عملیات والفجر4
عمليات نمايشي و هليبرن دشمن در 26 شهريورماه و در همان منطقه قبلي تكرار شد و نتيجهاي به بار نياورد. لذا دشمن از اول مهرماه شروع به فعاليتهاي نفوذي از راه زميني كرد و هدف تمام اين تلاشها در ارتفاعات سورن و به منظور ايجاد تهديد از جناح جنوبغربي براي منطقه مريوان بود . همانگونه كه يادآور شديم، اين تلاش دشمن توأم با فعاليت ضد انقلابيون داخلي منطقه عليه نيروهاي مركزي ايران بود. در 31 شهريورماه ضدانقلابيون در حوالي كانيسيف به يك ستون نظامي حمله كردند و از عناصر گردان189 پياده يك افسر و يك درجهدار و 11 سرباز را شهيد و مجروح و اسير نمودند.

بخش سوم:

 

قرارگاه عملياتي حمزه سيد‌الشهداء

 

سازمان رزمي

حمزه1 شامل: لشكر14 امام‌حسين(ع) با 6 گردان، تيپ2 لشكر 21 پياده با 3 گردان، گردان313 توپخانه 155 ميليمتري، يك گروهان مهندسی از لشکر 21 و جهاد سازندگي نجف آباد.

حمزه2 شامل: تيپ3 پياده لشكر28 پياده، تيپ44 قمربني‌هاشم با 3 گردان، يك گروهان از گردان813 تانك از لشکر 28، گردان 310توپخانه 105 ميليمتري، يك گروهان مهندس از لشكر28 و جهاد سازندگي چهارمحال بختياري.

حمزه3 شامل: لشكر8 نجف اشرف با 6 گردان، تيپ2 لشكر28 پياده، گردان 393 توپخانه 105 ميليمتري، يك گروهان مهندسی از لشکر 28، يك گروهان مهندسی رزمی  از سپاه و جهاد سازندگي اصفهان.

حمزه4 شامل: لشكر28 پياده-منهاي تيپ 2و3-، لشكر ثارالله با 6 گردان، گروه رزمي سلمان، يك گروهان مهندسي از لشکر 28 و يك گروهان مهندسي رزمی ازسپاه و جهاد سازندگي حمزه.

حمزه5 شامل: لشكر25 كربلا با 6 گردان.

توپخانه صحرايي قرارگاه حمزه شامل: 3 گردان توپخانه 130ميليمتري، سه گردان توپخانه 105ميليمتري، دو گردان 155 م م ،يك گردان توپخانه 203ميليمتري و يك گردان به اضافه يك آتشبار كاتيوشا از توپخانه ارتش و گردان مختلط توپخانه موسي‌ابن جعفر شامل آتشبارهاي 105، 122 و 130ميليمتري،گردان توپخانه ولايت فقيه شامل آتشبار122، 130 و 152 ميليمتري و گردان توپخانه 130ميليمتري روح‌الله سپاه.

توپخانه پدافند هوايي شامل گردان 329 توپخانه 23 م‌م، 2 آتشبار پدافند هوايي از گردان 325و 352 توپخانه، يك آتشبار پدافند هوايي 23 م‌م از لشكر21، آتشبار پدافند هوايي سوم شعبان سپاه (23 و 57 م‌م)، يك آتشبار موشكي هاگ و يك آتشبار اورليكن از نهاجا.

عده‌هاي زير امر قرارگاه حمزه شامل دو گروه هوانيروز، يك گروهان مهندسي ارتش، يك گروهان پل، 3 گروهان مهندسي سپاهي و يك دسته جلويي مخابرات.

در ماده يك شرح وضعيت عمومي نيروهاي خودي چنين بيان شده بود ،كه نيروي زميني ارتش جمهوري اسلامي ايران به همراه سپاه پاسداران انقلاب اسلامي و نيروهاي مردمي در منطقه عملياتي شمال‌غرب تك مي‌كنند. و در ساير مناطق صحنه جنگ تحميلي پدافند مي‌نمايند. نيروي هوايي جمهوري اسلامي ايران در حد امكان يگان‌هاي زميني را پشتيباني مي‌كند. نكته حائز اهميت ويژه در بيان وضعيت مربوط به فرضيات بود. فرض شده بود كه با توجه به اين‌كه نيروهاي متجاوز عراق در مقابل اين منطقه عملياتي 79 گردان مانوري در اختيار دارند، يگان‌هاي خودي نيز مي‌توانند 46 گردان مانوري از عناصر سپاه پاسداران و 14 گردان مانوري ارتشي براي اين نبرد متمركز سازند.

در ماده2 طرح مورد بحث، درباره مأموريت‌هاي کلی در اين عمليات چنين بيان شده بود. كه عناصر قرارگاه حمزه سيد‌الشهداء در ساعت (س) روز (ر) حمله مي‌كنند. ابتدا ارتفاعات مرزي سپس ارتفاعات مسلط داخل خاك عراق را در حوالي پنجوين و دهانه پيشرفتگي شيلر تصرف و جاده پنجوين به سيدصادق را تحت كنترل خود قرار مي‌دهند.

در ماده3 طرح ياد شده، تدبير عملياتي براي اجراي اين مأموريت چنين بيان شده بود، كه اين عمليات در 3 مرحله اجرا مي‌گردد.

در مرحله يكم حمله احاطه‌اي به وسيله قرارگاه حمزه3 از شمال شيلر و قرارگاه‌هاي حمزه1 و حمزه2 از غرب مريوان اجرا و ارتفاعات دهانه پيشرفتگي شيلر و جنوب‌غربي پنجوين تصرف و تأمين مي‌گردد. دو قرارگاه ديگر ابتدا در احتياط شمال و جنوب منطقه خواهند بود.

در مرحله دوم، حمله به سمت غرب ادامه مي‌يابد ، ارتفاعات كاني‌مانگا و شيخ گزنشين در غرب پنجوين تصرف و تأمين مي‌گردد.

در مرحله سوم كليه عناصر قرارگاه حمزه سيد‌الشهداء آماده مي‌شوند، ضمن تأمين مناطق تصرفي در سمت جنوب به پيشروي ادامه دهند و ارتفاعات مرزي سورن را در شرق دشت سيدصادق و خرمال عراق راتصرف و در آن پدافند نمايند. در اين طرح بر خلاف طرح‌هاي ديگر 2قرارگاه از 5 قرارگاه به عنوان احتياط منظور شده بود. در حالي‌كه در نبردهاي ديگر معمولاً احتياطي منظور نمي‌گرديد.

امضا: فرمانده قرارگاه حمزه سيد‌الشهداء

سرهنگ ستاد غلامحسين اميربيگي- برادر علي رضاييان

 

در قسمت پشتيباني هوانيروز طرح عمليات والفجر،4 تعداد بالگردهاي پشتيباني از اين عمليات جمعاً 8 فروند بالگرد رزمي كبرا، 15 فروند بالگرد ترابري 214، تعداد 2 فروند بالگرد شنوك و 2 فروند بالگرد شناسايي 206 منظور گرديده بود. در پيوست پشتيباني لجستيكي طرح مورد بحث، ميزان سهميه روزانه مهمات قابل پشتيباني از روز شروع عمليات تا مدت 20روز برای هر قبضه در روز به شرح زير تعيين گرديده بود.

خمپاره‌انداز 60 ميليمتري     7 تير در روز

    //         81     //             6 تير در روز

    //         82     //           25 تير در روز

    //        120       //        16 تير در روز

توپ هويترزه 105 ميليمتري  24 تير در روز

      //         155      //      30 تير در روز

       //        203       //       8 تير در روز

توپ 130 ميليمتري    7 تير در روز

موشك‌انداز 122 ميليمتري كاتيوشا 120 تير

تفنگ 106 ميليمتري ضدتانك 5 تير

لازم به يادآوري است كه زيادي سهميه موشك كاتيوشا به علت كمبود قبضه‌هاي اين جنگ‌افزار بود. از نظر مهمات جنگ‌افزارهاي ديگر محدوديتي نداشت.

درباره وضعيت گسترش نيروهاي دشمن در منطقه پنجوين طبق طرح ترسيمي (كالك) چنين برآورد شده بود، كه مواضع پدافندي نيروهاي دشمن از دهانه غربي پيشرفتگي و شمال پنجوين شروع گرديده است. بنابراين در داخل پيشرفتگي شيلر و حتي در شمال رودخانه شيلر يگان بزرگ دشمن مستقر نشده بود به نحوي كه مواضع مقدم پدافندي دشمن احتمالاً در حوالي گرمك، كوخلان ولياوه، هرگينه، ارتفاعات شرقي  پنجوين و دهانه توتمان بود. كه مشرف به خط مرز بود و در گوشه جنوب‌شرقي شيلر قسمتي از ارتفاعات مرزي ايران (مارو و خالوزه) در اشغال نيروهاي عراقي بود.

متقابلاً قسمتي از ارتفاعات مرزي در شمال رودخانه شيلر در كنترل نيروهاي ايران بود. بنابراين در مرحله طرح‌ريزي، هدف‌هايي‌كه براي مرحله يكم اين نبرد انتخاب شد، بر اساس خط تماس بين نيروهاي ايران و عراق در دهانه پيشرفتگي و جنوب رودخانه شيلر انتخاب شد. تدبير كلي در اين طرح آن بود، ابتدا ارتفاعات مسلط بين رودخانه شيلر و رودخانه قزلچه و همچنين ارتفاعات جنوب‌غربي پنجوين تصرف شود و دره شيلر و شهر پنجوين در كنترل نيروهاي ايران قرار بگيرد. بعد در صورت ايجاب وضعيت نبرد، ابتدا به سمت غرب و در مرحله سوم به سمت جنوب گسترش يابد. براي اجراي اين تدبير دو محور عمومي پيشروي در نظر گرفته شد.

يك محور از جنوب پيشرفتگي شيلر و از غرب مريوان به طرف پنچوين به كار گرفته شد. محور پيشروي ديگر در شمال پيشرفتگي شيلر بود، كه به عنوان تلاش فرعي انتخاب شد و هدف در آن تصرف ارتفاعات گرمك، کنگرك و لري در شمال رودخانه قزلچه و جنوب رودخانه شيلر بود. اشغال اين ارتفاعات فقط كنترل پيشرفتگي شيلر را تسهيل مي‌نمود كه اثرات رواني و سياسي داشت ولي از لحاظ تاكتيكي و استراتژيكي هدف قابل ملاحظه‌اي در بر نداشت. زيرا در آن منطقه هيچ‌گونه منطقه مسكوني و محور مواصلاتي مهم وجود نداشت تا با تصرف آن يك امتياز ويژه نظامي يا سياسي براي نيروهاي ايران فراهم نمايد.

به همين جهت در طرح عملياتي تهيه شده، اين منطقه در تقدم دوم و به منظور تسهيل و پشتيباني پيشروي نيروهاي ايران در محور مريوان پنجوين مورد نظر قرار گرفته بود . در جريان عمليات نيز مشاهده شد كه پدافند نيروهاي عراق در قسمت شمالي چندان قوي نبود و نيروهاي حمله‌ور ما به سادگي توانستند تا كرانه شمالي رودخانه قزلچه پيشروي نمايند. در حالي‌كه در قسمت جنوبي منطقه نبرد نيروهاي ما با مشكلات بسيار سختي مواجه شدند كه در بررسي جريان نبرد بيان خواهد شد.

بالاخره مرحله طرح‌ريزي عمليات والفجر4 با مسايلي كه مطرح گرديد به پايان رسيد و طرح مورد نظر در اوايل مهرماه تهيه و منتشر شد و يگان‌هاي شركت‌كننده در آن نبرد در مدت قريب دو ماه از مناطق ديگر عملياتي به منطقه بانه و مريوان تغيير مكان كردند و آماده براي اين پيكار شدند. اما مسئله بسيار مهمي كه در مرحله طرح‌ريزي و آمادگي به وجود آمد، پي بردن عراق به وقوع اين نبرد و انجام اقدامات بازدارنده و ممانعتي به وسيله حملات هوايي و تحريك عناصر ضد انقلاب داخلي عليه نيروهاي مسلح جمهوري اسلامي ايران بود. كه قسمتي از اين اقدامات دشمن در بررسي خاطرت رزمندگان شركت‌كننده در آن نبرد بيان شده است، و شمه‌اي ديگر از اين اقدام دشمن را با استفاده از مدارك در دسترس بيان مي‌كنيم.

اقدامات بازدارنده نيروي هوايي عراق از اوايل شهريور ماه 1362 در منطقه بانه و مريوان شروع شد. اولين گزارش ثبت شده در مدارك مربوط به تجاوز هوايي عراق به شهر مريوان در 10 شهريور ماه مي‌باشد. بر اثر بمباران شهر كه به صورت تكراري انجام مي‌گرفت، بيش از 150 نفر از ساكنين غيرنظامي و همچنين يگا ن‌هاي نظامي مستقر در مريوان شهيد و زخمي‌شدند و خسارات قابل ملاحظه‌اي به تأسيسات شهري وارد شد.

البته هدف اصلي اين بمباران‌هاي دشمن پادگان مريوان بود. در حملات هوايي بعدي 6 نفر نظامي و 60 نفر غير نظامي شهيد و 90 نفر غير نظامي و 20 نفر نظامي به شدت مجروح شدند و 30 نفر غير نظامي جراحت سطحي برداشتند. 3 دستگاه خودروي نظامي در داخل پادگان منهدم گرديد و به تأسيسات پادگان و شهر خسارات سنگيني وارد شد. بر اثر اين بمباران قسمت عمده ساكنين شهر قصد تخليه آن‌را نمودند.

همزمان با حملات هوايي، عناصر ضد انقلاب داخلي نيز اقدامات خراب‌كاري و ناامني را تشديد كردند . از جمله مناطقي را كه مورد تهديد جدي قرار دادند سايت -ايستگاه اطلاعات هوايي- سلمان در منطقه كردستان بود.

نيروهاي عراق از 10 شهريور ماه به بعد مواضع پدافندي خود را مستحكم كردند و براي تحت كنترل داشتن نقاط پدافندي مناسب‌تر تغيير موضع‌هايي به طرف خط مرز انجام دادند، حملات هوايي عراق در روزهاي بعد تكرار شد . نظر به اين‌كه نيروي هوايي ايران قادر به برقراري پوشش هوايي و مقابله با هواپيماهاي دشمن نبود، نيروي هوايي عراق برتري كامل هوايي را به دست آورد و بي‌محابا به بمباران منطقه بانه و مريوان پرداخت.

اين امر موجب ناراحتي رزمندگان ما و ساكنين اين مناطق گرديد و از نيروي هوايي خودي خواسته شد، از ادامه آن حملات جلوگيري نمايند. توپخانه عراق نيز از اواسط شهريور ماه شروع به آتش بر روي روستاها و مناطق مسكوني ايران در حوالي خط مرز كرد كه بر اثر آن اهالي روستاها مجبور به ترك خانه و كاشانه خود شدند.

بالاخره از روز 17 شهريور ماه نيروي هوايي ايران تا حدودي پوشش هوايي منطقه بانه و مريوان را برقرار كرد، ولي موفق به قطع كامل حملات هوايي دشمن نگرديد. چنان‌كه روز بعد بار ديگر هواپيماهاي دشمن مريوان را بمباران كردند.

در 19 شهريور ماه قرارگاه تاكتيكي لشكر28 پياده از سنندج به مريوان تغيير مكان نموده و فعاليت طرح‌ريزي براي عمليات والفجر4 را آغاز نمود. در 24 شهريور ماه اولين هواپيماي عراق در منطقه عملياتي مريوان سرنگون شد و خلبان آن به نام امجد خليل ابراهيم به اسارت درآمد. چنين به نظر مي‌رسد، به تدريج كه تمركز نيروهاي ايران در منطقه مريوان بيشتر مي‌شد و احتمال حمله نيروهاي ايران به قطعيت نزديك‌تر مي‌گرديد، نيروهاي عراق تلاش مي‌كردند با تشديد اقدامات بازدارنده هوايي و زميني در تصميم فرماندهان ايراني اخلال ايجاد كنند و مانع اجراي حمله آنان گردند. از جمله اقدامات ايذايي و ممانعتي که انجام دادند يك عمليات نمايشي هلي‌برن در ارتفاعات مرزي سورن در شرق شانه‌دري، خوارو حدود 20 كيلومتري جنوب پنجوين بود احتمالاً قصد نيروهاي عراق از اين عمليات آن بود. كه قسمتي از نيروهاي ايران را به سمت جنوب بكشانند و از منطقه پنجوين دور سازند. اما مرزداران آگاه و بيدار ايران عمليات نمايشي و هلي‌برن عراقي را خنثي كردند و سه نفر از افراد يگان حمله‌ور را كه حدود يك گروهان برآورد مي‌شد اسير نمودند.

عمليات نمايشي و هلي‌برن دشمن در 26 شهريورماه و در همان منطقه قبلي تكرار شد و نتيجه‌اي به بار نياورد. لذا دشمن از اول مهرماه شروع به فعاليت‌هاي نفوذي از راه زميني كرد و هدف تمام اين تلاش‌ها در ارتفاعات سورن و به منظور ايجاد تهديد از جناح جنوب‌غربي براي منطقه مريوان بود . همان‌گونه كه يادآور شديم، اين تلاش دشمن توأم با فعاليت ضد انقلابيون داخلي منطقه عليه نيروهاي مركزي ايران بود. در 31 شهريورماه ضدانقلابيون در حوالي كاني‌سيف‌ به يك ستون نظامي حمله كردند و از عناصر گردان189 پياده يك افسر و يك درجه‌دار و 11 سرباز را شهيد و مجروح و اسير نمودند. جنازه يك سرباز شهيد و همچنين يك افسر و دوسرباز زخمي پيدا شد. ولي بقيه به اسارت برده شدند.

بمباران هوايي دشمن در مهرماه نيز به تناوب ادامه يافت و تلفات و خساراتي به افراد و تأسيسات نظامي و غير نظامي وارد كرد. چنان‌كه در روز حمله -روز 13 مهرماه- تعداد 4 نفر شهيد و 8 نفر مجروح شدند. مقداري جنگ‌افزار و مهمات از بين رفت و در روز 19 مهرماه نيز تعداد تلفات حمله هوايي 4 نفر شهيد، 15 نفر مجروح و انهدام دو دستگاه خودرو بود . حملات هوايي دشمن بعد از شروع نبرد در 27 مهرماه نيز با شدتي خيلي بيشتر ادامه پيدا كرد. اما اين‌گونه تلاش‌هاي مذبوحانه دشمن نتوانست هيچ‌گونه خللي در اراده و تصميم قاطعانه فرماندهان ايران براي اجراي نبرد والفجر4 ايجاد كند . رزمندگان ما در مقابل آن تلاش‌هاي دشمن براي نشان دادن عكس‌العمل مناسب‌تر مصمم‌تر شدند و قاطعانه براي پيكار با دشمن آماده گشتند.

 

منبع: نبردهای سال های 1361 و 1362، حسینی، سید یعقوب، 1389، ایران سبز، تهران

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده