عملیات محرم
بخش نهم: هدايت عمليات با طغياني شدن رودخانه دويرج و جاري شدن سيلاب يگانهايي كه در حاشيه رودخانه و در لابلاي در ختان مستقر شده بودند شديداً آسيب پذير شدند و تلفات و ضايعاتي به پرسنل و تجهيزات يگانها به خصوص تيپ 14 امام حسين (ع) و تيپ 84 پياده خرم آباد و يگانهاي قرارگاه قائم 3 وارد شد.

كليات

 عمليات غرور آفرين فتح المبين كه در اوايل فروردين 1361، به وسيله نيروهاي مسلح جمهوري اسلامي ايران در منطقه غرب دزفول و شوش اجرا شد، پيروزي بزرگي نصيب رزمندگان اسلام گرديد و نيروهاي متجاوز عراق از ساحل غربي رودخانه كرخه تا ساحل شرقي رودخانه دويرج در غرب عين‌خوش به عقب رانده شدند.

ارتفاعات شرقي رودخانه دويرج به تصرف رزمندگان اسلام در آمد و اين رودخانه به صورت خط تماس بين نيروهاي خودي و دشمن باقي ماند به نحوي كه در هر گونه عمليات آفندي به سمت غرب نيروهاي خودي مجبور بودند ابتدا از رودخانه دويرج عبور كنند و سواحل شرقي و غربي آن را از وجود دشمن پاكسازي، سپس حمله را به سمت غرب براي عقب راندن نيروهاي دشمن از خط مرز و ارتفاعات حمرين ادامه دهند.

لازم به يادآوري است كه قسمت شمالي رودخانه دويرج از موسيان به غرب در كنترل نيروهاي خودي بود اما پل چم سري و چم هندي در كنترل دشمن قرار داشت و نيروهاي متجاوز عراقي سر پل كوچكي در شرق اين دو محل با استقرار يك گروهان تقويت شده داير نموده بودند و با وجودي كه موسيان و بخشي از تپه ماهورهاي جنوب موسيان در اختيار نيروهاي خودي بود اما ارتباط زميني نزديك بين دو قسمت نيروهاي خودي كه در عين‌خوش و موسيان و در طرفين رودخانه دويرج تا رودخانه ميمه مستقر بودند به سختي انجام مي‌شد، زيرا دشمن داراي ديد و تير عالي در منطقه بود.

 بنابراين براي نيروهاي خودي اين امكان وجود نداشت كه با عبور نيرو از محور اصلي عين‌خوش موسيان به سمت غرب رودخانه دويرج و تمركز در ساحل غربي رودخانه عمليات خود را براي تصرف ارتفاعات حمرين انجام دهند و عبور از رودخانه دويرج لازم و از اقدامات مهم و حساس عمليات بود و بخش عمده اي از نيروهاي خودي مي‌بايست ازمحورهاي مختلف از اين رودخانه عبور نمايند.

 از آنجا كه اين رودخانه داراي آب و همه فصلي است در مواقع بارندگي سيلابي و آب آن به طور فوق العاده‌اي افزايش و رودخانه طغياني مي‌گردد. عبور از آن در چنين شرايطي بسيار دشوار و حتي غيرممكن مي‌شود و عبور صرفاً متكي به پلهاي موجود مي‌باشد از طرفي طغيان آب رودخانه نيروهاي مستقر در حاشيه و نزديك به ساحل را شديدا ً آسيب پذير مي‌نمايد.

مسير رودخانه دويرج شمالي جنوبي است و در منطقه بين موسيان در شمال تا فكه در جنوب مسير رودخانه تقريباً‌ شمال غربي به جنوب شرقي مي‌شود. فاصله متوسط اين رودخانه تا خط مرز حداقل 4 كيلومتر در نهرعنبر و حداكثر 12 كيلومتر در معبر ربوط است و نيروهاي خودي مي‌بايستي بعد از عبور از رودخانه دويرج اين مسافت طولاني را به سمت سربالايي به حالت نبرد در كوهستان طي مي‌كردند تا اولين قسمت مأموريت خود را كه بيرون راندن نيروهاي متجاوز عراق از سرزمين ميهن اسلامي در اين منطقه بود به انجام برسانند.

بعد از عبور از رودخانه دويرج بلافاصله دامنه هاي شرقي و تپه ماهورهاي شرق حمرين شروع مي‌شود كه با شيب ملايم تا خط مرز (خط الرأس جغرافيايي[1] ارتفاعات حمرين) امتداد دارد، ليكن از رأس حمرين به طرف عراق داراي بريدگيهاي متعدد و در اغلب نقاط شيب آن تند است و باعث كندي حركت مي‌گردد و عرض متوسط اين ارتفاعات در منطقه عمليات محرم 5 تا 10 كيلومتر مي‌باشد كه بين رودخانه دويرج تا حمرين و دشت هموار غرب ارتفاعات حمرين قرار دارد و نيروهاي خودي پس از عبور از دويرج به دشمني حمله مي‌كردند كه مواضع بسيار مستحكمي در رأس و دامنه هاي شرقي حمرين احداث كرده بود.

 ضمن اينكه دشمن، موانع بسيار گسترده شامل ميادين مين مختلف و سيم خاردار انبوه در جلو مواضع ايجاد كرده بود كه عبور از آن براي نيروهاي خودي بسيار مشكل به نظر مي‌رسيد و با توجه به شكل زمين و نحوه گسترش دشمن و عدم امكان دور زدن و احاطه دشمن اجراي يك تك جبهه اي و نفوذ در چند محور در مواضع مدّنظر قرارگاه قائم (عج) قرار گرفت و از آنجا كه يگانهاي پدافندي قرارگاه قائم در مقابل منطقه حمرين و موسيان شامل تيپ 3 لشكر 16 زرهي و دو گردان ژاندارمري و دو گردان سوار زرهي مستقر بودند، ناگزير يگانهاي تك ور مي‌بايست با عبور از خط اين يگانها حمله خود را شروع و اين امر مستلزم انجام يك سري هماهنگي و جلسات توجيهي يگانهاي تك‌ور با يگانهاي در خط بود كه اين هماهنگي و جلسات قبل از شروع عمليات به عمل آمد.

 

رويدادهاي قبل از عمليات و مرحله‌بندي عمليات

يك شب قبل از اجراي عمليات، يگانها با رعايت اصل غافلگيري و سكوت در شب، منطقه پراكندگي خود را در دشت عباس، ابو غريب و عين‌خوش و غرب آن و ارتفاعات مورموري به حوالي خط تماس نيروهاي خودي با دشمن تغيير مكان داده و اين جابجايي ها قبل از روشنايي روز دهم آبان، خاتمه يافت و يگانهاي خودي در داخل كانالها و حاشيه رودخانه دويرج و در جوار خطوط پدافندي و تماس در موضع تك به نحوي مستقر شدند كه در ميدان ديد و تير دشمن قرار نداشتند و با رعايت سكوت تلاش شد تا دشمن متوجه تمركز رزمندگان اسلام نگردد و فقط توپخانه‌ها و خمپاره اندازهايي كه قبلاً در اين منطقه مستقر و براي نيروهاي عراقي شناخته شده بودند اجراي آتش مي‌كردند.

در ساعت 1300 روز دهم آبان، بارندگي شديد و غير منتظره اي شروع شد كه تا ساعت 1500 با شدت ادامه داشت و اين بارندگي سبب طغيان رودخانه دويرج شد و پل هاي پيش بيني شده براي عبور يگانها در غرب دهكده ركاس و جنوب پل چم سري بر اثر اين سيل ويران و غير قابل استفاده شد و پل ثابت چم سري كه در دست عراقي ها بود نيز آسيب ديد.

 با طغياني شدن رودخانه دويرج و جاري شدن سيلاب يگانهايي كه در حاشيه رودخانه و در لابلاي در ختان مستقر شده بودند شديداً آسيب پذير شدند و تلفات و ضايعاتي به پرسنل و تجهيزات يگانها به خصوص تيپ 14 امام حسين (ع) و تيپ 84 پياده خرم آباد و يگانهاي قرارگاه قائم 3 وارد شد.

قرارگاه قائم 1 و 2 و 5 شامل تيپ 8 نجف، 25 كربلا، 144 قمر بني هاشم و دو گردان ژاندارمري 205 و 907 و گردان يكم تيپ 58 تكاور ذوالفقار و پاسگاه فرماندهي قائم 3 و گردان ادغامي 138 از قائم 3 در غرب رودخانه دويرج در منطقه بين دهلران و موسيان و قرارگاههاي قائم 3(ـ) و 4و 6 در شرق اين رودخانه مستقر بودند.

 قرارگاه هاي قائم 3و4 كه تلاش اصلي را بر عهده داشتند، قبل از شروع عمليات مي‌بايست از رودخانه دويرج عبور نمايند. از سوي ديگر، پل ثابت در محور عين‌خوش دهلران نيز زير آتش شديد دشمن قرارگرفت از اين رو عبور از رودخانه با مشكل مواجه و عمليات يگانهاي تلاش اصلي كه بايد از رودخانه مي‌گذشتند در معرض خطر قرار گرفت و با توجه به كمبود وقت، فرماندهي و ستاد عمليات محرم قبل از روشنايي مي‌بايستي تكليف يگانها به خصوص تك اصلي را روشن مي‌نمود و با وضعيتي كه پيش آمده بود، ادامه تك و يا تأخير در اجراي عمليات مستلزم تصميم درست و منطقي بود، زيرا چنانچه تاريخ و زمان حمله را به علت محدود بودن مسير عبور و پل روانه شده با تأخير اجرا مي‌كردند و حتي به روز بعد موكول مي‌گرديد قطعاً پس از روشن شدن هوا و حضور يگانهاي جديد در منطقه موجب جلب توجه دشمن و نهايتاً با توجه به ديد و تير عالي آنها از رأس ارتفاعات حمرين تلفات و ضايعات سنگيني چه از نظر آتش توپخانه و چه از نظر بمبارانهاي هوايي وارد مي‌شد.  ازطرفي امكان عقب نشيني هم به هيچ وجه مقدور نبود زيرا تشكل دوباره نيروها با مشكل مواجه مي‌شد و احتمالاً اجراي عمليات در كوتاه مدت مقدور نمي‌گرديد، بنابراين با وجود محدوديت عبور و مشكلات ناشي از باران و سيل فرماندهي مشترك قرارگاه قائم (عج) با توكل به الله دستور آغاز حمله در زمان تعيين شده را صادر نمود.

عمليات در شرايط بسيار سخت و دشوار شروع شد. البته اين نكته قابل ذكر است كه نيروهاي دشمن در چنين شرايطي هرگز تصور نمي‌نمودند كه عمليات ما شروع شود و همين امر موجب غافلگيري دشمن شد.

مهندسي قرارگاه و جهادهاي مأمور به قرارگاه تلاش بي وقفه اي به عمل آوردند تا تعدادي پل بر روي رودخانه دويرج احداث كنند و قرار بود دو دستگاه پل در منطقه قرارگاه قائم 4 حدفاصل چم سري تا چم هندي و يك پل در منطقه قرارگاه قائم 3 در محدوده نهر عنبر احداث شود اما به دليل بارندگي شديد، سيلابي شدن دويرج و نامساعد شدن سواحل آن عملاً امكان برقراري پل فراهم نشد و در مجموع فعاليت گسترده مهندسي به نتيجه مطلوب نرسيد و قرارگاه قائم 3 (به استثناي گردان ادغامي 138 كه در غرب رودخانه استقرار يافته بود) و قرارگاه قائم 4 مي‌بايست از تنها پل موجود در منطقه، پل چم سري براي عبور استفاده مي‌كردند كه اين پل نيز آسيب ديده بود و مقاومت دشمن در محدوده پل چم سري تا ربوط و چم هندي و تراكم يگانها براي عبور از پل چم سري آسيب پذيري يگانها را افزايش داده بود و در نتيجه به علت نبودن شرايط يكسان براي قرارگاهها تأمين اهداف مورد نظر در قرارگاه قائم 3 و قائم 4 در شب عمليات ميسر نشد و لذا عمليات مرحله بندي شد و عمليات محرم در سه مرحله اجرا گرديد:

ـ مرحله يكم از  2208 ـ 10/8/61 تا 2300 ـ 11/8/61       

ـ مرحله دوم از  2300 ـ 11/8/61 تا 2315 ـ 15/8/61

ـ مرحله سوم از 2315 ـ 15/8/61 تا 2400 ـ 16/8/61

ـ ادامه درگيريهاي پراكنده و سير تحولات تا 25/8/61

قرارگاه عملياتي كربلا در تاريخ 9/8/61 روز عمليات را روز 10/8/61 تعيين و به قرارگاه قائم ابلاغ و از قرارگاه قائم خواست كه ساعت آغاز حمله را پيشنهاد نمايد و قرارگاه مشترك قائم (عج) در تاريخ 10/8/61 طي شماره 292/2/3001 پيام زير را به قرارگاه كربلا و قرارگاههاي تابعه خود منعكس نمود. (مدرك، سند شماره 9 و 10)

«عمليات محرم با رمز يا زينب (س) در ساعت 2208 مورخه 10/8/61 آغاز گرديد» 

بدين ترتيب قرارگاههاي تابعه قرارگاه قائم (عج) يورش قهرمانانه و ايثارگرانه خود را در شرايطي بسيار سخت به منظور تصرف و تأمين مناطق اشغالي توسط دشمن و انهدام و بيرون راندن متجاوزين از مرزهاي ميهن اسلامي در منطقه موسيان، بيات، حمرين آغاز نمودند.

در شروع عمليات، امام جمعه اصفهان حضرت آيت ا طاهري و آيت ا حائري شيرازي و آيت ا جنٌتي و آقاي فخرالدين حجازي و ائمه جمعه اهواز و ايلام، استانداران ايلام و كرمانشاه به منظور شركت در جمع رزمندگان اسلام در منطقه عملياتي محرم در قرارگاه قائم (عج) حضور يافتند و فضاي معنوي و روحاني خاصي در قرارگاههاي قائم به وجود آوردند.

 

 منبع: عملیات محرم، پورداراب، سعید، 1385،ایران سبز،تهران

 


1. خط الراس جغرافيايي: بالاترين خطي كه از به هم پيوستن نقاط مختلف يك ارتفاع كه افق از پشت آن ديده مي‌شود را خط الراس جغرافيايي مي‌ناميم و يا خطي كه در بالاترين نقطه يك ارتفاع و خط تقسيم آب به دو طرف آن ارتفاع مي‌باشد را خط الراس جغرافيايي مي‌ناميم.

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده