به نيروهاي عراقي تلفات و خسارات سنگيني وارد مي‌شود و به علت اينكه ارتش عراق قادر نيست اين تلفات را در زمان كوتاهي جايگزين نمايد اجباراً به سمت غرب عقب نشيني و با اتكاء به رودخانه طيب پدافند خواهد نمود. همچنين برآورد شده بود؛ نيروهاي دشمن در قسمت جنوبي منطقه عمليات محرم، شامل باقيمانده لشكر 10 زرهي و لشكر 1 مكانيزه كه با تعدادي تيپ پياده تقويت شده در مقابل رزمندگان اسلام گسترش داشتند، تلاش خواهند كرد؛ تا قسمت جنوبي ارتفاعات حمرين و جبل فوقي و مواضع فكه را حفظ نمايند و لذا درگيري در اين منطقه سنگين خواهد بود. 

 

لازم به ذكر است كه دشمن براي جلوگيري از پيشروي نيروهاي خودي جابجايي گسترده اي را به عمل آورد و نيروهاي تازه نفس و تقويتي را وارد منطقه نمود و حضور شخص صدام حسين در منطقه عمليات نشانگر اهميتي است كه عراق براي حفظ اين منطقه قائل شده بود هرچند طبق گزارشات و مدارك موجود صدام حسين در تاريخ 18/8 منطقه را ترك نمود اما تقويت نيروها كماكان ادامه داشت.

به نظر مي‌رسد اجراي طرح عملياتي شماره 2 قرارگاه كربلا به سادگي امكان پذير نبود، زيرا با تقويت شديد نيروهاي دشمن در منطقه، تغييري در وضع نيروهاي خودي داده نشده بود. يگانهاي خودي با در نظر گرفتن تلفات و ضايعات به هنگام عبور از رودخانه دويرج در روز اول و ضايعات و تلفات 9 روز نبرد با دشمن آن هم در منطقه اي سخت و دشوار عملاً قادر به تداوم عمليات براي اجراي طرح نبوده‌اند، از طرفي نيروهاي تقويتي براي قرارگاه قائم به منطقه عمليات نرسيده بود و قبل از اينكه اين طرح عملياتي اجرا شود، نيروهاي دشمن حمله اي سنگين را در تاريخ 21/8/61 به منظور پس گرفتن مواضع از دست‌رفته خود آغاز نمودند و در تداوم اين عمليات در روزهاي بعد تا تاريخ 2/9/61 عرصه را به نيروهاي خودي تنگ كردند و طرح عملياتي شماره 2 قرارگاه كربلا به خاطر تحولاتي كه در منطقه نبرد به وجود آمد عملاً اجرا نشد.

 

 منبع: عملیات محرم، پورداراب، سعید، 1385،ایران سبز،تهران

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده