عملیات والفجر4
در ساعت 11 روز 13 فرمانده ارتشی قرارگاه حمزه، آخرین وضعیت را چنین اعلام کرد: ارتفاعات کانیمانگا بطور کامل سقوط کرد و د رکنترل ایران است. جاده لری کنگرک شیخ گزنشین باز شد. و دشمن در حال عقبنشینی از ارتفاعات کله قندی است(توضیح اين كه منظور از ارتفاع کله قندی ارتفاعات زله درجنوب پنجوین و حوالی خط مرز بود) یک فروند بالگرد دشمن در ارتفاع 1904(کانی مانکا)سقوط کرد، فرمانده لشكر 4 پیاده عراق در محاصره نیروهای ایران قرار گرفته و برای نجات او یک فروند بالگرد عراقی به منطقه اعزام شده ولی امکان خلاصی برای وی نیست، ضمناً یک فروند هواپیمای دشمن توسط پدافند هوایی سرنگون گردید.

بخش هفتم: مرحله پنجم نبرد

 

یادآور شدیم که دستور شماره 6 عملیات والفجر4، در روز هشتم آبان و در شرایطی که نیروهای هر دو طرف متخاصم در حالت پدافندی بودند، صادر و در آن دستور زمان حمله تعیین نگردید. براساس مدارک موجود این زمان ساعت 24 روز 11 آبان تعیین شد. نیروهای ایران تا آن زمان در حالت پدافندی باقی ماندند و به آمادگی جهت اجرای حمله آینده پرداختند. در این زمان نیروهای عراقی نیز به پدافند ادامه دادند و تلاش مهمی برای اجرای پاتکهای شدید وعقب راندن نیروهای ایران از حوالی پنجوین نشان ندادند.

 بنا براین خط تماس بین نیروهای ایران و عراق در شروع مرحله پنحم نبرد همان بود که در پایان مرحله چهارم ایجاد شده بود. در قسمت شمالی منطقه نبرد نیروهای دو طرف در ارتفاعات طرفين رودخانه قزلچه مستقر و پدافند مي‌كردند و در ضلع شرقي پنجوين خط تماس در ارتفاعات مرزی ایران و عراق قرار داشت. بالاخره زمان این مرحله نبرد نیز فرا رسید و قرارگاه حمزه سید الشهداء در ساعت 24 روز 11 آبان با اعلام رمز یا الله یا الله، فرمان حمله را صادر کرد. اما قبل از زمان صدور حمله تغییری در تصمیم فرماندهی مشاهده می شود زیرا طبق دستور شماره 6 بایستی حداقل 3 قرارگاه اجرایی همزمان حمله مي‌كردند.

یک قرارگاه اجرایی نیز در جنوب، بنا به دستور حمله می نمود ولی در زمان شروع حمله فقط به قرارگاه های حمزه3 و 4 که از طرف شمال پنجوین به سمت جنوب حمله مي‌كردند دستور آغاز حمله صادر شد. بنابراین چنین به نظر می رسد فرماندهی عملیات، اجرای حمله جبهه ای به طرف شهر پنجوین را به صلاح ندانست و از آن صرف نظر نمود.

بررسی کلیات حوادث این مرحله نبرد نشان می دهد، که هدف اصلی نیروهای حمله ور ایران در این مرحله از نبرد تصرف ارتفاع کانی مانکا در غرب جاده پنجوین- سید صادق و قطع محور مواصلاتی پنجوین و در نتیجه به محاصره در آوردن آن شهر بود. به همین جهت قویترین یگان اجرایی حمزه 4 كه لشكر تازه نفس محمد رسول الله(ص) بود. برای تصرف ارتفاعات کانی مانکا در نظر گرفته شد و حمزه3 نیز با لشكرهای نجف و عاشورا و تیپ2 لشكر28 پیاده در غرب ارتفاعات کانی مانکا پیشروی كرده و نیروهای دشمن را عقب ‌رانده یا درگیر می‌ساخت.

بررسی پیامهای مبادله شده نشان می دهد، که تا ساعت دو بعد از نیمه شب 12 آبان درگیری مهمی بین يگان‌های حمله ور ایران با نیروهای عراق رخ نداد ولی از آن ساعت به بعد نبرد جدی آغاز گردید.

در ساعت 3 بعد از نیمه شب قرارگاه حمزه3 خبر داد، هدف خود را در ارتفاع شیخ گزنشین، واقع در غرب منطقه نبرد تصرف کرده است. درباره محور پیشروی قرارگاه حمزه 4، که در تلاش اصلی بود چنین به نظر می‌رسد که اشتباه یا انحرافی رخ داده بود زیرا آن قرارگاه در گزارشات خود در قسمت شرقی ارتفاع شیخ گزنشین و ارتفاع شاخ تا رچر با دشمن درگیر شده در صورتی‌که منطقه هدف آن یگان شاخ هران و کانی مانکا بود:

در ساعت  5:45 قرارگاه حمزه 4 اعلام کرد، ارتفاع شاخ تا رچر را اشغال کرده است . همان زمان یادآوری کنیم که در کوهستان های سرسخت آن منطقه نبرد، شناختن نقاط ارتفاعات تقریباً امکان پذیر نبود . به وي‍ژه‌اينکه افراد بسیجی ایران اصولاً به مسائل نقشه خوانی آشنایی نداشتند. تنها عامل مطمئن کننده از صحت گزارشات، نقاط کاملاً مشخص مانند آبادیها و حاشیه رودخانه قزلچه و جاده پنجوین سید صادق بود. فرماندهان ما می‌توانستند با توجه به این دو مسیر موقعیت تقریبی خود را تعیین نمایند. ضمن اين كه مسیر جاده های بین روستاها نیز نقاط مناسبی برای تعیین موقعیت بودند.

درباره جزییات جریان مرحله پنجم نبرد، گزارشات چندانی در مدارک در دسترس ثبت نشده بود.

مهمترین گزارشی که تا حدودی مشخص کننده وضعیت نبرد تا ساعت 09:45 روز 12 آبان بود، چنین بود که سرهنگ امیر بیگی فرمانده ارتشی قرارگاه حمزه سید الشهداء به فرماندهي شمال غرب اطلاع داد، نیروهای حمله ور ایران در تپه های 1900 و 1904 ارتفاعات کانی مانگا و همچنین در ارتفاعات شیخ گزنشین با نیروهای دشمن درگیر هستند،تبادل آتش در دشت پنجوین شدت یافته و نیروی هوائی دشمن فعالیت خود را افزایش داده است. در پایان اضافه شده بود که بر محور سید صادق تسلط دارند. البته این قسمت تا حدودی اغراق آمیز به نظر می‌رسد. زیرا ارتفاع 1900 در غرب جاده، حدود 3 کیلومتر با جاده فاصله داشت. در شرق جاده نیز هنوز اصولاً نیروهای ایران شروع به پیشروی نکرده بودند. در جریان تلاش هوائی دشمن، دو فروند از هواپیماهای وی با آتش پدافند هوائی ایران سرنگون گردید كه یک خلبان اسیر و دیگری کشته شد.

طبق معمول تمام نبردها، در ساعات روز، پیشروی نیروهای ایران از دور افتاد و يگان‌های حمله ور که از سمت شمال به جنوب در ارتفاعات کانی مانگا پیشروی کرده بودند در همان جا متوقف شدند. دشمن نیز به مقاومت خود افزود و مانع ادامه پیشروی نیروهای ایران گردید و جریان نبرد در روز 12 آبان با همین نتیجه به پایان رسید.

در ساعت 5 صبح روز 13 آبان نیروهای ایران مجدداً به حرکت درآمدند. چنین به نظر می رسید که فرماندهی قرارگاه حمزه در تدبیر شماره 6 تغییراتی داده بود و لشكر امام حسین(ع) را که جزو قرارگاه حمزه یک بود به منطقه شمال تغییر مکان داد. به آن مأموريت داده بود از میان منطقه حمزه3 و 4 عبور کنند و در محور کانی شابان، کوه شاخ تا رچر و کولوان پیشروی نماید.

 بدین ترتیب عمده قوای قرارگاه حمزه در 13 آبان، در منطقه غرب محور پنجوین سید صادق وارد عمل شد. هدف آن بود که به هر نحو مقدور ارتفاع كاني‌مانگا تصرف و تامین گردد. پیامهای مبادله شده چنین نشان می دهد، که تا ساعت 8 صبح روز 13 آبان موفقیت های قابل ملاحظه‌ای نصیب نیروهای حمله ور ایران شد. تپه های 1900 و 1904 که بلندترین قله های ارتفاعات کانی مانکا بود به تصرف نیروهای ایران در آمد قسمتی از ارتفاعات شیخ گزنشین اشغال گردید و بعضی از یگان‌های حمله‌ور تا شمال روستای نالپاریز پیشروی کردند.

در ساعت 11 روز 13 فرمانده ارتشی قرارگاه حمزه، آخرین وضعیت را چنین اعلام کرد:

ارتفاعات کانی‌مانگا بطور کامل سقوط کرد و د رکنترل ایران است. جاده لری کنگرک شیخ گزنشین باز شد. و دشمن در حال عقب‌نشینی از ارتفاعات کله قندی است(توضیح اين كه منظور از ارتفاع کله قندی ارتفاعات زله درجنوب  پنجوین و حوالی خط مرز بود) یک فروند بالگرد دشمن در ارتفاع 1904(کانی مانکا)سقوط کرد، فرمانده لشكر 4 پیاده عراق در محاصره نیروهای ایران قرار گرفته و برای نجات او یک فروند بالگرد عراقی به منطقه اعزام شده ولی امکان خلاصی برای وی نیست، ضمناً یک فروند هواپیمای دشمن توسط پدافند هوایی سرنگون گردید.

 

چنین به نظر می‌رسید، که نتیجه تلاش روز 13 آبان حداکثر همان بود که درگزارش بالا بیان گردیده بود. از ساعت 11 آن روز به بعد نبرد بار دیگر به رکورد گرائیده و آرامش نسبی، میدان نبرد را فرا گرفته بود. در این روز فرماندهی قرارگاه حمزه تلاش کرد با تجدید نظر در سازمان و آرایش يگان‌ها، مواضع تصرف شده را تحکیم کند و آماده برای دفع پاتکهای احتمالی دشمن باشد.

در روز 14 پاتک شدید دشمن به ارتفاعات کانی مانگا اجرا شد. طبق پیامهای مبادله شده،در ساعات اول آن روز دشمن موفق گردید قله های 1904 و 1900 را ازنیروهای ایران بازپس بگیرد.درباره جریان این قسمت از نبرد به مطالب دیگری در اسناد در دسترس اشاره نشده بود. در حالیکه طبق نظریات رزمندگان، این مرحله از نبرد از جمله خونین ترین مراحل نبرد والفجر4 بود.

در روز 15 آبان بار دیگر نیروهای ایران حمله کردند، تا تپه های 1900 و 1904 را در ارتفاعات کانی مانگا از اشغال دشمن خارج سازند. بطوریکه فرماندهی لشكر محمد رسول الله(ص) در ساعت 6 صبح آن روز اطلاع داد تپه 1904 به دست رزمندگان ایران افتاد و در ساعت 0945 نیز اعلام گردید تپه 1900 به تصرف نیروهای ایران درآمده است.

از روز 15 آبان تا 19 آبان مبارزه نیروهای ایران و عراق در ارتفاعات کانی مانگا ادامه یافت. هر طرف تلاش مي‌كرد طرف ديگر را از آن ارتفاعات عقب براند. بنابراین یک نبرد بین نیروهای دو طرف جریان یافت به علت تلفات سنگینی که به يگان‌های سپاه پاسداران که تلاش اصلی را بر عهده داشتند وارد شده بود در 18 آبان فرماندهی قرارگاه حمزه تصمیم گرفت قسمتی از يگان‌های سپاه را به منطقه عقب ببرد و تجدید سازمان نماید. بدین جهت دستور شماره 7 را صادر کرد که نکات مهم آن به شرح زیر است:                                          

دستور جزء به جزء شماره 7 مورخه 18 آبان 1362

 

1-تغییرات در سازمان

حمزه یک فقط شامل تیپ 2 لشكر 21 پیاده  ارتش

حمزه2شامل تیپ 3 لشكر 28 پیاده ارتش و لشكر 27 محمد رسول الله(ص)

حمزه3 شامل تیپ2 لشكر 28 پیاده ارتش و لشكر 14 امام حسین(ع)

حمزه 4 شامل تیپ 1 لشكر 28 پیاده ارتش و لشكر 17 علی ابن ابیطالب

حمزه 5 شامل گروه رزمی سلمان و گردان 813 تانک و گردان سوار زرهی لشكر 28 پیاده

 

2-آخرین وضعیت

لشكرهای 25 کربلا،41 ثارالله، 8نجف، 31 عاشورا و تیپ 44 قمر بنی هاشم سپاه پاسدارن به منظور بازسازی از منطقه نبرد خارج مي‌كردند.

 خط تماس بین نیروهای خودی و دشمن در سمت شرق پنجوین، نسبت به وضعیت قبل از 12 آبان و شروع مرحله نبرد تغییری نکرده بود. ولی در سمت شمال و کرانه رودخانه قزلچه نیروهای ایران موفق شده بودند قسمتی از ارتفاعات شیخ گزنشین و شاخ تا رچر را در جنوب رودخانه در تصرف خود نگهدارند. اما ارتفاعات کانی مانکا را کلاً از دست داده بودند.

3- مأموريت

مأموريت چنین بیان شده بود، که قرارگاه حمزه سید الشهداء ضمن پدافند در مناطق متصرفي، در ساعت (س) روز 19 آبان با به کارگیری عناصری از قرارگاه حمزه2و 4 تک مي‌كند و دامنه جنوبی ارتفاعات شیخ گزنشین و شاخ تا رجر را تصرف و تامین نمایند.

4-بيان مأموريت

دربیان مأموريت يگان‌های اجرایی گفته شده بود که قرارگاههای حمزه یک در منطقه مربوط پدافند مي‌كند. حمزه2ضمن پدافند از منطقه با یک تیپ لشكر محمد رسول الله(ص) و یک گردان از تیپ 3 لشكر 28 حمله کند و قسمت جنوبی ارتفاعات شاخ تا رچر را تصرف نماید. حمزه3 در منطقه مربوطه پدافند کند و بنا به دستور به سمت چوراته  پیشروی نماید.

حمزه 4 با یک تیپ از لشكر علی ابن ابیطالب  و یک گردان از تیپ یک لشكر 28 پیاده حمله کند و قسمت جنوبی ارتفاعات شیخ گزنشین را تصرف نماید. حمزه 5 در منطقه پدافند کند.

5-دستورات هماهنگي

در دستورات هماهنگی، گفته شده بود. پس از تصرف هدف‌های مورد نظر در ارتفاعات شیخ گزنشین و شاخ تا رچر پدافند منطقه به عناصر لشكر 28 ارتشی واگذار می‌شود و عناصر سپاه پاسدارن رها می‌گردد.

امضاء سرهنگ ستاد امیر بیگی – برادر جعفری

 

درباره چگونگی اجرا و یا عدم اجرای این دستور مدارکی در اختیار ما قرار نگرفت. ولی دستورات بعدی نشان می دهد که تا 24 آبان تغییری در وضعیت خط تماس بین نیروها به وجود نيامد.

 

مأموريت عمومی قرارگاه حمزه

در دستور شماره 8 چنین بیان شده بود که عناصر این قرارگاه در ساعت (س) روز (ر) حمله می‌کنند. ارتفاعات کانی مانگا را در غرب پنجوین و ارتفاعات مرزی زله و سورن را در شرق و جنوب شرقی پنجوین تصرف می نمایند. تدبیر عملیات برای اجرای این مأموريت آن بود که ابتدا عناصر قرارگاه حمزه در مواضع موجود پدافند میکنند. در جریان حمله، قرارگاه حمزه 4 به سمت ارتفاعات شاخ کن شوکت در جنوب‌غرب پنجوین حمله می‌کند و آن را تصرف می‌نماید. سپس حمله را برای تصرف ارتفاعات کانی مانگا ادامه می‌دهد. قرارگاه‌های حمزه2و 3 همزمان در جنوب رودخانه قزلچه حمله می کنند و ارتفاعات شیخ گزنشین و شاخ تا رچر را تصرف می‌نمایند. قرارگاه حمزه یک نیز در جنوب منطقه نبرد، پیشروی مي‌كند و ارتفاعات زله را اشغال می‌نماید. یک تیپ از عناصر لشكر 30 گرگان نیز به ارتفاعات سورن در شرق بانی بنوک حمله مي‌كند.

مأموريت و وظایف قرارگاه‌های اجرایی بر اساس تدبیر یاد شده در بالا تعیین گردیده بود.

امضاء فرمانده قرارگاه حمزه سید الشهداء

سرهنگ ستاد امبیر بیگی-  برادر عزیز جعفری

 

دستور شماره 8 یاد شده، اساس مرحله جدیدی از نبرد والفجر4 قرار گرفت که از ساعت 21:30 روز 28 آبان به مرحله اجرا در آمد و جریان آن به شرح زیر بود.

 

 

منبع: نبردهای سال های 1361 و 1362، حسینی، سید یعقوب، 1389، ایران سبز، تهران

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده