مستند نبرد تامکت ها(2)
رکورد جهانی طولانیترین زمان پرواز با یک جنگنده در اختیار امیر خلیلی است. او با هشت بار سوختگیری هوایی نزدیک به 12 ساعت در داخل کابین اف14 در حال مأموریت است. شاید در تاریخ هوانوردی، هرگز چنین رکوردی به ثبت نرسد. در طول جنگ، خلبانان اف14 مجبور بودند 5-4 ساعت به گشت هوایی مشغول باشند. بسیاری از آنان رکورد نه ساعت پرواز با جنگنده را به همراه دارند. همچنین خلبانان ایرانی هواپیمای اف14، رکورد سرنگونی سه فروند هواپیما با یک تیر موشک را نیز به نام خود ثبت کردهاند. یک فروند اف14 ایرانی، به خلبانی سروان عادلی و محمد مسبوق با یک تیر موشک دوربرد فونیکس سه هواپیمای عراقی را ساقط کرده است

گوینده:

31 شهریور1359، ساعت 1400:

نیروی هوایی عراق با الگو از تاکتیک نیروی هوایی رژیم صهیونیستی به پایگاه هوایی کشورمان حمله می‌کند. با وجود تحریم‌ها و مشکلات سازمانی ناشی از وقوع انقلاب، عصر همان روز اف14های پایگاه شیراز برای دفاع از حمله احتمالی عراق بر روی خارک پرواز می‌کنند. روز بعد در حالی که فانتوم‌ها و اف5ها در عملیات مخوف سایه البرز به اهداف خود در عراق حمله می‌کردند، خلبانان اف14 اجازه نزدیک شدن هیچ هواپیمایی را به نقاط حیاتی کشور نمی‌دهند. هجوم عراق نتیجه حقارت‌باری را دربردارد. جنگنده‌های اف14 در زمان تولید، از بالاترین تکنولوژی روز برخوردار بودند، آنچنان که هنوز هم نامشان در فهرست مجهزترین و گران‌ترین جنگنده‌های دنیاست. این مجموعه اما داستان تلاش مردانی است که بدون برخورداری از امکانات کامل این جنگنده و در دوران دشوار تحریم‌ها توانستند این پرنده جنگی را به طور کامل به خدمت بگیرند و از آن سلاحی هراس‌آور برای دشمن بسازند. کابوسی که خلبانان عراقی مجهز به پیشرفته‌ترین هواپیماهای جنگنده را به وحشت اندازد.

بنا بر اسناد و مدارک موجود، نخستین تجاوز هوایی عراق در فروردین‌ماه 1358 و در منطقه گمرک بهرام‌آباد شهر مهران رخ داد. اما فعالیت‌های ارتش عراق از نیمه دوم فروردین‌ماه سال 1359 در منطقه خوزستان آغاز شد. پاسگاه‌های ژاندارمری استان خوزستان طی گزارش‌هایی از وجود بالگردهای عراقی خبر می‌دهد که شبانه به مخالفین جمهوری اسلامی ایران اسلحه و مهمات می‌رساند. ستاد مشترک ارتش به نیروی هوایی دستور می‌دهد تا با پوشش هوایی منطقه مانع این کار شود.

محمدرضا عطایی، خلبان جنگنده اف14:

از دو ماه قبل از شروع جنگ، ما شروع کردیم یکی یکی خلبانان را چک کردن، خلبانانی که 18 ماه پرواز نکرده بودند، هواپیماهایی که مدت‌ها زمین‌گیر بودند. هم بچه‌های فنی سریع هواپیما را آماده کردند، هم ما خلبان‌ها را دانه دانه چک کردیم و فرستادیم در منطقه جنگی.

گوینده:

تام کوپر محقق و نویسنده کتاب اسکادران‌های اف14 ایران در جنگ، معتقد است اولین شکار اف14‌ها یک فروند از همان بالگردهای عراقی متجاوز است. یک فروند بالگرد میل عراق. با آغاز تابستان 1359، ارتش صدام علاوه بر خمپاره‌باران پاسگاه‌های مرزی ایران و درگیری مستقیم با مرزبانان ایرانی، نیروهای پراکنده لشکر92 زرهی مستقر در خطوط مرزی را نیز بمباران می‌کند. گسترش درگیری‌ها خواسته مقامات سیاسی ایران نیست. نیروی هوایی ایران در پاسخ به این حملات، عملیات محدودی را در پاسگاه‌های عراقی انجام می‌دهد.

محمدرضا عطایی، خلبان جنگنده اف14:

آن موقع هم درگیری مرزی بود؛ یعنی عراق می‌آمد پاسگاه‌های ما را بمباران می‌کرد، ما هم گاهی به تلافی همین کار را می‌کردیم و وقتی فانتوم‌ها می‌رفتند بمباران کنند، ما پوشش هوایی بلند می‌شدیم برای محافظت از فانتوم‌ها. و تقریباً این‌طوری ما تمام خلبان‌ها را آوردیم در کوران پرواز. همه هواپیماها فعال شدند.

 

 

گوینده:

اولین شکار تأییدشده اف14های ایران در شهریور1359، در همین عملیات‌ها توسط خلبان عطایی و پاشاپور به ثبت می‌رسد.

محمدرضا عطایی، خلبان جنگنده اف14:

در یکی از این پروازها که 19/6/ بود، ما پوشش فانتوم‌ها بودیم. فانتوم‌ها مأموریتشان را انجام دادند، برگشتند. من بودم، کابین عقبم ستوان پاشاپور بود. من سرگرد بودم آن موقع. جناب سرگرد رستمی بود که بعد تیمسار سهراب رستمی و رئیس ستاد شدند، ایشان بود، کابین عقبشان یادم نیست کی بود. مأموریت که انجام شد ما برگشتیم طرف اصفهان. رادار اعلام کرد که یک فروند هواپیمای عراقی دارد به مرز نزدیک می‌شود. شما درگیر می‌شوید با او؟  به ما هم دستور داده بودند به هیچ عنوان در داخل خاک عراق هواپیمایی نزنید، چون بهانه دست صدام می‌دهید، اگر تجاوز کردند بزنید.

گوینده:

هواپیمای عراقی بازی خطرناکی را آغاز کرده بود. این هواپیمای عراقی ساعت‌ها در نزدیکی مرز دور می‌زند تا توجه اف14ها را به خود جلب کند، اما به محض آنکه اف14ها آن را ردگیری می‌کنند، به سمت داخل عراق برمی‌گردد. عطایی به سمت پایگاه اصفهان در حرکت است که برای سوختگیری تصمیم می‌گیرد تا در پایگاه هوایی دزفول بنشیند.

محمدرضا عطایی، خلبان جنگنده اف14:

به رادار گفتم من می‌روم طرف دزفول، می‌نشینم دزفول. ادامه که دادم، بلافاصله رادار اعلام کرد یک فروند ـ یک چیزی مثلاً بالای 50 مایل، دقیق سرعتش یادم نیست ـ پشت سر شماست. من دیدم از طرف همدان می‌آید. از شمال به طرف جنوب می‌آید. من برگشتم، گفتم که مطمئنید دشمن است؟ گفت نه، منتظر باشید؛ استندبای. من در رادار قشنگ می‌دیدیم ایشان می‌آید و نزدیک می‌شود. باز چند لحظه بعد گفتم که بالأخره تکلیف من را روشن کنید، اگر دشمن است که درگیر بشویم. باز گفت نه شما نزدیک بشوید، ولی منتظر باشید. تا در یک فاصله نزدیکی که اعلام کرد قطعاً دشمن است. و ما اصلاً فکر نمی‌کردیم، چون تا آن روز عراق جرأت نمی‌کرد وارد خاک ما بشود. من به پاشاپور گفتم: پاشاپور بزن. هی به من تعارف کرد، گفتم معطل نکن، بزن. چون آن دکمه را فشار داد، ما چون در اف5 قبلاً دیده بودیم، وقتی می‌زدیم موشک از سر ؟؟؟ بلافاصله می‌رفت. من دیدم که یک صدایی آمد و آن از من جدا شد. گفتم آقای پاشاپور مثل اینکه موشک افتاد. چون فونیکس اصلاً نزده بودیم، نه در ایران، نه در جای دیگر. گفتم ببینیم کجا افتاد. همین‌طور خم شدیم، هواپیما را برگرداندیم به پهلو که ببینیم کجا افتاد من دود را دیدم. دیدم یک دودی هست. تازه یادم افتادم ما یک زمان لانچ‌ریجکت داریم. یعنی وقتی شما می‌زنید، موشک از هواپیما جدا می‌شود، اول پایین می‌رود، بعد آنجا آتش می‌گیرد. برگشتم صفحه رادار را دیدم، مثلاً 5-4 ثانیه بعد می‌خورد. همین‌طور که صفحه رادار را نگاه می‌کردیم، صفر که شد من دیدم هواپیما محو شد از صفحه رادار. آن پایین هم خوشحال و تبریک. بعد شنیدم از خوشحالی از حال هم رفته بودند. من بلافاصله اعلام کردم اصلاً بنزین ندارم، می‌نشینم دزفول. رفتم طرف دزفول و دو سه بار هم اعلام کردم، چون می‌دانستم اف14 دزفول ندیده پدافندش و وضعیت هم قرمز است، اعلام کردم که من اف14 هستم، یک موقع اشتباه نکنند بزنند.

گوینده:

خلبانان پایگاه دزفول، عطایی را بر دوش می‌گیرند. او عصر همان روز به پایگاه خود برمی‌گردد. چند روز بعد خلبانان پایگاه شیراز اولین شکار خود را ثبت می‌کنند.

فریدون مازندرانی، خلبان جنگنده اف14:

به دنبال تجاوزات متعدد مرزی هواپیماها و نیروهای زمینی عراق به مرزهای کشور ما در شهریورماه 1359، در یکی از مأموریت‌هایی که ما مسئولیت پوشش هوایی مناطق مرزی را داشتیم، من به اتفاق آقای قاسم سلطانی، در شمال ـ اگر اشتباه نکنم ـ همدان مشغول پرواز بودیم. خب هواپیماهای مختلف می‌آمدند، هواپیماهای عراقی در نقاط مختلف می‌آمدند که به مرز ما نزدیک شوند. با حضور ما می‌رفتند و این کار ادامه داشت تا اینکه رادار آبدانان اعلام کرد دو فروند هواپیما آمدند روی مهران و دارند مهران را بمباران می‌کنند. سریع ما را از منطقه‌ای که بودیم فراخواند به طرف مهران و ما آمدیم به طرف مهران. زمانی من رسیدم روی مهران که درست پشت یکی از این هواپیماها قرار گرفتم که داشت می‌رفت برای زدن بمب بعدی. فاصله‌مان در حدود 11 مایل بود. موقعیت، موقعیتی بود که من سرعتم بالاتر از او بود. حدود 220 نات سرعت من بیشتر از سرعتی بود که او داشت و over take داشتم. در نتیجه همه چیز آماده بود و قبل از اینکه او بمبش را بزند، من مجبور بودم هواپیما را مورد اصابت قرار بدهم که ما موشکمان را فایر کردیم، شلیک کردیم.

گوینده:

ام54 یا فونیکس موشک قدرتمند هوا به هوایی است که با رادار هواپیمای اف14 هدایت می‌شود. هر اف14 می‌تواند شش موشک فونیکس حمل کند. برد این موشک در شرایط ایده‌آل شلیک 112 کیلومتر است، اما خلبانان ایرانی برای اطمینان بیشتر از برخورد موشک با هدف، در اکثر موارد آن را در فاصله 40 تا 50 کیلومتری به هدف شلیک می‌کنند. این موشک مستقیماً به دنبال هدف نمی‌رود، بلکه مسیر احتمالی گذر آن را محاسبه کرده و به سمت آنجا می‌رود. از این رو فرار از دست آن بسیار مشکل است.

فریدون مازندرانی، خلبان جنگنده اف14:

بعد از چند صدم ثانیه، چون فاصله زیاد دور نبود، من این آتش را دیدم. دسک کرمانشاه که یکی از خلبانان اف5 بود که مسئول دسک بود در آنجا اطلاع داد لاشه هواپیما را دیده.

گوینده:

این یکی از معدود دفعاتی در طول جنگ است که خلبانان اف14 موشک فونیکس را در تعقیب جنگنده‌های حریف شلیک کردند؛ هرچند منهدم کردن هواپیمای دشمن نهایت موفقیت یک خلبان شکاری است، اما وظیفه یک خلبان جنگنده، در وهله اول، خنثی کردن مأموریت دشمن است. با خنثی کردن مأموریت دشمن، علاوه بر حفظ تجهیزات و نیروهای خودی، هزینه سنگین پرواز هواپیما و بمب‌های بی‌هدف رهاشده بر دشمن تحمیل می‌شود. با طولانی شدن جنگ، نیروی هوایی این راهبرد را بیشتر در پیش می‌گیرد. امیر خلیلی یکی از خلبانانی است که مأموریت خلبانان عراقی را ناکام گذاشته است.

یدالله خلیلی، خلبان جنگنده اف14:

من فکر کنم اولین درگیری که ما با هواپیماهای میگ21 عراقی داشتیم قبل از جنگ، به جهات تجاوزهای متعددی که عراقی‌ها به کشور عزیز اسلامی‌مان داشتند، در منطقه غرب کشور بود. ما یک روزی با رادار دزفول در تماس بودیم، با یکی از خلبان‌هایمان پرواز می‌کردم من به عنوان معلم، رادار دزفول از تهاجم شش فروند هواپیمای میگ خبر داد، که البته ما آن زمان هنوز قابلیت‌های موشکی‌مان مثل قابلیت‌هایی که حدود شش ماه بعد از جنگ، مهندسین ما، عزیزان ما فراهم کردند با هواپیمای اف14، آن موقع نداشتیم. موشک‌های حرارتی‌مان را آن موقع ما هنوز نتوانسته بودیم روی هواپیما نصب کنیم. موشک‌های فونیکس داشتیم و مسلسل هواپیما را. من یادم می‌آید که در ارتفاع 3000 پایی با شش فروند میگ21 که تقریباً با فاصله‌های 100 متر و 200 متر از هم در سمت غرب در پرواز بودند درگیر شدیم. به نحوی درگیر شدیم که وقتی من از روی هواپیمای لیدر اینها رد می‌شدم، این کاغذ یا نقشه‌ای که روی پایش بود، وقتی برگشتم، نقشه روی پای او را دیدم. شاید به فاصله 4-3 متری بالای او رد شدیم و تاکتیکی داشتیم به نام پی ای دی پد. همین حرکتی که بالای سر این لید میگ21 انجام دادیم، دسته شش فروندی را بهم ریخت. یک چیزی شاید نزدیک به 30 تا 35 ثانیه با اینها درگیر شدیم. ما هم موشک‌های حرارتی نداشتیم، فقط مسلسل بود. خب یکی از اهداف ما در به عنوان خلبان‌های اف14 در دوران دفاع مقدس، جلوگیری کردن از تهاجم و توقف از حمله هواپیماهای مهاجم عراقی بود.

گوینده:

رکورد جهانی طولانی‌ترین زمان پرواز با یک جنگنده در اختیار امیر خلیلی است. او با هشت بار سوختگیری هوایی نزدیک به 12 ساعت در داخل کابین اف14 در حال مأموریت است. شاید در تاریخ هوانوردی، هرگز چنین رکوردی به ثبت نرسد. در طول جنگ، خلبانان اف14 مجبور بودند 5-4 ساعت به گشت هوایی مشغول باشند. بسیاری از آنان رکورد نه ساعت پرواز با جنگنده را به همراه دارند. همچنین خلبانان ایرانی هواپیمای اف14، رکورد سرنگونی سه فروند هواپیما با یک تیر موشک را نیز به نام خود ثبت کرده‌اند. یک فروند اف14 ایرانی، به خلبانی سروان عادلی و محمد مسبوق با یک تیر موشک دوربرد فونیکس سه هواپیمای عراقی را ساقط کرده است. سرهنگ اسدالله عادلی که اکنون ایام بازنشستگی خود را در خارج از کشور می‌گذراند، ماجرای آن روز را این‌گونه تعریف می‌کند:

اسدالله عادلی، خلبان جنگنده اف14:

چند روزی از شروع جنگ گذشته بود. حول و حوش سعت 9 یا 9:30 شب بود. ما عازم منطقه گشت‌زنی بودیم.

محمد مسبوق، خلبان جنگنده اف14:

ساعت 9:30 یادم است از پایگاه بلند شدیم و وارد منطقه شدیم به سمت همان جزیره خارک. همین که می‌خواستیم وارد منطقه شویم، من سه فروند هواپیما را فکر می‌کنم در فاصله 65 مایلی بود، در صفحه رادار مشاهده کردم که دارند به سمت خارک نزدیک می‌شوند.

سرهنگ عادلی، خلبان جنگنده اف14:

با رادار تماس گرفتیم و گفتیم چند هواپیما را که به سمت جزیره خارک می‌آیند شناسایی کردیم.

محمد مسبوق، خلبان جنگنده اف14:

من چیزی ندارم، شما از منطقه دور هستید، وارد منطقه بشوید، شاید تا آن زمان هم برای ما قابل رؤیت باشد هواپیماها. اول یک فروند هواپیما به نظرم آمد، بعد که فاصله نزدیک شد به صورت دو فروند و بعد به صورت سه فروند، که خیلی کلوز به هم، نزدیک به هم پرواز می‌کردند، روی صفحه رادار مشاهده کردم.

سرهنگ عادلی، خلبان جنگنده اف14:

بنابراین، ما به راه خودمان ادامه دادیم و سرعت هواپیما را زیاد کردیم تا به مسیر هوایی آنها نزدیک‌تر بشویم و اگر مجبور شدیم به سمتشان موشک شلیک کنیم، توانستیم به حداقل مسافت با آنها برسیم. در نهایت، رادار جواب داد ما هیچ چیزی در این منطقه نداریم. اما اگر شما چیزی روی صفحه رادار خود دارید، به آن شلیک کنید.

 

 

محمد مسبوق، خلبان جنگنده اف14:

به محض اینکه هواپیماها دو و سه تا شدند، خود سیستم رایانه‌ای هواپیما، ترینینگ هواپیماها را که کدامشان برای ما ارجحیت دارند برای هدف زدن موشک، جلویی را شماره1 قرار داد، بالطبع وسطی را شماره2 و پشت سری را هم شماره3 قرار داد. خاطرم هست ما در رنج بین 25000 پا یا 26000پا پرواز می‌کردیم. عدد سه را من در کنار آن هواپیماها یادم است، مخصوصاً اولی یادم است سه را گذاشته بود که ارتفاع هواپیما باید بالاتر از 30هزارپا پرواز می‌کردند که داشتند می‌آمدند به سمت منطقه.

سرهنگ عادلی، خلبان جنگنده اف14:

به بهترین فاصله ممکن برای شلیک موشک رسیده بودیم. ما حدود 20هزار پا بودیم و آنها در ارتفاع پایین پرواز می‌کردند. با وجود اینکه شب بود، آنها بین هزار تا دو هزار پا پرواز می‌کردند.

محمد مسبوق، خلبان جنگنده اف14:

من به جناب عادلی گفتم اگر بخواهیم این هواپیما را بزنیم، من می‌گویم وسطی را بزنیم. اگر وسطی را بزنیم، با این نزدیکی که این سه فروند به هم پرواز می‌کنند، احتمالاً اصابت وسطی و عملکرد war head موشک فونیکس باعث می‌شود آن دو فروند دیگر هم مورد اصابت یا آسیب‌پذیری قرار بگیرند. به محض اینکه موشک از هواپیما جدا شد، کانتر زمان از دست دادن موشک که دارد از هواپیما دور می‌شود، روی صفحه رادار مشخص شد و به محض اینکه صفر شد من دیگر چیزی از آن indioter که از هدف روی صفحه رادار داشتم، دیگر روی صفحه رادار مشاهده نکردم. برایمان مشخص شد که این هواپیماها، من فکر نمی‌کردم هر سه تا خورده باشد، ولی حدس می‌زدم که با آن تصمیمی که گرفتیم، باید هر سه تا مورد اصابت قرار گرفته باشند.

سرهنگ عادلی، خلبان جنگنده اف14:

زمانی که موشک ما به هواپیماهای هدف اصابت کرد که به جزیره خارک رسیده بود، ما فقط انفجار موشک اصابت‌شده را دیدیم و فوراً به وضعیت نرمال برگشتیم. و روز بعد متوجه شدیم که کارکنان پدافند در صحنه حادثه بقایای بیش از یک هواپیما را پیدا کردند. و آن بقایا به ما ثابت کرد که توانسته بودیم همه هواپیماها را سرنگون کنیم.

محمد مسبوق، خلبان جنگنده اف14:

لاشه هر سه هواپیما روی جزیره خارک بعداً توسط پدافند تأیید شد که سه فروند توسط یک فروند موشک مورد اصابت قرار گرفته شده است.

گوینده:

هنگامی که جنگ هشت‌ساله عراق علیه کشورمان به پایان رسید، اف14ها ارزش خود را نمایان کرده بودند. حضور اف14ها و قفل راداری آنها به تنهایی هزاران مأموریت هوایی عراق را ناکام کرد. از درگیری‌هایی که منجر به سرنگونی هواپیماهای عراقی شده است، آمار دقیقی وجود ندارد و از این منابع غربی سرنگونی 250 پرنده عراقی را به اف14ها نسبت می‌دهند؛ اما نیروی هوایی این رقم را قبول ندارد.

علیرضا نمکی، نویسنده کتاب «تاریخ نبردهای هوایی در هشت سال دفاع مقدس»:

ما به قول معروف، specially فکری، مخصوصاً به این موضوع نپرداختیم. یعنی اینکه دقیقاً به این موضوع بپردازیم، نپرداختیم. ولی تا آنجا که من می‌دانم، 260 فروند هواپیمای عراقی افتاده و بخش عمده درست افتادنشان را خلبانان اف14 زدند. نه به خاطر اینکه من خلبان هستم این حرف را بزنم، برای اینکه خلبانان اف14… ما یک اف14 می‌گوییم و می‌گذریم، ولی وقتی جنگ شروع شد، در شش نقطه کشور، مرز کشور، خلبانان اف14 شروع کردند به پرواز کردن، 24 ساعته.

گوینده:

تام کوپر محقق و نویسنده اتریشی که درباره نبردهای هوایی در خاورمیانه تحقیق می‌کند، آمار دیگری از شکارهای اف14 روایت می‌کند.

تام کوپر، نویسنده کتاب «اسکادران‌های اف14 ایران در جنگ»:

تا آنجایی که من می‌دانم، حداقل 155 هواپیمای عراقی توسط اف14های ایرانی ساقط شدند. بین 60 تا 80تای این انفجارهای هوایی از عقبه جدی برخوردار هستند، یعنی آنکه بر اساس تسلیحات استفاده‌شده در درگیری‌ها  و نوع هواپیماهای ساقط‌شده، از جمله درگیری‌های جدی هوایی محسوب می‌شوند. بنا بر اسناد رسمی عراق، 182 هواپیمای جنگی این کشور در طول جنگ با ایران ساقط شده‌اند. یعنی آنکه این هواپیماها یا ساقط شدند و یا پس از بازگشت به پایگاه هوایی خود تقریباً منهدم شده بودند. حتی تعداد حداقل 20 هواپیمای عراقی، بیشتر هست که کمتر نیست، در شرایط کاملاً نامعلوم ناپدید شدند. با کنار گذاشتن تعداد هواپیمایی که عراقی‌ها دلایل ساقط شدنشان را می‌دانند (دلیلی غیر از اف14)، در حدود 100 هواپیمای عراقی در شرایط نامعلوم ساقط شده‌اند. متأسفانه در بسیاری از این موارد حتی برای ایرانیان هم شرایط نامعلوم باقی ماند. خلبانان همان‌گونه که آموزش دیده بودند، به وظایف خود عمل می‌کردند، و موشک‌های فونیکس خود را شلیک می‌کردند و در تمامی حالات باید به سمت چپ حرکت کرده تا اینکه شرایط آن لحظه را بررسی کرده و زیر نظر بگیرند. شمارشگر هواپیما لحظه برخورد موشک با هدف را نشان می‌داد و بر روی صفحه رادار هواپیما اغلب اوقات هیچ نشانی از اینکه موشک به هدف اصابت کرده است یا نه وجود نداشت، ولی هدف از روی صفحه رادار خلبان ناپدید می‌شد. تحت چنین شرایطی بود که معمولاً نیروی هوایی ایران هیچ کشته شدنی را تأیید نمی‌کرد.

 

منبع: سیمای جمهوری اسلامی ایران- شبکه افق

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده