عملیات محرم
بخش سوم: وضعيت نيروهاي دشمن با اجراي موفقيت آميز عمليات فتح المبين لشكرهاي 10زرهي و1 مكانيزه ارتش عراق صدمه كلي ديدند و باقيمانده آنان به سمت غرب رودخانه دويرج تا فكه عقب نشيني و سريعاً مبادرت به اشغال و تحكيم مواضع دفاعي در محدوده رود خانه دويرج و موسيان تا فكه نمودند.

سپاه 4 ارتش عراق كه مسئوليت پدافندي از مهران در شمال تا تنگه چزابه در غرب بستان را به عهده داشت سريعاً نسبت به بازسازي يگانهاي صدمه ديده فوق اقدام و با دريافت تيپهاي پياده، زرهي، كماندو، خلقي، گارد مرزي،  لشكرهاي تابعه شامل: لشكر10 زرهي 1 مكانيزه و 14پياده را تقويت و با ايجاد دو سرپل در شرق رودخانه دويرج در منطقه چم سري، چم هندي و ايجاد استحكامات و مواضع دفاعي مستحكم در مقابل قرارگاه قائم (عج) در ارتفاعات حمرين، جبل فوقي تا فكه و منطقه چزابه تا جنوب بستان و ايجاد موانع گسترده در منطقه به شرح ذيل آرايش دفاعي مناسبي را به وجود آورده بود. (نقشه شماره 2)

 

لشكر10 زرهي به فرماندهي سر لشكر ثابت سلطان 

اين لشكر در منطقه كوه گوتبه، منطقه بيات و ارتفاعات حمرين و جبل فوقي و دشت سميده و بخشي از ساحل غربي رودخانه دويرج در منطقه چم سري و چم هندي و با كنترل پل چم سري و چم هندي و ايجاد دو سرپل در شرق اين دو محل مستقر و مواضع مستحكم و موانع گسترده‌اي احداث و ارتفاعات حمرين و جبل فوقي را به صورت دژي بسيار محكم آرايش و يگانهاي تابعه را به شرح زير مستقر نموده بود.

الف ـ يك گردان پياده در منطقه چيلات 

 ب ـ يك گردان سوار زرهي در غرب رودخانه ميمه در شمال شهرك طيب عراق

ج ـ يك تيپ پياده در جنوب منطقه بيات در ارتفاعات حمرين 

د ـ يك تيپ زرهي در شرق شهرك طيب عراق

هـ ـ يك تيپ مكانيزه در غرب موسيان در ارتفاعات حمرين

و ـ يك تيپ پياده در مقابل نهر عنبر در ارتفاعات حمرين 

ز ـ دو تيپ زرهي و يك تيپ پياده در منطقه عمومي شرهاني، بجليه در حدفاصل شرهاني تا پاسگاههاي                 چم سري، ربوط، چم هندي 

ح ـ 5 گردان توپخانه مختلط پشتيباني يگانهاي لشكر 10زرهي را به عهده داشتند. يگانهاي فوق عمدتاً در منطقه حمرين تا جبل فوقي و در منطقه عمليات محرم استقرار داشته‌اند و قرارگاه لشكر10 زرهي در غرب بجليه استقرار يافته بود.

 

لشكر 1 مكانيزه مستقر در منطقه عمومي فكه به فرماندهي سرتيپ ستاد محمد رشيد 

اين لشكر در عمليات بزرگ فتح المبين تلفات و ضايعات سنگيني متحمل گرديد به نحوي كه در مرحله دوم عمليات در هنگام محاصره شدن توسط قرارگاه نصر (لشكر 21حمزه و تيپ 7 وليعصر سپاه پاسداران) در ارتفاعات ابوصليبي خات، متجاوز از 5000 نفر از آنان به اسارت رزمندگان اسلام درآمدند. به همين دليل سريعاً اين لشكر با تيپ‌هاي پياده ـ احتياط، جيش الشعبي و گارد مرزي تقويت و به شرح زير در منطقه عمومي فكه استقرار يافت:

الف ـ يك تيپ پياده در منطقه سميده 

ب ـ  يك تيپ مكانيزه و يك تيپ زرهي و يك تيپ پياده (از لشكر14 پياده و تحت كنترل عملياتي لشكر1 مكانيزه) در منطقه عمومي فكه 

ج ـ 5 گردان توپخانه كمك مستقيم يگانهاي لشكر1 مكانيزه را پشتيباني مي‌كردند.

قرارگاه لشكر1 مكانيزه در غرب فكه در محلي به نام ابوجوهيره مستقر شده بود.

ضمناً به علت نزديكي يگانهاي لشكر1 مكانيزه با منطقه حمرين تيپ زرهي و تيپ مكانيزه موجود در منطقه فكه قادر بودند در صورت نياز، لشكر10 زرهي را در منطقه حمرين تقويت نمايند.

 

لشكر 14 پياده

اين لشكر در منطقه عمومي غرب بستان از چزابه تا جنوب فكه در خط پدافندي استقرار داشت و به علت دوري از منطقه حمرين و عمليات محرم تأثير چنداني در راهكارهاي عمليات محرم نداشتند.

در مقابل اين لشكر تيپ 58 تكاور ذوالفقار از قرارگاه قائم مستقر شده بود، اين لشكر با يك تيپ مكانيزه و سه تيپ پياده و دو گردان تانك كه با سه گردان توپخانه پشتيباني مي‌شدند مأموريت خود را انجام مي‌داد.

 

نحوه گسترش و آرايش دشمن در منطقه عمليات محرم و جابجايي سنگين دشمن پس از شروع عمليات

الف ـ از رودخانه ميمه تا مقابل موسيان: يگانهاي دشمن در منطقه بيات و موسيان بر روي ارتفاع حمرين مستقر و عناصر تأميني آن تا حد فاصل دامنه شرقي ارتفاعات و دشت بيات و موسيان گسترش و عوارض حساس و سركوب از جمله ارتفاعات 211و290مرزي بيات را در تصرف داشتند ليكن مركز بخش موسيان و حاشيه غربي آن در تصرف نيروهاي خودي بود.

ب ـ از مقابل نهر عنبر تا مقابل چم هندي: در اين قسمت نيروهاي دشمن نقاط مرتفع رشته ارتفاعات حمرين شامل ارتفاعات 197و229 نهر عنبر و 178 و 175 شرهاني و 164و165 بجليه 147 ربوط و 145 و 146 و 143 مقابل چم هندي را در تصرف داشته و نيروهاي تأميني آن در حاشيه غربي رودخانه دويرج مستقر و مقابل پلهاي چم سري و چم هندي دو يگان به استعداد يك گروهان تقويت شده سر پلهايي را در شرق رودخانه دويرج داير و معابر منتهي به اين دو مسير را محافظت مي‌نمودند. 

ج ـ دشمن در سرتاسر منطقه استقرار در جلوي مواضع و استحكامات خود به خصوص در دامنه‌هاي شرقي حمرين ميدانهاي مين گسترده و سيم خاردار انبوه براي جلو گيري از نفوذ نيروهاي خود احداث كرده بود و بر خلاف ادعاهاي رژيم عراق مبني بر عقب نشيني از خاك جمهوري اسلامي ايران نيروهاي دشمن كماكان در اين منطقه در داخل سرزمين ما استقرار داشتند به طوري كه قسمتهايي از كرانه شرقي رودخانه دويرج نيز در كنترل آنان بود و در منطقه چم هندي و چم سري دو دستگاه پل توسط نيروهاي عراقي برقرار شده بود و با ايجاد تغييراتي در كرانه اين رود خانه و آبگيرها موانعي را بر سر راه نيروهاي خودي به وجود آورده بود ند و در ارتفاعات حمرين به نحوي گسترش يافته بودند كه تمام نقاط سركوب را اشغال كرده و تا عمق 20 كيلومتري شرق و شمال ارتفاعات حمرين در زير ديد و تير آنان قرار داشت و مواضع بسيار مستحكمي احداث كرده بودند و پل چم‌سري را نيز در كنترل داشتند در حالي كه نيروهاي خودي مواضع پدافندي مستحكمي در كرانه شرقي و غربي رودخانه دويرج و غرب موسيان نداشتند از طرفي محور مواصلاتي عين‌خوش ـ دهلران در ميدان ديد و تير دشمن قرار داشت و هر گونه حركتي توسط نيروهاي خودي در آن محور از سوي دشمن تهديد به حساب مي‌آمد.

 

تقويت يگانهاي دشمن در حين عمليات

با شروع عمليات محرم دشمن نيز شديداً يگانهاي خود را تقويت نمود و از مناطق جنوب و غرب يگانهاي بيشتري به منطقه وارد كرد و طبق برآورد اطلاعاتي شماره14 قرارگاه مقدم نزاجا در جنوب صادره در آذر ماه سال61 مستند به عكس هوايي 13/8/61 دشمن با از دست دادن مواضع مناسب پدافندي در عمليات محرم و اجبار پدافند در دشت باز متوجه تهديدات آتي و از دست دادن مساحت قابل ملاحظه اي از خاك عراق گرديد و با تمركز نيرو مبادرت به پاتكهاي متوالي براي تصرف مواضع كليدي درمنطقه زبيدات و شرهاني به منظور تصرف ارتفاعات و زمينهاي سركوبي كه بتواند از تمركز و آرايش بعدي نيروهاي خودي براي تصرف مناطق غربي حمرين و جبل فوقي و فكه جلوگيري نمايد، نمود و همزمان به فكر ايجاد خط دفاعي مطمئن درزمينهاي صاف غرب ارتفاعات حمرين افتاد كه تكميل وايجاد موانع و احداث كانال از آن جمله است و در امتداد رودخانه طيب نيز مبادرت به ايجاد مواضع و موانع نمود.

طبق برآورد فوق يگانهاي عمده دشمن كه در نيمه اول آذر ماه 61  درمقابل نيروهاي خودي در عمليات محرم استقرار داشتند بسيار سنگين و به شرح زير برآورد گرديد كه اين موضوع نشان مي‌دهد كه ادامه عمليات محرم به طرف غرب با مشكلات سنگين و پيچيدگي خاصي مواجه و نهايتاً امكان ادامه عمليات را غيرممكن مي‌نمايد. (مدرك سند شماره 2، برآورد اطلاعاتي شماره 14)

الف ـ لشكر10 زرهي در شمال منطقه با يگانهاي زير:

         تيپ17 زرهي لشكر 10 – منطقه زبيدات    

         تيپ 42 زرهي لشكر10 – منطقه شرهاني 

         تيپ 24 مكانيزه (باقيمانده) – منطقه شرهاني                                                                   

        تيپ60 زرهي صحرايي (باقيمانده) – منطقه شرهاني

        عناصر باقيمانده تيپ 106 در منطقه طيب

        عناصر باقيمانده تيپ 103 گارد مرزي در منطقه زبيدات

        عناصر باقيمانده تيپ 423 پياده در منطقه طيب

        تيپ105 پياده درمنطقه شرهاني

      عناصرباقيمانده تيپ 505 پياده درمنطقه ابوغريب

      عناصرباقيمانده تيپ 703 درمنطقه طيب

      تيپ 38 پياده لشكر7 پياده درمنطقه شمال غرب زبيدات

      باقيمانده تيپ 704 احتياط در منطقه شرهاني 

      باقيمانده تيپ 504 پياده در منطقه زبيدات 

      تيپ 426 پياده احتياط در منطقه جنوب زبيدات 

ب ـ لشكر1 مكانيزه در منطقه جبل فوقي و غرب فكه

 تيپ 1 مكانيزه در منطقه فكه 

 تيپ 27 مكانيزه در منطقه جبل فوقي و غرب فكه

 تيپ 34 (-) زرهي در منطقه عمومي فكه 

 تيپ 51 زرهي صحرايي در منطقه جنوب فكه 

 تيپ96 پياده احتياط در منطقه فكه (احتمالاً)

 تيپ 93 پياده احتياط در منطقه شمال فكه

 تيپ 92 پياده احتياط در منطقه جنوب فكه (احتمالاً)

 تيپ 403 پياده احتياط در منطقه شمال فكه (احتمالاً)

 باقيمانده تيپ 501 پياده احتياط در شمال فكه

 باقيمانده تيپ 34 مهمات خاصه در منطقه شمال فكه و چم هندي

ج ـ قرارگاه موقت لشكر 14پياده در منطقه شيب، چزابه  

تيپ 422 پياده احتياط در منطقه چزابه

تيپ 421 پياده در منطقه چزابه

تيپ 3 مهمات خاصه در چزابه

استعداد نيروهاي درگير دشمن شامل 15 گردان تانك و 10 گردان مكانيزه و43 گردان پياده كه با 14 گردان توپخانه و كليه مقدورات هوايي ارتش عراق  پشتيباني مي‌شد در برآورد قرارگاه مقدم نزاجا برآورد شده بود كه اين حجم عظيم نيروي دشمن مانع عمده اي در ادامه عمليات به سوي غرب و عمق خاك عراق گرديد.

 

منبع: عملیات محرم، پورداراب، سعید، 1385،ایران سبز،تهران

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده