نبردهای منطقه اهواز و سوسنگرد
بخش شصت و یکم و پایانی: نظريات فرماندهان عراقي درباره عمليات منطقه سوسنگرد قرارگاه تيپ زرهي ابنالوليد تجزيه و تحليل نيروها از 18/9 تا 24/9/1981 (27/6/تا 2/7/1360) اسناد و مدارك : نقشه 1/100000 هورالهويزه- خفاجيه نبرد روز 18 و 19/9/1981 (27 و 28 /6 / 1360)

1- وضعيت كلي

نسبت به واحدهاي تيپ / 31 تقويت شده نيروي مخصوص، گسترش يافته در مسير سابله دهلاويه، به شرح زير مي‌باشد:

گردان تانك دير ياسين در جناح راست همراه دو گردان نيروي مخصوص در جلو و در جناح چپ در جهت صالح‌الحسن گردان ، خدمات ، اما نسبت به تيپ تقويت شده ما به شرح زير گسترش دارد :

گروه رزمي المعتصم و گروه رزمي قتيبه در منطقه استحفاظي تيپ /26 زرهي تقويتي در محور الله اکبر و گردان 3 مكانيزه تقويت شده در منطقه فنيخي، گردان كماندو تيپ موضعي را در منطقه استحفاظي گردان /7 مكانيزه تيپ / 26 زرهي، در دست خواهد داشت.

اما نسبت به نيروهاي دشمن هيچ گونه تدبيري بيش از آن چه قبلاً درباره تقويت نيروهاي سپاه پاسدارو داوطلبان آمده است،  رخ نداده.

طبيعت زمين منطقه براي نبرد پياده آمادگي دارد ، هم‌چنين براي نفوذ، به سبب وجود كانالها و جويبارهاو بيشه‌ها در منطقه ، به خصوص در دو جناح راست و چپ.

 

2- جريان نبرد

الف- ساعت 0530 دشمن تعرض خود را بر مواضع تيپ / 31 نيروي مخصوص و گردان تانك دير ياسين از جناح راست، با استفاده از گذر راه بين گردان تانك دير ياسين و تيپ / 35 زرهي با پشتيباني سنگين توپخانه، آغاز نمود. نيروي دشمن تشكيل شده بود از نيروي پياده به پشتيباني زرهي (تانك) از راه دور، پس از نبرد بسيار كوتاه دشمن توانست مواضع گردان تانك دير ياسين و گردان 1 نيروي مخصوص و گروهان مقدم گردان 2 نيروي مخصوص (حجاب) را به تصرف خود درآورد.

دشمن در جناح چپ گردان / 9 خدمات، موفقيتي به دست نياورد. لذا وضعيت در ساعت  0600 روز 18/9/1981 به شرح زير مستقر گرديد :

  1. دشمن توانست مواضع گردان دير ياسين و مواضع گردان / 1 نيروي مخصوص را پس از آن كه تانك‌ها را در مواضع منهدم كرد، تصرف نمايد.
  2. دشمن اقدام به تقويت واحدهايش در خاكريزي كه موفق به تصرف آن شده بود، نمود و سلاح‌هاي ضد‌تانك متراكمي را مستقر نمايد.

ب- ساعت / 0500 روز 18/9/1981 به گردان 3 مكانيزه دستور حركت به منطقه تيپ /31 نيروي مخصوص صادر گرديد. ساعت /0600 گردان / 3 مكانيزه به قرارگاه تيپ /31 نيروي مخصوص رسيد و تحت فرماندهي او درآمد. ساعت /0630 گردان 3 مكانيزه منهاي يك گروهان پياده مكانيزه در حمله متقابل (پاتك) براي استرداد مواضع گردان تانك دير ياسين، با استفاده از تانك‌هاي باقي مانده گردان تانك دير ياسين، شركت داده شد.

ساعت /0620 قرارگاه سيار تيپ به قرارگاه سيار تيپ /31 نيروي مخصوص رسيد و به دنبال آن گردان تانك قتيبه، در ساعت /0715 گردان 3 مكانيزه توانست مواضع گردان تانك ديرياسين را مسترد سازد، اما گروهان پياده گردان 3 مكانيزه كه به طرف مواضع گردان 2 نيروي مخصوص (گروهان مقدم) اعزام شده بود، نتوانست موفقيت محسوسي به دست آورد. به علت اين كه گردان 2 نيروي مخصوص به وي كمك ننمود تا بتواند مواضع گروهان مقدم (حجاب) را مسترد سازد، تلفات بسياري به وي وارد شد به طوري كه فرمانده گروهان شهيد وعده بسياري از پرسنل مجروح و تعدادي از نفربرهاي گروهان مذكور از كار افتاد.

ج- ساعت /0800 وضعيت جبهه بين قرارگاه سيار ما و قرارگاه تيپ /31 نيروي مخصوص مورد بررسي قرار گرفت و مقرر گرديد، حمله متقابله (پاتك) براي استرداد مواضع گردان 1 و گردان 2 نيروي مخصوص، با شركت گردان تانك قتيبه و يك گروهان از گردان تانك المعتصم، انجام گيرد. خلاصه طرح اين بود كه باقي مانده اين گردان‌ها دست به حمله سريع با كمك و پشتيباني نيروي تانك، بزند. اجرای طرح تا ساعت /14 به تأخير افتاد و گروه‌هاي رزمي دست به اجرای طرح زدند و در لحظات اوليه به پيشروي‌هاي محسوسي دست يافتند، ليكن پرسنل نيروي مخصوص ناچار به عقب ‌نشيني به مواضع سابق خويش گرديده و تانك‌هاي خود را نزديك خاكريز جا گذاشتند كه منجر به انهدام سه دستگاه تانك به وسيله موشك‌اندازهاي دشمن گرديد : تا اين زمان پاتك ناموفق به شمار مي‌رود.

د- در نتيجه از بين رفتن نيروي رزمي واحدهاي نيروي مخصوص، تيپ ما از لشكر تقاضاي نيروي پياده تقويتي نمود، كه دو گروهان كماندو تقويت گرديد و مقرر شد يك پاتك ديگري آن هم شبانه انجام گيرد كه تلفات كمتر باشد ، حمله بعد از آن كه گردان‌هاي نيروي مخصوص مجدداً سازمان يابند و متواريان گردآوري شوند و طرح‌هاي آتش و پشتيباني پاتك آماده شد و توپخانه لشكر هم در آن شركت نمود، آغاز خواهد شد.

هـ- مقرر گرديد اجرای طرح پاتك ساعت / 0200 و به شرح زير باشد :

  1. دو گروهان كماندو از جناح گردان 3 مكانيزه حمله‌ور از سمت چپ گردان با پشتيباني گردان 3 مكانيزه به خاكريز يورش برند.
  2. گردان 1 نيروي مخصوص با پشتيباني گردان تانك قتيبه به جلوي موضع حمله مي‌كنند.
  3. گردان 2 به علاوه يك گروهان پياده مكانيزه به علاوه يك گروهان تانك از گردان تانك المعتصم براي استرداد موضع حجاب حمله مي‌كنند.

و- طرح در موعد معين اجراء نگرديد، بلكه ساعت / 0315 انجام شد، زيرا طرح آتش آماده نبود.

ز- ساعت / 0315 روز 19/9/1981 شروع به اجرای طرح گرديد، گروهان‌هاي كماندو توانستند قسمتي از خاكريز را با پشتيباني گردان 3 مكانيزه ابن‌الوليد، مسترد سازند كما اين كه گردان 3 توانست جناح راست خود را تأمين كند.

ح- گردان‌هاي نيروي مخصوص با پشتيباني گردان تانك قتيبه و گروهان تانك از گردان المعتصم و پشتيباني سنگين توپخانه، به سوي خاكريز قدم (مواضع سابق خود) پيشروي و توانستند به میداني بسيار نزديك خاكريز قديم برسند، به آنان دستور داده شد براي استرداد مواضع حمله سريع انجام دهند، ليكن عذرهاي پوچ مبني بر شدت مقاومت در خاكريز قديم و اين كه نيروي حمله‌ور براي استرداد كافي نيست، آن‌ها را وادار مي‌كرد عقب‌نشيني كنند. تا اين كه از قرارگاه ما اوامري مبني بر مجازات كساني كه قصد عقب‌نشيني دارند صادر گرديد.

ط- به گروهان‌هاي كماندو دستور داده شد، جناح خود را به سمت چپ بكشند تا فشار بر وسط جبهه كمتر بشود، كه انجام شد. گردان‌هاي نيروي مخصوص هنوز مواضع تعرض خود را در دست دارند، در اين هنگام به گردان تانك قتيبه دستور پيشروي به تنهايي به سوي خاكريز با استفاده از تاريكي، داده شد، گردان تانك قتيبه توانست با اجرای آتش به جلو يورش كند و تا رسيدن به خاكريز مقدم بيش از /75 متر فاصله نداشت، فرمانده تانك قتيبه از قرارگاه ما تقاضاي اعزام پياده نمود. زيرا تانك‌هاي او در شرف انهدام بود و سه دستگاه تانك او منهدم و هفت دستگاه ديگر از كار افتاده بود.

ك- به گردان‌هاي نيروي مخصوص دستور داده شد گردان تانك قتيبه را پشتيباني كنند و پرسنل پياده براي تصرف خاكريزها و طرد عناصر دشمن اعزام دارند، زيرا اغلب عناصر دشمن آغاز به فرار و عقب‌نشيني كرده‌اند. ولي موفق نشديم نيروهاي مخصوص را به طرف خاكريز اعزام و از گردان  تانك قتيبه پشتيباني كنيم.

ل- وضعيت به همين منوال باقي ماند تا اولين روشنايي (فلق) كه گروهان‌هاي كماندو و گردان تانك قتيبه در معرض آتش سنگين دشمن قرار گرفتند. فرمانده گردان تانك قتيبه تقاضا نمود يا نيروي پياده براي استرداد خاكريز اعزام شود و يا دستور مراجعت به خاكريز ديگر به وي ابلاغ شود. زيرا اگر تانك‌هاي او در اين وضعيت باقي بمانند كليه آن‌ها از بين خواهند رفت، اين تقاضا معقول بود. لذا دستور عقب‌نشيني به وي ابلاغ گرديد. موضع خود را تغيير و به خاكريز ديگر پناه برد. هم‌چنين به گردان 3 مكانيزه تيپ ابن‌الوليد دستور داده شد از گروهان‌هاي كماندو استفاده نمايد و موضع خويش را در جناح چپ بازسازي نمايد.

 

روز 23/9/1981 : (1/7/1360)

  1.  وضعيت بعد از تصرف مواضع گردان تانك دير ياسين به وسيله گردان 3 مكانيزه ابن‌الوليد : در سمت چپ او گردان 1 نيروي مخصوص و گردان 3 تيپ 15 قرار داشت و گردان تانك المعتصم در سمت راست گردان و در جناح راست گردان يك گروهان كماندو از تيپ ابن‌الوليد قرار گرفته بود. گردان تانك قتيبه نيز با تيپ /31 نيروي مخصوص واحد رزمي تشكيل داده بودند.

 

درباره گردان‌هاي نيروي مخصوص از تيپ /31 تقويت شده نيروي مخصوص:

گردان 2 خاكريز دوم را در تصرف دارد، دشمن نيز مواضع سقوط كرده گردان‌هاي نيروي مخصوص را در تصرف دارد و مشاهده شده است كه دشمن در منطقه نيز تقويت شده.

  1. دشمن تعرض خود را بر مواضع گردان 3 مكا نيزه تيپ ابن‌الوليد و مواضع گردان 1 نيروي مخصوص و قلب مواضع تيپ /31 نيروي مخصوص آغاز نمود : از ساعت /0630 بمباران سنگين توپخانه خود را آغاز نمود و قلب و عمق مواضع ما را هدف قرار داده است، در ساعت اول نبرد و حمله دشمن نيروهاي پياده خود را به طرف قلب و جناح گردان 3 مكانيزه و هم‌چنين سمت مواضع گردان 1 نيروي مخصوص و گردان 3 تيپ /15 مكانيزه گسيل داشت، كه نتيجه آن عقب‌نشيني و فرار خودسرانه سربازان گردان 1 نيروي مخصوص و گردان 3 مكانيزه تيپ /15 گرديد. در نتيجه بمباران توپخانه دشمن خسارات و تلفات بسيار زيادي به دو گردان مذكور وارد آمد و اغلب اين تلفات هنگامي بود كه از مواضع  خويش خارج مي‌شدند، فرماندهان نتوانستند آن‌ها را كنترل كنند. سربازان نيروهاي مخصوص در حالت فلاكت‌بار و روحيه‌هايي ضعيف بودند، لذا قرارگاه تقسيم‌هاي فوري زير را درباره آن‌ها و پيرامون نبردي كه از سخت‌ترين و ناراحت كننده‌ترين نبردهاي تيپ به شمار مي‌رود كه به علت وضعيت متزلزلي گآن‌هاي مأمور به تيپ، با آن روبرو گرديده است، اتخاذ نمود :

الف- شركت دادن يك نيروي پاتك سريع عليه خاكريز جانبي به منظور جلوگيري از نزديكي دشمن به مواضع گردان 1 نيروي مخصوص و سپس متعرض شدن به جناح چپ گردان 3 مكانيزه، اين نيرو عبارت خواهند بود از يك گروهان تانك (+) از گردان تانك المعتصم همراه يك دسته خدمات از تيپ، اين نيرو توانست در نتيجه تير سريع و قوي به وسيله تانك، به همراه يك گروهان تانك از گردان تانك قتيبه، دشمن را از نزديك شدن ناكام و او را مجبور به عقب‌نشيني نمايد، پس از آن كه متحمل خسارت بزرگي شد.

ب- پايداري گردان 3 مكانيزه در مواضع خويش و وارد كردن خسارات فراوان به دشمن در جلوگيري از حمله دشمن مؤثر بود.

ج- ساعت / 0925 دشمن براي بار دوم،  بعد از بمباران توپخانه سنگين، كوشيد از جناح چپ و راست به توپخانه ما تعرض كند كه در مراحل اوليه حمله او خنثي شد و مجبور به عقب‌نشيني گرديد، پس از تحمل تلفات بسيار كشته و مجروح، ملاحظه گرديد كه آمبولانس تلفات را تخليه مي‌نمايد.

ساعت /1300 دشمن مبادرت به بمباران توپخانه نمود. در اين بار مي‌كوشيد اجساد كشته‌ها و زخمي‌هاي خود را از میدان نبرد تخليه نمايد، كه مواضع او بمباران شد و خسارات زيادي بر او وارد آمد.

د- ساعت/ 1300 از سوي تيپ 31 نيروي مخصوص، گزارش داده شد كه وضعيت آن‌ها خوب است، در صورتي كه حتي يك سرباز هم از گردان در مواضع وجود نداشت و به جز فرمانده كه مجروح شده و به پشت جبهه تخليه گرديده بود، كسي باقي نمانده بود.

هـ- مجروحان واحدهاي نيروي مخصوص به شرح زير تخليه مي‌گرديدند :

هر يك از مجروحين حداقل شش نفر همراه او مي‌رفت و بدين وسيله گردان نيروي مخصوص وسيله منتقل كردن مجروحين به پشت جبهه شدند، از اين رو طرح‌هاي پزشكي هيچ‌گونه نقشي در آن‌جا نداشته است.

و- ساعت/1400 دستورات تقويت مواضع به واحدهاي تيپ صادر گرديد و تأكيد شد كه استحكامات را بازسازي كنند و فراريان گردان 3 تيپ 15 را كه در ساعت / 1000 موجودي آن به /10 نفر و 3 افسر رسيده بود، گردآوري گردند.

پس از رسيدن يك گروهان پياده مكانيزه از گردان 3 مكانيزه تيپ يكم، آن‌را به همراه يك دسته خدمات به جناح چپ اعزام كه در نتيجه بعد از رسيدن گروهان، مدت دو ساعت طول كشيد. (چون بمباران دشمن سنگين بود اغلب سربازان بدون كلاه‌خود و تجهيزات ناقص بودند).

روي هم ر فته پيشروي گروهان براي تصرف موضع خود به طور خوب انجام گرفت.

ز- در آخر روشنايي روز (شفق) 23/9/1981، پس از يك نبرد سخت و در نتيجه پايداري واحدهاي تيپ زرهي ابن‌الوليد و اصرار بر عقب راندن دشمن، وضع به سود آنان شد و دشمن به مواضع خود عقب‌نشيني كرد و مواضع به حالت عادي خود برگشت.

در اين شب كار استحكامات و مرتب كردن دفاعي انجام گرفت و وضع كاملاً خوب و مستحكم گرديد.

  1. درس‌هاي عبرتي كه حاصل اين نبردها بود به شرح زیر مي‌باشد:

الف- فرار و انجام وظيفه نكردن:

اغلب واحدهاي نيروي مخصوص قبل از آغاز تعرض، فقط به محض وجود بمباران توپخانه فرار و از پي‌گيري نبرد خودداري مي‌كردند، لذا تلفات و ضايعاتي كه به واحدها وارد گرديد بيشتر متوجه واحدهايي از قبيل : گردان 1 و گردان 2 نيروي مخصوص و گردان 3 تيپ /15 بود كه به هنگام بمباران توپخانه عقب‌نشيني كردند، واحدهاي تيپ ما كه با عزم ثابت در مواضع خود باقي ماندند، تلفات ندادند، به جز ضايعاتي كم. در صورت  واحدهاي فراري خسارات بسيار بوده است.

لذا ضروري می‌دانيم اين ظاهره مورد بررسي قرار گيرد و قبل از فوت وقت هر‌چه زودتر راه‌حلي براي آن پيش‌بيني شود.

ب- گزارش‌هاي صحيح وضعيت :

تقديم گزارش‌هاي غير صحيح و غير دقيق خواه‌ناخواه منجر به تصميم‌گيري بدون دقت خواهد شد، به طوري كه گزارش وضعيت روز 23/9/1981 تيپ /31 نيروي مخصوص، مبني بر اين كه وضعيت خاكريز مقدم سمت چپ گردان 3 مكانيزه خوب و مستحكم است، آن‌هم درباره گردان يكم نيروي مخصوص كه حتي يك سرباز يا افسر در موضع خويش وجود نداشته و فرمانده واحد از ساق پا مجروح بود و گزارش نيز به نام فرمانده گردان تقديم مي‌گردد، گزارشي است كاملاً ناصحيح و غير دقيق دروغين، امري است كه مي‌بايد مورد رسيدگي دقيق قرار گيرد و در آينده اجازه داده نشود اين گونه اعمال مبادرت شود، زيرا حقيقت هر چه هست بايد عيناً‌ گزارش گردد.

ج- نقش افسران ديدباني توپخانه :

نقش افسران ديدباني توپخانه در تعيين گرا جهت كوبيدن هدف‌هاي دشمن تا حدودي كند وبدون دقت بوده، لذا لازم میدانيم افسران ديدبان توپخانه نقش جدي‌تري در تعيين گراي هدف‌ها داشته باشند و از خود عكس‌العمل سريع در پاسخ به نيازمندي‌هاي توپخانه، نشان دهند. به كم‌كاري پناه نبرند و پيوسته بكوشند هدف‌هاي جديدي از دشمن به دست آورند تا خمپاره‌اندازها و وسايل ديگر پشتيباني آتش دشمن نابود گردد.

 

د- تخليه مجروحين :

تخليه مجروحين یگان‌هاي شركت كننده در نبرد مخصوصاً یگان‌هاي مأمور به تيپ ما خوب نبود. اجساد شهدا چند روز در میدان به جاي گذارده شده بود، كه در نتيجه تيپ ما اقدام به تخليه تعداد زيادي شهيد به جاي گذارده شده از نيروي كماندو و گردان تانك دير ياسين، نمود اين وضع بايد كاملاً و به دقت رسيدگي شود.

هـ- پايداري یگان‌ها :

پايداري و مقاومت واحدها در مواضع مربوطه، هر چند كه بمباران توپخانه شدت داشته باشد به سود واحدهاي خودي است، زيرا دشمن آن قدرت را نخواهد يافت كه حمله كند. در صورتي كه دشمن در مواضع با نيروي قوي مواجه گردد، مي‌بايد پاسخ يك را با دو بدهد.

و- حمايت جناح‌ها :

يكي از امور مهم در دفاع، حمايت جناح و آماده كردن بيش از يك موضع جايگزيني و تأمين دفاع همه‌جانبه است،درباره تعرضي كه از سوي جناح راست به گردان تانك دير ياسين انجام گرفت، اگر هماهنگي و طرح‌ بررسي شده‌اي وجود داشت، دشمن نمي‌توانست به پشت واحدها نفوذ كند. عليهذا بايد اين موضوع به دقت مورد بررسي قرار گيرد. 

ز- استفاده از واحدها براي دفاع در جلوي جبهه بدون استفاده از آن‌ها در عمق يك تاكتيك غلط است كه در آماده كردن خاكريزها متداول است. لذا لازم است كه دفاع داراي عمق مناسب و برابر اصول صحيح تاكتيك بوده باشد تا از نفوذ سريع دشمن به مواضع جلوگيري به عمل آيد.

ح- ضعف هم‌آهنگي با واحدهاي جانبي : از قبيل پيش‌آمدي كه براي گذرگاه در دست تيپ /31 نيروي مخصوص و تيپ /35 زرهي رخ داد و دشمن توانست آن‌را به تصرف خود درآورد.

بين آن واحدها هيچ گونه ارتباط و حتي كمترين روح همكاري عملاً وجود نداشت.

ط- تكيه كردن نيروهاي حمله‌ور، چه پياده و چه نيروي مخصوص به واحدهاي تانك در عمليات پاتك به اين اعتبار كه واحد تانك همراه نيروي پياده است و مي‌تواند هدف را با تفنگ و مسلسل متصرف شود و در بعضي احياناً تنها گذاردن نيروي زرهي (تانك) در عمليات و پناه بردن پياده به پشت تانك‌ها عمل اشتباه مي‌باشد، مثل اين كه واحدهاي تانك به وجود آمده‌اند كه به جاي سلاح‌هاي ضد‌تانك و موشك‌انداز و يا موشك‌ تاو، علاوه بر مقابله با تانك‌هاي دشمن در میدان بجنگد؟

اين حالت موجب ضايعات بسيار در واحدهاي تانك و پرسنل مربوطه و نيروهاي ديگر زرهي شده و مي‌شود، و اين از خواسته‌هاي دشمن براي منهدم كردن نيروي زرهي خودي مي‌باشد.

ی- عكس‌العمل سريع قرارگاه سيار در لحظات اوليه و تأمين ارتباط كامل با فرماندهان كليه واحدها و تشويق و ترغيب آنان در پايداري و همچنين ارتباط مستقيم با فرماندهان از طريق افسران ستاد و يا افسران ارتباط، داراي اثر مثبت رواني در اتخاذ تصميم و جرأت تصميم‌گيري در جلوگيري از نفوذ دشمن با شدت توأم با بردباري، خواهد داشت. و اين امور از وظايف همگان است در وضعيت‌هاي خطرناك.

فرمانده تيپ زرهي ابن‌الوليد- سرهنگ ستاد ماهر عبدالرشيد­

 

منبع: نبردهای صحنه اهواز و سوسنگرد، حسینی، سید یعقوب، 1395، ایران سبز، تهران

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده