عملیات محرم
بخش پنجم: آمادگي و طرحريزي عمليات محرم در آغاز جلسه سرهنگ موسوي قويدل (سرتيپ2 فعلي) (رئيس ركن سوم قرارگاه مقدم نزاجا و مسئول عمليات قرارگاه كربلا) مقدمه اي راجع به هدف از تشكيل جلسه مطرح كرد. سپس برادر حسن باقري از سپاه در خصوص ايثارگريهاي امام حسين (ع) و يارانش سخن گفت و آن گاه سرهنگ يوسف ممقاني رئيس ركن دوم قرارگاه قائم در مورد جو و زمين و دشمن و سرهنگ رضا دولت آبادي در مورد نيروهاي خودي و مأموريت تشريح وضعيت نمود.

قرارگاه عملياتي كربلا (قرارگاه مشترك ارتش و سپاه پاسداران) مستقر در منطقه عملياتي اهواز ـ خرمشهر در 28 مرداد 1361، و حدود بيست روز بعد از خاتمه  نبرد رمضان تصميم گرفت؛ تغييراتي در گسترش پدافندي يگانها در شرق بصره انجام دهد و مسئوليت پدافندي اين قسمت از منطقه عملياتي را به دو لشكر 92 زرهي و 77 پياده و يگانهايي از سپاه پاسداران واگذار كند و يگان هاي لشكر 16 زرهي و لشكر 21 پياده و حدود دو لشكر از يگان هاي سپاه پاسداران را از منطقه پدافندي غرب اهواز و خرمشهر رها سازد تا امكان اجراي عمليات آفندي در مناطق ديگر به وجود آيد و از اوايل شهريور1361، بررسي هاي ستادي براي انتخاب مناسب ترين محل و منطقه جهت اجراي عمليات آفندي در مناطق مختلف آغاز گرديد.

در ساعت 2100 مورخه 27/6/61 جلسه اي در اتاق جنگ نيروي زميني با شركت فرماندهي نيروي زميني ارتش (شهيد سپهبد علي صيّاد شيرازي) و عناصر ستادي نيرو تشكيل و فرماندهي نيروي زميني تدابير خود را به شرح ذيل بيان نمودند:

تلاش و استراتژي كلي بايد در جنوب باشد. بنابراين لازم است نيروهاي عمل كننده در جنوب فعال باشند و تا لحظه آماده شدن در جنوب براي يك تهاجم موفق، نيروهاي مازاد (پشتيباني ها) در غرب  عمل كنند دو تدبير مورد نظر است.

 

تدبير يكم 

پاكسازي شرق بصره و اقدام براي محاصره بصره كه براي اجراي اين كار حدود شش مرحله اقدامات ضروري است.

الف ـ پدافند مطمئن و كامل در جنوب با حد اقل نيرو  

ب ـ  رسيدن به هدفهاي غرب، ارتفاعات مندلي و تك براي رخنه در خاك عراق و تصرف زينل‌كش، چهارباغ، نفت خانه و نفت شهر كه منظور از اين عمل فعال و گرم نگهداشتن روحيه جنگي در بين مردم و نيروهاي مسلح است و دوم تحكيم مواضع سياسي دولت جمهوري اسلامي ايران و سوم انهدام نيرو و تضعيف دشمن و چهارم گسترش و تفرقه دشمن در منطقه وسيع و پنجم ايجاد توان رزمي لازم در جنوب از نظر كمي و كيفي.

ج ـ پس از اجراي عمليات فوق گماردن حداقل نيرو براي پدافند مطمئن در غرب مورد توجه قرار گيرد.

د ـ انتقال نيروهاي اصلي و اضافي به جنوب پس از اجراي عمليات در غرب انجام شود.

هـ‌ ـ ايجاد آمادگي رزمي كمي و كيفي براي هدفهاي جنوب مدنظر قرار گيرد.

و ـ اجراي تك اصلي در جنوب براي رسيدن به استراتژي كلي تأمين شرق بصره بر مبناي اين تدبير برآوردهاي زير مورد نظر است كه بايد تهيه شود:

ـ برآورد حداقل نيرو براي پدافند مطمئن در جنوب در نتيجه تعيين نيروي اضافي براي اعزام به غرب

ـ بررسي اين كه مقدار نيروي اضافي تكافوي عمليات در غرب مي‌كند يا خير؟

ـ برآورد زمان لازم براي  انتقال نيرو از جنوب به غرب

ـ برآورد لازم براي اجراي تك هماهنگ شده در غرب

ـ برآورد نيروي لازم براي تحكيم خط در غرب 

ـ برآورد زمان لازم براي تغيير مكان نيروهاي اضافي از غرب به جنوب

ـ برآورد لازم براي كسب توان رزمي مناسب براي عمليات اصلي در جنوب

ـ بررسي زمان مورد نياز از زمان شروع عمليات فوق تا شروع عمليات اصلي

 

تدبير دوم

 هدف تغييري ندارد، ارتفاعات حمرين و بيات و غرب آن تا جايي كه نيروهاي دشمن در جنوب كاملاً تجزيه شوند و زمينهاي اشغالي دشمن در غرب موسيان نيز آزاد شود و در صورت تحقق شرايط مطلوب عمليات در استان العماره ادامه يابد. 

  براي اين كار مراحل اين اقدام پيش بيني شود و برآورد نيرو و كسب توان كمي و كيفي به عمل آوريد و تا آمادگي در جنوب، در غرب با سازمان كافي روي هدفهاي زير كار شود:

  الف ـ ارتفاعات مشرف به مندلي

  ب ـ ادامه تك به ترتيب به هدفهاي نفت خانه و نفت شهر 

  ج ـ ارتفاعات زينل كش 

  د ـ ارتفاعات چهارباغ 

  هـ ـ ارتفاعات بيشكان

توجه 1. عمليات در غرب تا كسب آمادگي عملياتي در جنوب بايد ادامه داشته باشد.

توجه 2. منظور از اجراي تك در غرب، از نظر اجتماعي، گرم نگهداشتن تب جنگ در بين مردم بود.

از نظر سياسي تحكيم مواضع سياسي دولت براي رسيدن به خواسته‌هاي مشروع ما و از نظر نظامي كشاندن دشمن به غرب و انهدام و تضعيف آنها و كسب زمان براي آمادگي عمليات در جنوب و بالاخره تحكيم هدف در غرب بعد از هر موفقيت در عمليات و انتقال نيروها به جنوب و اجراي تك اصلي در جنوب مدنظر قرار دهيد، شهيد سپهبد علي صيّاد شيرازي در پايان جلسه بيان نمودند.

توصيه‌هايي هم مورد نظر است كه بايد به طور جدي روي آن كار شود.

ـ آموزشهاي يگانها

ـ تمرين روي هدف مشابه                   

ـ مكانيزه كردن نيروها

ـ ايجاد تيپ ضربت زرهي براي تداوم رزم در روز                              

ـ سازماندهي يگانهاي مهندسي رزمي و تمرين عمليات             

ـ تكميل طرحها و تمرين ستادهاي عمليات و رهبري و هدايت صحيح يگانها

به دنبال تشكيل جلسه فوق و ابلاغ تدابير فرماندهي نيروي زميني، ستاد نيروي زميني تلاش وسيعي را آغاز و پس از بررسي و رسيدن به راهكارهاي اصولي و اعلام آمادگي جلسه اي در ساعت 1400 مورخه 29/6/61 به طور مشترك سپاه و ارتش و ستاد قرارگاه كربلا در اطاق جنگ نيروي زميني تشكيل و در مورد نتيجه بررسي تدابير اعلام شده بحث و تبادل نظر به عمل آمد كه در اين جلسه نتيجه كار بررسي ستاد نيروي زميني توسط جانشين نيرو سرهنگ علي اصغر جمالي (سرتيپ فعلي) ارائه شد.

پس از مشخص شدن كامل مشي عمليات و ترتيب اجراي آن در غرب و جنوب در ارتباط با اجراي عمليات محرم جلسه اي در ساعت 1930 مورخه 11/7/61 با حضور فرماندهي وقت نيروي زميني ارتش شهيد سپهبد علي صيّاد شيرازي و شركت فرماندهان و مسئولين ستادي ارتشي و سپاهي عمليات محرم در قرارگاه قائم (عج) در منطقه عين‌خوش تشكيل و بحث و تبادل نظر لازم به عمل آمد و در مجموع هماهنگي ها خوب بود و جلسه بعدي در ساعت 1100 ـ 12/7/61 در قرارگاه عملياتي كربلا با حضور برادر محسن رضايي فرمانده سپاه پاسداران تشكيل و بحث و تبادل نظر و تصميم‌گيري شد و قرارگاه عملياتي كربلا براي اجراي عمليات محرم تصميماتي در مورد جابجايي يگانها اتخاذ و زمينه براي اجراي عمليات به تدريج فراهم گشت.

طبق اظهار امير سرتيپ اسدالله حيدري در خاطرات خود از عمليات محرم (معاون عملياتي تيپ 84 در زمان عمليات با درجه سرهنگي): كميسيوني در ساعت 2000روز23/7/61 متشكل از افسران قرارگاه كربلا، افسران قرارگاه قائم، تيپ 84 و تيپ 3 لشكر 16 زرهي و برادران مسئول از سپاه به منظور بحث و بررسي در مورد عمليات تشكيل شد.

 در آغاز جلسه سرهنگ موسوي قويدل (سرتيپ2 فعلي) (رئيس ركن سوم قرارگاه مقدم نزاجا و مسئول عمليات قرارگاه كربلا) مقدمه اي راجع به هدف از تشكيل جلسه مطرح كرد. سپس برادر حسن باقري از سپاه در خصوص ايثارگريهاي امام حسين (ع) و يارانش سخن گفت و آن گاه سرهنگ يوسف ممقاني رئيس ركن دوم قرارگاه قائم در مورد جو و زمين و دشمن و سرهنگ رضا دولت آبادي در مورد نيروهاي خودي و مأموريت تشريح وضعيت نمود و در ادامه جلسه سرهنگ شالچي فرمانده هوانيروز راجع به امكانات هوانيروز اظهار نمود: دو تيم آتش و تعداد 12 فروند بالگرد 214 و چهار فروند شنوك براي حمل پرسنل، وسيله و مجروحين آماده پشتيباني از عمليات است. سپس يكي از افسران نهاجا در مورد امكانات هوايي صحبت و اظهار داشتند پوشش هوايي و پشتيباني نزديك هوايي امكان پذير است و در خصوص تخليه مجروحين از پايگاه هوايي دزفول امكانات لازم پيش بيني شده است و بحث و تبادل نظر در مورد بكارگيري نيروها و نحوه ادغام و مرحله‌بندي عمليات آغاز و نهايتاً در اين جلسه تصميم گرفته شد؛ تيپ 84 خرم آباد با تيپ امام حسين (ع) در منطقه چم سري و چم هندي و تيپ 1 لشكر 21 با تيپ 17 علي بن ابيطالب (ع) در منطقه موسيان تا چم سري اجراي عمليات نمايند و بقيه تيپ هاي سپاه به طور مستقل عمل نمايند.

مجدداً جلسه اي در ساعت 1500، 27/7/61 متشكل از فرمانده نيروي زميني (سپهبد شهيد علي صيّاد شيرازي) و برادر محسن رضايي فرمانده سپاه پاسداران و افسران قرارگاه كربلا و قرارگاه قائم و يگانهاي عمل كننده در محل قرارگاه قائم (عج) در عين‌خوش تشكيل و در مورد چگونگي اجراي عمليات بحث و تبادل نظر شد.  

در ساعت 2100، 7/8/61 جلسه هماهنگي و پيشرفت فعاليت كربلا5 در قرارگاه قائم (عج) در عين‌خوش با حضور فرماندهي وقت نيروي زميني ارتش شهيد سپهبد علي صيّاد شيرازي و ستاد كربلا و ستاد قرارگاه قائم و فرماندهان تيپ1 لشكر 21حمزه (سرهنگ علي رزمي) و تيپ 84 پياده خرم آباد سرهنگ بيرانوند تشكيل و فرماندهي نيروي زميني رهنمودهاي لازم را ابلاغ نمودند. در مجموع پيشرفت كار بسيار خوب بود و مشكلات جزئي در مورد ارتباط ومهندسي و جهاد بررسي و بحث و تبادل نظر شد. در ادامه جلسه فوق در ساعت 2300،   7/8/61 جلسه اي در ستاد عملياتي برادران پاسدار در عين‌خوش با حضور برادر رحيم صفوي، برادر حسن باقري، برادر حسين خرازي و ساير مسئولين و فرماندهان سپاه در حضور فرماندهي وقت نيروي زميني ارتش تشكيل و هماهنگي هاي لازم به عمل آمد.     

اولين اقدام براي تقويت قرارگاه قائم و اجراي عمليات محرم، از ششم مهر1361،آغاز شد كه به لشكر 16زرهي دستور داده شد؛ تيپ3 زرهي را با عناصر تقويتي به منطقه عين‌خوش اعزام كند و اين تيپ مي‌بايست پس از جابجايي به منطقه عين‌خوش تيپ 84 پياده را از خط پدافندي تعويض نمايد تا آن تيپ بتواند پس از تعويض و انجام اقدامات لازم خود را براي اجراي عمليات آماده كند.

در تاريخ هشتم مهر1361، سرهنگ ستاد محمد جوادي فرمانده تيپ3 لشكر16 زرهي با افسران ستاد خود از عين‌خوش و گسترش تيپ84 خرم آباد شناسايي نمود. وي پس از اين شناسايي نتيجه بررسي خود را چنين گزارش مي‌نمايد كه يگانهاي تيپ 84 پياده تقويت شده شامل چهار گردان پياده، يك گردان تانك، يك گروهان سوار زرهي  و دو گردان ژاندارمري كه زير امر مي‌باشد.

منطقه گسترش آن از رودخانه چنگوله تا مقابل معبر سميده و حدود 180كيلومتر گسترش يافته و نهر عنبر تا پل رودخانه چنگوله با دو گردان  ژاندارمري پوشش شده و شرق رودخانه دويرج از تلاقي نهر عنبر با رودخانه دويرج تا مقابل معبر سميده در شمال فكه با عناصر سازماني تيپ 84 پياده پدافند مي‌گردد و مواضع پدافندي اين يگانها فاقد جاده ارتباطي عرضي با يكديگر است و براي وصول به هر يك از آنها بايستي از جاده منحصر به فرد كه در شرق مواضع امتداد دارد، استفاده نمود و با توجه به عرض بيش از 180كيلومتر منطقه پوشش آن با آتش يك گردان توپخانه مقدور نيست و بالاخره آخرين نكته اي كه فرمانده تيپ3 زرهي اشاره  نمود، آن است كه مواضع پدافندي براي پياده نظام مناسب است، نه يگان زرهي.

با توجه به گزارش فرمانده تيپ3 زرهي، دستور داده شد؛ علاوه بر دو گردان تانك و يك گردان مكانيزه سازماني، دو گردان سوار زرهي لشكر16 نيز زير امر اين تيپ قرار داده شود و اين تيپ با تحت كنترل عملياتي گرفتن گردانهاي 205 و 907 ژاندارمري مستقر در منطقه و يگانهاي خود به شرح فوق مسئوليت پدافندي منطقه تيپ 84 را به عهده بگيرد.

در تاريخ 13/7/61 قرارگاه كربلا اختصاص تيپ3 زرهي لشكر16 با يگانهاي فوق را به لشكر16 زرهي و قرارگاه قائم ابلاغ مي‌نمايد و طبق دستور، تيپ 3 زرهي لشكر 16 زرهي از ساعت 0800 14/7/61 حركت خود را به سمت عين‌خوش شروع مي‌نمايد.

تغيير مكان تيپ3 لشكر16 به صورت سريال گرداني و با رعايت اصول تاكتيكي در حركت و رعايت تأمين در مسير و پدافند هوايي در هر سريال از تاريخ مذكور انجام و پس از اجراي جابجائي و شناسايي از منطقه و انجام هماهنگي هاي مورد نياز تعويض تيپ 84 پياده را از ساعت 200 روز 18/7/81 تا ساعت 1200 روز 23/7/61 انجام، تيپ 84 پياده از خط رها سپس تيپ 84 پياده در منطقه عمومي شرق عين‌خوش مستقر و شروع به آموزش فشرده و تكميل نيازمنديها و حاضر بكاري جنگ افزارهاي مختلف خود نمود و به تدريج خود را براي عمليات محرم آماده ساخت.

از نكات مهم اين جابجايي اين بود كه پل نادري كرخه، فاقد مقاومت لازم براي عبور تانكهاي چيفتن تيپ 3 زرهي بود و الزاماً لشكر16 زرهي با استفاده از گروهان پل سازماني خود يك دستگاه پل نظامي شناور پي ام پي را در كنار پل نادري كرخه دائر نمود تا يگانهاي تيپ3 بتوانند به منطقه جديد تغيير مكان يابند.

قرارگاه قائم (عج) يك قرارگاه تازه تشكيل و فاقد يگانهاي مهندسي و پشتيباني جهاد سازندگي بود در همين مورد قرارگاه كربلا در دستورات تكميلي خود نيازمندي وسائل سنگين مهندسي قرارگاه قائم (عج) را با استعداد يكصد دستگاه تأمين مي‌نمايد و جهاد تهران، جهاد بوشهر، جهاد اصفهان مأموريت مي‌يابند از قرارگاه عملياتي قائم پشتيباني نمايند.

دومين اقدام براي تقويت قرارگاه قائم و كسب آمادگي براي اجراي عمليات آتي، اختصاص تيپ1 لشكر21 حمزه به قرارگاه قائم مي‌باشد كه پس از بحث و بررسي در كميسيونهاي مورخه 12 و13/7/61 در قرارگاه كربلا و صدور دستورات شفاهي لازم و برابر امريه شماره 1088/4/13/3001ـ 13/7/61 تيپ1 لشكر21 با يگانهاي سازماني خود براي شركت در عمليات به قرارگاه قائم اختصاص داده شد و در راستاي اين دستور عناصري از قرارگاه تيپ و يگانهاي زير امر در تاريخ 14/7/61 به قرارگاه قائم اعزام مي‌شوند و شناسايي لازم از منطقه را به عمل مي‌آورند و پس از بحث و تبادل نظر و رهنمودهاي قرارگاه قائم يگان هاي اين تيپ در سريالهاي گرداني با رعايت اصول حركت و تأمين ستون از روز 17/7/61 به منطقه شيخ قوم در منطقه عمومي عين‌خوش اعزام كه اولين گردان تيپ گردان 131 و در پي آن ساير گردانها جابجايي خود را انجام مي‌دهند و جابجايي تيپ 1 لشكر 21 حمزه سيدالشهداء در مورخه  20/7/61 خاتمه مي‌پذيرد و اين تيپ از تاريخ مذكور در كنترل عملياتي قرارگاه قائم (عج) قرار مي‌گيرد و با توجه به اهميت موضوع عناصر شناسايي اين تيپ شناسايي خود را از محورهاي مختلف منطقه و مواضع دشمن و موانع موجود شروع مي‌كنند و همزمان آموزش يگانها به طور فشرده شروع و در مورد سازماندهي، كسب آمادگي، حاضر به كاري جنگ افزارها و تجهيزات و به پاي كار آوردن مهمات و بنه‌ها اقدامات اساسي به عمل مي‌آيد و اين تيپ به تدريج براي اجراي عمليات آماده شد و لشكر21 حمزه سيدالشهداء كليه يگانهاي پشتيباني رزمي و خدمات رزمي مورد نياز براي اجراي عمليات شامل گردان 327 توپخانه مختلط و يك آتشبار 130م م توپخانه و گروهان مهندسي و گروهان بهداري و يك گروهان تعمير و نگهداري با امكانات كافي به همراه اين تيپ اعزام نمود.

همزمان با جابجايي تيپ3 لشكر16 زرهي از منطقه اهواز خرمشهر به عين‌خوش، قرارگاه عملياتي كربلا مراحل فعاليت ستادي خود را براي طرحريزي عملياتي در غرب عين‌خوش تكميل نمود و با جابجايي تيپ1 لشكر21 حمزه به منطقه عين‌خوش و تكميل شناساييها و برآوردها در اواسط  مهرماه طرح عملياتي شماره1 كربلا5 را تهيه و منتشر كرد كه به جز يگانهاي ياد شده فوق لشكر3 صاحب الزمان سپاه پاسداران به فرماندهي برادر حسين خرازي نيز به قرارگاه قائم (عج) اختصاص داده شد و يگانهاي اين لشكر شامل تيپ 8 نجف، تيپ14 امام حسين، تيپ25 كربلا، تيپ 17 علي ابن ابيطالب جابجايي خود را با رعايت اصول راهپيمايي و پراكندگي و به صورت سريالي آغاز و در تاريخ 20/7/61 در كنترل عملياتي قرارگاه مشترك قائم قرار مي‌گيرند و يگان هاي اين لشكر در منطقه عمومي عين‌خوش تا موسيان مستقر شدند.

با شناسايي و بررسي دقيق كه از استعداد و گسترش نيروهاي دشمن در منطقه عملياتي قائم (ارتفاعات حمرين) به عمل آمد، چنين نتيجه گيري شد كه توانائي دشمن به نسبت توان رزمي قرارگاه قائم از برتري چشم‌گيري برخوردار است، بدين جهت در اواخر مهرماه،  فرماندهي مشترك قرارگاه كربلا تصميم گرفت؛ نيروي بيشتري در اختيار قرارگاه قائم قرار دهد و در راستاي اين تدبير در 29 مهر، طي ابلاغ دستورات تكميلي قرارگاه كربلا يگانهاي ذيل نيز به قرارگاه قائم اختصاص داده شد.

الف ـ لشكر7 فجر سپاه پاسداران به فرماندهي برادر پاسدار رودكي با دو تيپ به شرح ذيل:

ـ تيپ 35 امام سجاد (ع) سپاه پاسداران از لشكر7 فجر از تاريخ 30/7/61

ـ تيپ144 قمر بني هاشم (ع) سپاه پاسداران از لشكر 7 فجر از تاريخ 30/7/61

ـ يك گردان تكاور از تيپ 58 تكاور ذوالفقار جهت اجراي عمليات در شمال رودخانه ميمه و تأمين تنگ چيلات 

ج ـ نيروي زرهي جهت تيپ هاي ادغامي قرارگاه قائم 3 (تيپ1 لشكر21 حمزه و تيپ17 علي ابن ابيطالب) از لشكر 30 زرهي سپاه پاسداران در نظر گرفته شد اما عملاً اجرا نگرديد.

د ـ يگانهاي ژاندارمري مستقر در منطقه قرارگاه قائم در اختيار تيپهاي عمل كننده در محل قرار گرفتند و اين يگانها تا تأمين هدفهاي واگذاري در خط پدافندي فعلي باقي ماندند.

هـ ـ مهندسي رزمي: علاوه بر مقدورات مهندسي كه در اختيار تيپهاي عمل كننده قرارگاه قائم بود قرارگاه كربلا يكصد دستگاه وسائل سنگين مهندسي براي اجراي عمليات مهندسي يگانهاي قرارگاه قائم اختصاص داد.

و ـ يك عراده توپ 175 م م و يك آتشبار 130 م م (4توپه) جهت پشتيباني منطقه شمال رودخانه ميمه تخصيص داده شد.

ز ـ هوانيروز: سه تيم آتش (دو تيم چهار فروندي و يك تيم دو فروندي) و ده فروند بالگرد214 و چهار فروند بالگرد شنوك جهت پشتيباني از قرارگاه قائم اختصاص و در منطقه  مستقر شدند.

 

 

 منبع: عملیات محرم، پورداراب، سعید، 1385،ایران سبز،تهران

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده