عملیات محرم
بخش سوم: چگونگي تشكيل قرارگاه قائم (عج) به دنبال شكست نيروهاي دشمن در عمليات غرور آفرين فتح المبين در منطقه شوش، دزفول و پيروزي درخشان رزمندگان اسلام، لشكر77 پياده خراسان مأموريت يافت با كمك تيپ 84 پياده خرم آباد از تاريخ 11/1/61 از رودخانه چنگولـه تا ارتفاعات ميشداغ با نيروي مناسب از منطقه متصرفي پدافند نمايد و ساير يگانهاي شركت كننده در عمليات فتح المبين سريعاً براي اجراي عمليات بيت المقدس از منطقه عمليات فتح المبين رها و به منطقه عمومي شمال آبادان اعزام شدند.

با اجراي عمليات بزرگ بيت المقدس و شكست بسيار سنگين دشمن در مرحله 1 و 2 و مشكلات موجود در تأمين شلمچه، جابجايي بعضي از يگانها از جمله تيپ3 لشكر77 به منطقه عمليات بيت المقدس براي رسيدن به اهداف عمليات و آزادسازي خرمشهر انجام شد و تغيير و تحولاتي در گسترش يگانها در ساير مناطق به وجود آمد و عمليات بيت المقدس با پيروزي درخشان رزمندگان اسلام و فتح خرمشهر در 4/3/61 پايان يافت.

نيروهاي مسلح جمهوري اسلامي ايران پس از يك توقف كوتاه بعد از عمليات بيت المقدس عمليات رمضان را طرحريزي و به منظور دستيابي به ساحل شرقي رودخانه دجله از تاريخ 22/4/61 تا تاريخ 8/5/61 اجرا كه موفقيت‌آميز نبود و با وجود تلفات سنگين دشمن، ضايعاتي نيز به يگانهاي عمل كننده خودي وارد شد.

تدبير قرارگاه كربلا براين اصل پي ريزي شد كه نيروهاي متمركز شده دشمن را در منطقه بصره و شرق دجله تجزيه نمايد تا به موقع بتواند به اهداف طرح عمليات رمضان برسد و از طرفي مناطقي از سرزمين اسلاميمان كه هنوز در دست دشمن قرار داشت را آزاد نمايد و مرز جمهوري اسلامي را در ساير مناطق تأمين كند و در اين راستا بود كه طرحريزي عمليات آفندي نيروهاي خودي در منطقه غرب به نام مسلم ابن عقيل در منطقه عمومي سومار براي دست يابي به ارتفاعات مرزي مقابل شهر مرزي مندلي عراق و درمنطقه جنوب عمليات محرم به منظور آزادسازي ارتفاعات مهم حمرين و بيات به وسيله قرارگاه كربلا شروع شد.

 تدبير قرارگاه كربلا بر اين قرار گرفت كه لشكر77 پياده خراسان از منطقه عمليات فتح المبين رها گردد و به منطقه عمومي عمليات بيت المقدس اعزام شود و با اين تدبير، تيپ84 پياده و تيپ 55 هوابرد و تيپ37 زرهي و تيپ58 تكاور ذوالفقار و يك گردان سوار زرهي به منطقه عمومي عين‌خوش ـ موسيان اختصاص يافت و براي هدايت وكنترل و فرماندهي يگانهاي فوق دستور شفاهي تشكيل قرارگاه قائم (عج) در منطقه عمومي عين‌خوش از سوي شهيد سپهبد علي صيّاد شيرازي فرمانده وقت نيروي زميني در ارديبهشت 1361، به سرهنگ توپخانه ستاد منوچهر دژكام ابلاغ و دستورالعمل كتبي تشكيل قرارگاه قائم در 6/3/61  طي شماره 5/1206/1/3001 از طريق قرارگاه كربلا ابلاغ و اين قرارگاه با زير امرگرفتن يگانهاي اشاره شده فوق و در كنترل عملياتي گرفتن دو گردان 907 و 205 ژاندارمري از تاريخ  14/3/61 مسئوليت پدافند منطقه عمومي دهلران ـ موسيان، بستان از پل رودخانه چنگولـه در شمال تا شاخه رميم رودخانه كرخه در جنوب بستان را عهده دار شد و لشكر77 پياده در 10/3/61 براساس دستور جزء به جزء شماره 11قرارگاه كربلا دستورالعمل تعويض يگانهاي خود را با تيپ 55 هوا برد و تيپ 37 زرهي و تفويض مسئوليت به قرارگاه قائم صادر و پس از رها شدن از خط پدافندي حركت خود را به سمت جنوب و منطقه محوله با رعايت اصول تأمين در حركت اجرا نمود و قرارگاه لشكر77 در منطقه جديد در 15/3/61  فعال گرديد.

تدبير قرارگاه كربلا كه طي دستور عملياتي پدافندي شماره 2 و 3 قرارگاه كربلا ابلاغ شد، اين بود كه قرارگاه قائم به شرح فوق مسئوليت پدافندي منطقه را عهده دارشود و از شاخه رميم رودخانه كرخه در جنوب بستان تا سواحل اروند رود و ادامه آن تا دهانه فاو به ترتيب به عهده لشكر 92 زرهي و قرارگاه فجر شامل لشكر77 پياده وتيپ33  المهدي و تيپ 35 امام سجاد (ع) از سپاه پاسداران و لشكر 21 پياده (ـ) محول گرديد و با اين تدبير يگانهاي عمده اي از جمله لشكر16 زرهي (ـ) از ارتش و لشكر 30 زرهي از سپاه پاسداران از خطوط پدافندي رها و به عنوان احتياط قرارگاه كربلا در منطقه جنوب در مناطق پراكندگي مستقر گرديدند.

در اواخرمرداد 1361، تيپ 55 هوابرد براي شركت در عمليات مسلم ابن عقيل به منطقه غرب اعزام گرديد و تيپ 84 با كمك دو گردان 205 و 907 ژاندارمري و يك گردان سوار زرهي مسئوليت منطقه استقرار تيپ 55 هوا برد را نيز به عهده گرفت. 

ترتيب استقرار يگانهاي قرارگاه قائم (عج) بدين ترتيب بود كه تيپ 84 پياده با يگانهاي ژاندارمري از چنگولـه تا شيخ حاوي در شرق رودخانه دويرج و تيپ 37 زرهي شيراز در مقابل محور فكه و در منطقه ميشداغ و تنگ رقابيه و تيپ 58 تكاور ذوالفقار در غرب بستان در مقابل تنگ چزابه تا شاخه رميم رودخانه كرخه عهده دار پدافند گرديدند. (به نقشه گسترش يگانهاي قرارگاه قائم (عج) مراجعه شود)

چگونگي تشكيل قرارگاه قائم (عج) و پرسنل تشكيل دهنده آن را امير سرتيپ دژكام فرمانده وقت قرارگاه قائم (عج) در مورد تشكيل قرارگاه قائم اينگونه بيان مي‌كند.

در اوايل ارديبهشت 1361، ابلاغيه‌اي از سوي فرماندهي نيروي زميني ارتش جمهوري اسلامي ايران دريافت نمودم كه آماده باشيد به اتفاق تعدادي افسر نيروي زميني در منطقه متصرفي فتح المبين قرارگاهي تشكيل و مسئوليت منطقه را به عهده بگيريد، ضمناً به استعداد يك گروهان از قرارگاه نيروي زميني به منظور پشتيباني خدمات قرارگاه در نظر گرفته شده كه به منطقه اعزام مي‌گردد.

افسران تشكيل دهنده قرارگاه در اواسط ارديبهشت ماه به منطقه اعزام در حوالي چنانه و دوسلك با استفاده از تأسيسات موجود كه بيشتر مر بوط به سنگرها و تأسيسات عراقيها بود مستقر گرديدند. از آنجايي كه قرارگاه جديد  از لحاظ وسايل و تجهيزات با امكا نات محدود و مشكلات زيادي مواجه بود و از سوي ديگر تدبير بر اين بود كه از ساير يگانها وسايلي گرفته نشود و به هيچ عنوان نبايستي به يگانهاي تابعه متكي گرديد و در شروع كار پس از آن كه قرارگاه لشكر77 پياده جابجا شد، چند شبي در خاموشي به سر برديم، اما با نارساييها و مشكلات، موجوديت خود را اعلام نموديم. ناگفته نماند؛  افسران تشكيل دهنده قرارگاه نهايت تلاش را در امر بازديدهاي آموزشي و عملياتي و كنترل يگانها به منظور گسترش صحيح آنها در يك منطقه وسيع به عمل آوردند.

شهيد سپهبد صيّاد شيرازي اين اجازه را دادند كه افسران تشكيل دهنده قرارگاه را خود انتخاب كنم و اينجانب با شناختي كه داشتم، افسراني را  انتخاب كردم كه از هر نظر مناسب و داراي كارآيي بالايي بودند. 

منطقه مسئوليت واگذاري از پل چنگوله تا شاخه رميم رودخانه كرخه در جنوب بستان بود.

شروع به كار قرارگاه در ارديبهشت 1361، و افسران تشكيل دهنده قرارگاه قائم به شرح ذيل بود:

1ـ فرمانده قرارگاه                               سرهنگ ستاد            منوچهر دژكام

2ـ معاون فرمانده قرارگاه            سرهنگ توپخانه ستاد    حسن لاجوردي

3ـ رييس ركن سوم                  سرهنگ توپخانه ستاد    رضا دولت آبادي 

4ـ افسر عمليات                      سرهنگ توپخانه ستاد    محمود پارسايي 

5 ـ افسر عمليات                       سرهنگ زرهي ستاد   منصور جلالي   

6 ـ افسر توپخانه قرارگاه             سرهنگ2 توپخانه         عبدالله رشيد نجفي  

7ـ رييس ركن دوم                  سرهنگ پياده             يوسف ممقاني 

8ـ رييس ركن يكم                  سرهنگ پياده             نامي

9ـ رييس ركن چهارم                سرهنگ پياده              شريفي          

10ـ افسر مخابرات                   سرگرد                     رشدي نويد

لازم به ذكر است كه اين قرارگاه براي يك دوره عمليات، به استعداد قرارگاه عملياتي لشكر شامل ستاد و گروهان قرارگاه در نظر گرفته شده بود و در ابتدا با كمبودها و كاستيهاي فراوان مواجه بود، اما به مرور زمان تقويت و تكامل پيدا نمود و نيروي زميني نيز بعد از عمليات موفق محرم و شناخت تواناييهاي اين قرارگاه علاوه بر اين كه از انحلال آن منصرف گرديد بلكه براي ادامه مأموريت اين قرارگاه را به منطقه غرب نقل مكان داد.

قرارگاه قائم (عج) از تاريخ 15/7/61 از كنترل عملياتي قرارگاه مقدم نزاجا در جنوب خارج و در منطقه عمومي عين‌خوش مستقر و در كنترل قرارگاه عملياتي كربلا در جنوب قرار مي‌گيرد و زمينه تشكيل قرارگاه مشترك قائم فراهم مي‌شود (مدرك، سند شماره 3) و عملاً قرارگاه مشترك قائم (عج) به فرماندهي سرهنگ توپخانه ستاد منوچهر دژكام از جانب ارتش و برادر حسين خرازي از جانب سپاه از تاريخ 30/7/61 عملياتي و فعاليت عملياتي خود را شروع نمود و پرسنل تشكيل دهنده قرارگاه از برادران سپاه پاسداران در قرارگاه قائم (عج) به شرح ذيل بود:

فرمانده نيروهاي سپاه پاسداران قرارگاه قائم (عج)    شهيد سرلشكر حسين خرازي

جانشين و مسئول عمليات                                        برادر پاسدار رضا حبيب الهي 

 مسئول اطلاعات                                        برادر پاسدار غلامرضا محرابي 

 مسئول اطلاعات                                        برادر پاسدار رضا آزادي

وضعيت نيروهاي خودي

يگانهاي قرارگاه قائم (عج) به هنگام عمليات محرم مستقر در خط پدافندي:

(1) منطقه آفندي از منطقه بيات تا چم هندي و سميده در بخش سازمان رزم بدان اشاره شده است.

(2) منطقه پدافندي (دستور عملياتي پدافندي شماره 2 قرارگاه عملياتي قائم (عج) (مدرك، سند شماره1)

الف ـ در شمال منطقه عمليات از پل چنگوله تا شيخ حاوي تيپ 84 پياده خرم آباد تقويت شده با گردانهاي 907 و 205 ژاندارمري مستقر گرديد كه به هنگام عمليات محرم ابتدا تيپ 3 لشكر 16 زرهي در منطقه عمومي عين‌خوش ـ چنانه مستقر و تيپ 84 خرم آباد منطقه مسئوليت خود را به تيپ 3 لشكر 16 زرهي واگذار نمود. 

ب ـ از شيخ حاوي تا شاخه رميم رودخانه كرخه در جنوب بستان با تيپ 37 زرهي گردان 221 سوار زرهي و تيپ 58 تكاور ذوالفقار پدافند مي‌گرديد كه سازمان آن به شرح ذيل بدان اشاره مي‌شود.

(1) تيپ3 لشكر16 زرهي تحت كنترل عملياتي از 17/7/61 به فرماندهي  سرهنگ ستاد محمد جوادي، شامل: 

ـ قرارگاه و گروهان قرارگاه تيپ3        

ـ گردان 124 پياده مكانيزه              

ـ گردان 244 تانك                                                    

ـ گردان 227 تانك

ـ گردان 252 سوار زرهي زير امر          

ـ گردان 234 سوار زرهي زير امر                                                                              

ـ گردان 907 ژاندارمري تحت كنترل عملياتي

ـ گردان 205 (ـ) ژاندارمري تحت كنترل عملياتي

ـ گروهان 219 سوار زرهي تيپ84 پياده تحت كنترل عملياتي

ـ گردان 382 توپخانه 155 م م خودكششي كمك مستقيم

ـ آتشبار سوم گردان 375 توپخانه پدافند هوايي پشتيباني عمومي

ـ گروهان سوم گردان 446مهندسي لشكر16 زرهي 

ـ گروهان سوم گردان 501 بهداري لشكر16  زرهي

ـ گروهان سوم گردان 502 نگهداري لشكر16 زرهي

ـ دسته سوم گروهان دژبان لشكر16 زرهي 

ـ يك دسته از گروهان جلوئي گردان مخابرات لشكر 16 زرهي زير امر

ـ يك رسد آماد از گردان آماد و ترابري لشكر16 زرهي 

ـ منطقه استقرار: از پل رودخانه چنگوله تا شيخ حاوي در منطقه عمومي چنانه 

توضيح اينكه تيپ 3 لشكر 16 زرهي با يگانهاي فوق از تاريخ 17/7/61 جايگزين تيپ 84 خرم آباد شد و تيپ 84 از خط رها و براي اجراي عمليات مهيا گرديد. (مدرك، سند شماره 4)

(2) تيپ 37 زرهي شيراز به فرماندهي سرهنگ مجيد صارمي به شرح ذيل:

ـ گردان 831 پياده بلال                                                          

ـ گردان 597 مكانيزه  

ـ گردان 239 مختلط تانك  ام ـ 60 و ام ـ 47

ـ گردان 237 تانك چيفتن 

ـ گردان پشتيباني و يگانهاي پشتيباني خدمات رزمي تيپ

ـ گردان 323 توپخانه مختلط 155ميلي متري خود كششي و 105 ميلي متري كششي كمك مستقيم    

ـ آتشبار سوم گردان 342 توپخانه 130م م گروه 33 توپخانه عمل كلي تقويت گردان 323 توپخانه  

ـ منطقه استقرار اين تيپ در جناح چپ تيپ 3 لشكر 16 زرهي و در منطقه عمومي مقابل پيچ انگيزه تا فكه بود.

(3) گردان 221 سوار زرهي استقرار به صورت نقاط اتكاء در منطقه عمومي ميشداغ و اين گردان به وسيله آتشبار سوم گردان 342 توپخانه 130م م گروه 33 توپخانه پشتيباني آتش مي‌گرديد.

(4) يگانهاي ژاندارمري مستقر در منطقه عملياتي قائم

(الف) 7 پايگاه در بستان، چزابه، ابوجاموسي، سعيديه، ساهندي، مجريه و كاويان جمعاً با استعداد 300 نفر از ژاندارمري ناحيه خوزستان كه حفاظت جناح چپ تيپ58 را به عهده داشتند.

(ب) گردان 907 ژاندارمري از ناحيه خوزستان با استعداد حدود 600 نفر مستقر در منطقه عمومي موسيان كه ضمن كنترل معبر موسيان و نهر عنبر در حد فاصل موسيان تا نهر عنبر خط پدافندي ايجاد كرده بود.

(ج) يك گروهان ژاندارمري به استعداد 240 نفر اعزامي از گردان امداد كرمانشاه كه در منطقه بيات مستقر و محور بيات را كنترل مي‌نمود.

(د) يك گروهان ژاندارمري از ناحيه ژاندارمري كرمانشاه باستعداد 250 نفر كه معبر نفوذي چيلات، نصريان و چنگوله را كنترل مي‌نمود.

(هـ) آتشبار سوم گردان 332 توپخانه 130م م از گروه 44 توپخانه پشتيباني آتش يگانهاي فوق را در منطقه عمومي چيلات به عهده داشت.

(5) تيپ 58 تكاور ذوالفقار به فرماندهي سرهنگ ستاد يعقوب علياري شامل:           

ـ گردان يكم تكاور تحت كنترل قرارگاه قا ئم 5 قرار گرفت.

ـ گردان دوم تكاور

ـ گردان سوم تكاور

ـ گردان چهارم تكاور 

 ـ گردان 238 تانك 

 ـ گروهان مهندسي رزمي تيپ 58 تكاور

 ـ گردان 381 توپخانه مختلط (دو آتشبار 155 م م خود كششي و يك آتشبار 105ميليمتري كششي) كمك مستقيم تيپ58 تكاور 

ـ دو رسد از آتشبار سوم گردان 376توپخانه 122م م كاتيوشا در تقويت آتش گردان 381 توپخانه فوق

ـ آتشبار مستقل 362 توپخانه 130م م از گروه 55 توپخانه

ـ آتشبار مستقل پدافند هوايي 23 م م و 5/14 م م

منطقه استقرار تيپ 58 تكاور در خط پدافندي، منطقه عمومي چزابه، بستان تا شاخه رميم رودخانه كرخه در جنوب بستان بود.

(6) نيروي هوايي: بر حسب نياز و طبق درخواست قرارگاه از طريق افسر رابط هوايي از يگانهاي در خط پشتيباني لازم به عمل مي‌آمد.

(7) هوانيروز: بر حسب نياز و طبق درخواست قرارگاه از طريق افسر رابط هوانيروز از يگانهاي در خط پشتيباني لازم در خصوص تيمهاي آتش و بالگرد جهت تخليه مجروح به عمل مي‌آمد.

 

منبع: عملیات محرم، پورداراب، سعید، 1385،ایران سبز،تهران

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده