عملیات والفجر4
در روز اول آبان ماه، نیروهای هر دو طرف متخاصم، در حالت پدافندی قرار گرفتند و نیروهای حمله ور ایران مواضع تصرف شده را تحکیم نمودند و آماده برای دفع پاتکهای نیروهای عراق شدند. بدین ترتیب حمله نیروهای ایران بکلی متوقف گردید، در حالی که هنوز نتیجه اصلی این نبرد که محاصره شهر پنجوین عراق و قطع راه مواصلاتی آن شهر با مناطق داخل عراق بود حاصل نشده بود.

بخش پنجم: جریان مرحله دوم نبرد

 

مرحله دوم این نبرد، طبق دستور جزء به جزء شماره 2 در ساعت 22:30 روز 28 مهر ماه آغاز گردید. ولی طبق پیام های مبادله شده، يگان‌های تعیین شده برای حمله نتوانستند آماده برای اجرای عملیات شوند ولی بالاخره از حدود ساعت 1:30 بعد از نیمه شب پیشروی يگان‌ها طبق طرح جدید آغاز شد.

در مرحله جدید تلاش اصلی بعهده قرارگاه حمزه یک در شرق پنجوین بود. عناصر این قرارگاه در ساعت اول حمله موفقیت هایی به دست آوردند و توانستند نیروی مقدم دشمن را از ارتفاعات مرزی به سمت غرب برانند و یک گردان دشمن را در ارتفاعات شرقی هرگینه محاصره نمایند . طبق گزارش قرارگاه حمزه یک در ساعت 3:45 صبح روز 29 مهر ماه عناصر آن قرارگاه به ارتفاعات مشرف به شهر پنجوین عراق نزدیک شدند و تعدادي از افراد دشمن را به اسارت گرفتند در قسمت جنوبی نیز عناصر این قرارگاه قله‌های مرتفع ارتفاع زله را اشغال کردند.

با وجود اين كه در دستور جزء به جزء شماره 3 علاوه بر قرارگاه حمزه یک به قرارگاه های حمزه 2 و 3 و 4 نیز مأموريت حمله داده شده بود ولی بر مبنای پیامهای مبادله شده، آن 3 قرارگاه تلاش آفندی قابل توجه انجام ندادند وحمله عناصر حمزه یک نیز از ساعت 6 صبح به بعد از دور افتاد. چنانکه در ساعت 13 فرمانده این قرارگاه اطلاع داد هنوز در حوالی ارتفاع هرگینه در شرق پنجوین با دشمن درگیر است. قرارگاه حمزه 3 در ساعت 13:30 وضعیت خود را بدون تغییر اعلام کرد. حمزه 2 در ساعت 17:20 گفت در حال تحکیم هدف می باشد و حمزه 4 نیز اعلام کرد هنوز موفق به تصرف ارتفاعات هفت توآنان و مسعود و کلو(خلوزه 2) نشده است. بدین ترتیب روز 29 مهر ماه و مرحله دوم نبرد والفجر4 به پایان رسید. ولی يگان‌های حمله ور ایران که عناصر 4 قرارگاه از 5 قرارگاه بودند موفق نشدند تغییرات محسوسی در خط تماس با نیروهای دشمن ایجاد کنند. بدین جهت فرماندهی قرارگاه حمزه سید الشهداء دومین تجدید نظر را در طرح عملیاتی والفجر4 به عمل آورد و دستور جزء به جزء شماره3 را در 29 مهر ماه به يگان‌ها ابلاغ کرد. که خلاصه آن به شرح زیر بود:

 

دستور جزء به جزء شماره 3 به تاریخ 29 مهر ماه 1362

تغییرات در سازمان رزمی،  لشكر 41 ثارالله زیر امر قرارگاه حمزه یک قرار گرفت. بنابراین عناصر این قرارگاه شامل لشكرهای14 اما م حسین و 41 ثارالله از عناصر سپاه پاسداران و تیپ2 لشكر21 پیاده شدند.

در مأموريت قرارگاه حمزه تغییری داده نشد.

آخرین وضعیت عملیاتی چنین بیان گردید، که در مرحله دوم عملیات، حمله يگان‌ها از ساعت 22:30 روز 28 مهر ماه شروع شد. در این مرحله قرارگاه حمزه 4 توانست قسمتی از ارتفاعات هفت توآنان و خانم شیخان را در داخل خاک ایران، از اشغال دشمن خارج سازد و قسمتی از ارتفاعات مسعود و کلو را در داخل خاک عراق تصرف و تامین نماید. همزمان با آن، عناصر قرارگاه حمزه یک در شرق پنجوین، حمله و قسمتی از ارتفاعات هرگینه را تصرف نمود. حمزه 3 در حال تحکیم مواضع و تجدید سازمان بود.

 

مأموريت جدید يگان‌ها

الف- حمزه1 در ساعت 23:00 روز 29 مهر ماه به حمله ادامه می دهد و ارتفاعات مرزی زله را تصرف مي‌كند. در سمت شمال با عناصر حمزه 4 در کرانه رودخانه قزلچه الحاق حاصل می‌نماید.

ب- حمزه 2 در شمال غربی ارتفاعات مارو، ارتفاعات براله و سربراله را تصرف مي‌كند.

پ- حمزه 3 حمله را به سمت جنوب ادامه می دهد و ارتفاعات شيخ گزنشین و کانی مانگارا را تصرف می‌نماید.

ت- حمزه 4 به پاکسازی منطقه هدف قبلی در ارتفاعات هفت توآنان ادامه می دهد.

ث- حمزه 5 عناصر قرارگاه حمزه 3 را در شمال منطقه دنبال و پشتیبانی می‌نماید.

 

امضاء فرماندار قرارگاه سید الشهداء

سرهنگ ستاد امیر بیگی –  برادر علی رضاییان 

 

 

مرحله سوم نبرد والفجر4

با ابلاغ دستور جزء به جزء شماره 3 مرحله جدیدی برای نبرد مورد بحث پیش آمد. از بررسی این دستور چنین استنباط می شود که فرماندهی قرارگاه حمزه سید الشداء از بکار بردن تلاش اصلی، در محور پیشروی جنوب شیلر نتیجه مطلوبی به دست نیاورده است، زیرا دشمن از شهر پنجوین و ارتفاعات اطراف آن با تمام قوای خود دفاع میکرد و بعلت سرسخت بودن ارتفاعات منطقه،نیروهای حمله ور ما نمی توانستند برای مدت طولانی به یک وضعیت نبرد را ادامه دهند.

 بدین جهت و با توجه به نتایج نسبتاً مطلوب مرحله اول نبرد در محور شمالی، این فرماندهی تصمیم گرفت، ضمن وارد کردن فشار مستقیم از سمت شرق به غرب به يگان‌های عراقی مستقر در حوالی پنجوین از سمت شمال‌غربی يك تهدید جدي براي دشمن ايجاد كند تا مقاومت دشمن در سمت شرق پنجوين كمتر شود. بدين منظور به حمزه 3 و5 که در شمال منطقه بودند دستور داد، از رودخانه قزلچه عبور کنند و ارتفاعات کانی مانگارا را در غرب جاده پنجوین – سید صادق، تصرف و ارتباط يگان‌های دشمن مستقر در منطقه پنجوین را با قسمتهای داخلی عراق قطع نماید. بدین وسیله نیروهای دشمن در منطقه پنجوین در محاصره نیروهای ایران قرار گیرند. در این مرحله نیروهای غرب مریوان نیز با ادامه فشار مستقیم بر نیروهای دشمن از شرق به غرب، آنها را منهدم یا مجبور به تسلیم سازند.

لازم به یادآوری است، که در طرح اصلی عملیات والفجر4 در این قسمت از نبرد در مرحله دوم پیش بینی شده بود، اما در آن طرح فرض بر این قرار گرفته بود که عملیات مرحله اول با موفقیت انجام می شود و نیروهای حمله ور در شمال و جنوب پیشرفتگی شیلر موفق می شوند شهر پنجوین را تصرف و تمام کرانه شمالی رودخانه قزلچه را در منطقه نبرد تامین نماید. ولی همانگونه که در بیان وضعیت نبرد گفته شد، يگان‌های قرارگاه حمزه نتوانستند مأموريت مرحله اول عملیات را حتی بعد از صدور دستور جزء به جزء شماره2 نیز اجرا کنند.

سومین مرحله نبرد طبق دستور جزء به جزء شماره 3 در ساعت 23 روز 29 مهر ماه شروع گردید. يگان‌های حمله ور به سمت هدف‌های تعیین شده در منطقه پیشرفتگی شیلر و حوالی شهر پنجوین پیشروی نمودند و از همان ساعت اول با مشکلاتی مواجه شدند و يگان‌های حمله ور ایران تا ساعت 2 بعد از نیمه شب 30 مهر ماه نتوانستند پیشروی قابل ملاحظه ای بکنند. در آن ساعت قرارگاه حمزه 2 که با زیر امر گرفتن لشکر تازه نفس ثارالله مأموريت تلاش اصلی را برای تصرف ارتفاعات شمال و جنوب پنجوین بعهده گرفته بود. اطلاع داد هنوز نتوانسته است کار مثبتی انجام دهد. قرارگاه حمزه 4 نیز در شمال حمزه یک هنوز در حوالی خط مرز در تلاش بود و تا ساعت 3 بعد از نیمه شب توانست ارتفاعات هفت توانان را اشغال کند. ولی در داخل خاک عراق بهدف مهمی دست نیافت. عناصر قرارگاه حمزه 3 نیز که طبق دستور جدید مأموريت اصلی را عهده دار شده بودند هیچگونه گزارشی از پیشرفت عملیات ندادند و فقط در ساعت 7:30 این قرارگاه گزارش داد گردان 120 پیاده خاکریزهای ارتفاعات لری و کنگرک را اشغال نموده است.

با شروع روشنایی روز مقاومت شدید دشمن، توام با پشتیبانی حملات هوایی و آتش سنگین توپخانه وی آغاز شد و عملاً پیشروی نیروهای حمله ور ایران در همان مواضع اولیه متوقف گردید. بنحوی که پیامهای مبادله شده بین قرارگاه ها نشان می دهد در طول روز 30 مهر ماه تغییر قابل ملاحظه‌ای در وضعیت میدان نبرد بوجود نیامد. حتی در بعضی نقاط مانند ارتفاعات هرگینه در شرق پنجوین نیروهای حمله ور ایران در اثر فشار شدید دشمن مجبور به عقب‌نشینی شدند و در شمال رودخانه قزلچه نیز نیروهای ایران در ارتفاع 1840 واقع در دو کیلومتری غرب خط مرز به سختی با دشمن درگیر شدند در نتیجه انجام عمل الحاق بین دو ستون شمالی و جنوبی در مرحله سوم نبرد غیر مقدور گردید. زیرا نیروهای دشمن در ارتفاعات براله و سربراله تقویت شدند و در منطقه بین دو ستون شمالی و جنوبی مقاومت کردند و مانع پیشروی ستون شمالی از طرف ارتفاعات گرمک به سمت جنوب شرقی شدند.

در پایان روز 30 مهر ماه(سومین روز نبرد والفجر4) وضعیت عمومی منطقه نبرد بدین قرار بود، که ستون شمالی شامل عناصر قرارگاه حمزه 3 و 5 در همان مواضع كه در ارتفاعات کنگرک و لری و گرمک در اولین مرحله نبرد به آنها دست یافته بودند، پدافند می‌کردند. در دو مرحله دیگر موفق به ادامه پیشروی نشده بودند.

ستون جنوبی شیلر که شامل قرارگاههای حمزه 1 و 2 و 4 در ارتفاعات مرزی از کوه مارو در شمال تا ارتفاع زله در جنوب با دشمن درگیر بود، دشمن با حداکثر توانایی خود که توام با پشتیبانی کامل هوایی و توپخانه بود در مقابل نیروهای ایران دفاع می کرد.

در این منطقه فقط تعدادی تپه در غرب خط مرز و در داخل خاک عراق به تصرف نیروهای ايران درآمده بود. البته لازم به یادآوری است که به علت تشابه کامل ارتفاعات منطقه به یکدیگر شناخت دقیق آنها بوسیله رزمندگان ما چندان ساده نبود. بنابراین ممکن است در ارسال گزارشات، محل دقیق نقاط تعیین نشده باشد. ولی به هر حال بررسی کلی گزارشات نشان می‌دهد که نیروهای حمله ور ایران از محور جنوبی پیشرفتگی شیلر و شرق پنجوین در نبرد سه روزه موفقیت قابل ملاحظه‌ای به دست نیاورده بودند.

دامنه نبرد در داخل خاک عراق از ارتفاعات مرزی فراتر نرفته بود. یکی از گزارشات نشان دهنده این وضع، گزارشی است که تیپ یک لشكر 28 پیاده در ساعت 20:00 روز 30 مهر ماه فرستاده و در آن اعلام کرد دشمن دامنه جنوب غربی ارتفاعات هفت توآنان و خانم شیخان را-داخل خاک ایران- تخلیه کرد و بلافاصله نیروهای ایران در آن ارتفاعات مستقر شدند. بنابر این گزارش، تا آن زمان نیروها حتی موفق به عقب راندن کامل نیروهای دشمن به غرب خط مرز نشده بودند ولی در جنوب شرقی پنجوین ارتفاعاتی را در داخل خاک عراق اشغال کرده بودند.

در حاشیه جنوبی پیشرفتگی شیلر نیز يگان‌های حمله ور ایران حدود سه کیلومتر داخل خاک عراق شده و به طرف براله و سربراله پیشروی نموده بودند و این ارتفاعات را در شب 30 مهر ماه به اول آبان ماه کاملاً اشغال کردند.

در روز اول آبان ماه، نیروهای هر دو طرف متخاصم، در حالت پدافندی قرار گرفتند و نیروهای حمله ور ایران مواضع تصرف شده را تحکیم نمودند و آماده برای دفع پاتکهای نیروهای عراق شدند. بدین ترتیب حمله نیروهای ایران بکلی متوقف گردید، در حالی که هنوز نتیجه اصلی این نبرد که محاصره شهر پنجوین عراق و قطع راه مواصلاتی آن شهر با مناطق داخل عراق بود حاصل نشده بود.

چنین به نظر می رسد که فرماندهی قرارگاه حمزه سید الشهداء تصمیم گرفته بود به هر نحو مقدور به هدف اصلی این نبرد دست یابد. بنابراین ایجاد حالت پدافندی و رکورد در جبهه نبرد نمی توانست نظر، مطلوب این فرماندهی باشد.

 این فرماندهی برای ادامه تلاش جهت رسیدن به هدف اصلی این عملیات  و جلوگيري از تحمیل حالت پدافندی به نیروهای ایران، در اول آبان  1362 چهارمین دستور جزء به جزء را برای ادامه نبرد صادر کرد. خط تماس نیروهای ایران و عراق در زمان صدور این دستور، در جنوب پیشرفتگی شیلر و شرق پنجوین تقریباً در حوالی خط مرز و در قسمت شمالی منطقه نبرد، در ارتفاعات گرمک – کنگرک و لری واقع در بین رودخانه شیلر در شمال و قزلچه در جنوب بود. فرماندهی قرارگاه حمزه سید الشهداء بعد از سه روز تلاش و اجرای سه مرحله نبرد ، به این نتیجه رسید که اصولاً عملیات استفاده از موفقیت برای نیروهای ایران امکان پذیر نیست. زیرا همانگونه که در بررسی عمليات‌هاي آفندی قبلی ملاحظه شد نیروهای ایران در همان مرحله اول هرگونه موفقیتی به دست می آوردند یا نمی آوردند معمولاً نتیجه نهایی نبرد در همان مرحله اول تعیین می‌گرديد. در مراحل بعدی تغییرات مهمی در وضعیت ایجاد نمي‌شد لازم به یادآوری است که این وضعیت بعد از نبرد بیت‌المقدس و آزادسازی خرمشهر در صحنه‌های نبرد برای نیروهای ایران بوجود آمد.

در نبرد والفجر4 نیز همان شرایط ایجاد شد. در مرحله اول نیروهای ایران در قسمت شمالی پیشرفتگی شیلر تا کرانه شمالی رودخانه قزلچه پیشروی کردند. در جنوب آن پیشرفتگی و حوالی پنجوین با مقاومت سرسختانه دشمن مواجه شدند و فقط توانستند کنترل ارتفاعات مرزی را در بعضی نقاط به دست بگیرند. در مرحله دوم و سوم حمله تغییرات مهمی در وضعیت ایجاد نشد. فقط دشمن داوطلبانه قسمتی از ارتفاعات هفت توآنان را تخلیه کرد و نیروهای ایران آن ارتفاعات را اشغال نمود. بالاخره نتیجه این تلاش سه روزه ایجاب مي‌كرد، فرماندهی قرارگاه حمزه با واقع بینی بیشتر وضعیت را بررسی کند و در تدبیر عملیاتی خود تغییرات دیگري بدهد. بر این مبنا در روز اول آبان فرماندهی قرارگاه حمزه تصمیم گرفت دامنه عملیات را محدودتر سازد. بدین منظور دستور جزء به جزء شماره4 را در اول آبان به يگان‌های اجرایی ابلاغ کرد که نکات مهم آن به شرح زیر بود:

دستور جزء به جزء شماره 4 اول آبان 1362

سازمان رزمی بدون تغییر

مأموريت کلی بدون تغییر

آخرین وضعیت طبق طرح ترسیمی شماره 4

مأموريت يگان‌های اجرایی

 

الف- قرارگاه حمزه یک در ساعت 23 روز اول آبان حمله مي‌كند. ارتفاعات مرزی کوری كپله را در خاک عراق اشغال می‌نماید و با لشكر ثارالله به ارتفاع هرگینه و شرق پنجوین حمله می‌نماید و آن را تصرف و با عناصر قرارگاه حمزه 4 در حوالی روستای و لیاوه الحاق حاصل می‌نماید.

ب- قرارگاه حمزه2در دهانه غربی پیشرفتگی شیلر بین خط مرز و رودخانه شیلر پدافند می‌نماید.

پ- قرارگاه حمزه3 ضمن تحکیم مواضع پدافندی در ارتفاعات شمال رودخانه قزلچه با زیر امر گرفتن لشکر عاشورا (تازه به منطقه عملیات والفجر وارد شده بود) از شمال غربی به سمت جنوب شرقی حمله مي‌كند. از ارتفاعات بین گرمک تا خط مرز را پاکسازی و ارتفاعات کانی به را تامین می‌نماید و با عناصر حمزه 4 در ارتفاعات کلو الحاق حاصل مي‌كند.

ث- قرارگاه حمزه 4 همزمان با حمزه یک و ،3 در ساعت 23 روز اول آبان حمله مي‌كند، ارتفاعات مسعود و کلو در شمال پنجوین و قسمتی از ارتفاعات کانی‌به را تصرف و با عناصر حمزه در ارتفاعات کانی به الحاق حاصل می نمایند.

ه- تقدم پشتیبانی آتش ابتدا برای قرارگاه های حمزه3 و 4 که در شمال شرقی پنجوین حمله می کنند.

امضاء سرهنگ ستاد امیر بیگی – برادر علی رضاییان    

 

با توجه به مفاد دستور شماره 4 که بیان شد. هدف اصلی فرماندهی قرارگاه حمزه در مرحله چهارم نبرد، آن بود که شمال رودخانه قزلچه را درکنترل کامل خود درآورد و پیشرفتگی شیلر را کاملاً قطع نماید. در تقدم بعدی شهر پنجوین عراق را از سمت غرب و شمال مورد تهدید قرار دهد.

 

منبع: نبردهای سال های 1361 و 1362، حسینی، سید یعقوب، 1389، ایران سبز، تهران

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده