عملیات رمضان
بخش بیست و پنجم: بازتاب جهانی عملیات رمضان در این روز رادیو بی بی سی طی تفسیری گفت، اشغال متقابل خاک عراق به وسیله نیروهای ایران نگرانی شدیدی در دولت­های منطقه به وجود آورده است. رادیو صدای آمریکا به نقل از روزنامه استریت جورنال گفت، وضع جدید جنگ ایران و عراق سبب نگرانی شده و چنانچه یک حکومت طرفدار ایران در عراق تشکیل شود، امنیت تمام کشورهای حوزه خلیج فارس به خطر خواهد افتاد. روزنامه واشنگتن پست در سرمقاله­ای از حکومت آمریکا خواست از نفوذ خود استفاده کند و مانع ورود ارتش ایران به خاک عراق شود.

توجه: منبع این مطالب نشریه ویژه خبری، خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران درباره عملیات رمضان می­باشد.

در خلاصه بررسی بازتاب جهانی عملیات بیت­المقدس ملاحظه شد که بعد از آن نبرد، موقعیت سیاسی نظامی ایران در مجامع بین­المللی فوق­العاده قوی شد و اکثریت قریب به اتفاق مجامع بین­المللی که به نوعی درباره سرنوشت جنگ بین ایران و عراق ذینفع بودند و بدین جهت حساسیتی نسبت به آن نشان نمی­دادند، به تکاپور افتادند تا حکومت ایران را وادار سازند حاضر به نشستن در پشت میز مذاکرات صلح گردد و از طریق سیاسی به جنگ 22 ماهه خاتمه داده شود.

اما همان­گونه که در آن بحث مختصر اشاره شد، حکومت ایران حاضر به قبول هیچ­گونه مصالحه­ای به جز قبول شرایط اعلام شده خود نگردید. هرگونه میانجی­گری درباره پایان جنگ را مشروط به قبول اصول شرایط اعلام شده ایران کرد. نظر به اینکه حکومت عراق و حامیان منطقه­ای و بین­المللی او حاضر به قبول شرایط ایران نبودند، لذا تنها راه حل باقی مانده برای حکومت ایران، جهت برآوردن حقوق تضییع شده ملت ایران ادامه جنگ و وصول به هدف­های اعلام شده از طریق عملیات نظامی بود.

این امر مورد توجه محافل سیاسی و به ویژه مفسرین رسانه­های گروهی جهان قرار گرفت. بدین سبب مطالبی در این محافل مطرح گردید که بررسی احتمالی آن­ها می­تواند تا حدودی چگونگی بازتاب جهانی عملیات رمضان را روشن سازد. ما به همین منظور خلاصه­ای از مطالب بیان شده در رسانه­های گروهی جهان را در پایان بررسی عملیات رمضان بازگو می­کنیم و تحلیل اثرات عمیق جهانی این عملیات را به تحلیلگران آگاه­تر واگذار می­کنیم.

در بیستم تیر ماه 1361 و دو روز قبل از آغاز نبرد رمضان، روزنامه نیویورک تایمز از قول حجت الاسلام هاشمی رفسنجانی نوشت که ایران هیچ گروه صلحی را برای بررسی جنگ ایران و عراق نخواهد پذیرفت. در همان روز حکومت کویت به ارتش خود اعلام آماده باش داد و روزنامه تایمز لندن نوشت؛ تهاجم ایران به خاک عراق اجتناب­ناپذیر است، زیرا حکومت ایران خواستار ورود نیروهای مسلح آن کشور به خاک عراق و تنبیه صدام حسین می­باشد.

رادیو امریکا نیز با بیان قسمت­هایی از سخنرانی حجت الاسلام هاشمی رفسنجانی در نماز جمعه تهران، آن را تهدیدی بر تهاجم نیروهای ایران به خاک عراق و عامل تشدید نگرانی بین­المللی توصیف کرد. در 21 تیر ماه (یک روز قبل از نبرد رمضان) روزنامه تایمز نوشت، کارشناسان امریکایی با بررسی عکس­های هوایی که از منطقه جنگ ایران و عراق گرفته­اند، نظر داده­اند که نیروهای ایران برای حمله به خاک عراق در منطقه شرق بصره متمرکز شده­اند.

 

روزنامه جنگ پاکستان که معمولاً درباره جنگ تحمیلی از موضع ایران طرفداری می‌کرد، این بار از ادامه جنگ ابراز نگرانی کرد و از راه حل سیاسی برای خاتمه دادن به جنگ پشتیبانی نمود.

در مطبوعات دیگر پاکستان و همچنین بعضی از کشورهای دیگر خبر حمله قریب­الوقوع نیروهای ایران به خاک عراق منتشر گردید. همه این فعالیت­های مطبوعاتی، در حقیقت فعالیت­های تبلیغاتی رسانه­های گروهی جهان علیه جمهوری اسلامی ایران و به نفع حکومت عراق بود. زیرا در 22 ماه گذشته که ارتش متجاوز عراق بیش از ده هزار کیلومتر مربع از خاک ایران را اشغال کرده بود و صدام حسین یک بار به رقم 20 هزار کیلومتر مربع اشاره کرد. در آن موقع محافل بین­المللی هیچ­گونه حساسیت قابل ملاحظه­ای نسبت به این جنگ نشان نمی­دادند. حتی شورای امنیت سازمان ملل فقط به صدور یک قطعنامه نصیحت گونه که عموماً به نفع حکومت عراق بود اکتفا کرد. اما به محض اینکه نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران در عملیات بیت­المقدس نیروهای متجاوز عراق را تا خط مرز راندند و آماده برای کشاندن جنگ به داخل خاک کشور متجاوز عراق شدند، یک­باره حساسیت محافل سیاسی و رسانه­های گروهی جهان نسبت به این جنگ تحریک شد و بدون استثنا تمامی این محافل به نفع حکومت عراق وارد معرکه شدند.

 ابتدا تلاش کردند؛ حکومت ایران را از کشاندن جنگ به داخل خاک عراق بازدارند. چنانکه اعضای شورای امنیت نیز از خواب غفلت بیدار شده و در همان روز 21 تیر ماه یک جلسه خصوصی برای بررسی خطر تشدید جنگ ایران و عراق تشکیل دادند. با تصویب قطعنامه­ای، از ایران و عراق خواستند نیروهای خود را از حوالی خط مرز عقب بکشند و نیروهای حافظ صلح سازمان ملل در منطقه بین نیروهای ایران و عراق مستقر گردد. خیلی عجیب است که چرا شورای امنیت، آن موقع که نیروهای متجاوز عراق تا ده­ها کیلومتری شرق خط مرز خود در خاک ایران پیشروی کردند، در صدور قطعنامه­های خود سخنی از عقب کشاندن نیروها از حوالی خط مرز به داخل کشور خود سخنی به میان نیاوردند، ولی حالا که برای اولین بار نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران آماده می­شدند، عمل متقابل انجام دهند، شورای امنیت چنین درخواستی را از طرفین مخاصمه کرد و صدام حسین نیز فوراً آن را پذیرفت.

به هر حال تلاش­های فریب­کارانه و غیرعادلانه محافل بین­المللی برای بازداشتن ایران از کشاندن جنگ به داخل خاک عراق به نتیجه­ای نرسید و حکومت ایران تسلیم این پیشنهادهای غیرعادلانه نشد و نبرد رمضان را طبق طرح­های پیش­بینی شده به مرحله اجرا گذاشت.

در مدت زمان اجرای عملیات رمضان که در 22 تیر ماه شروع و در 8 مرداد پایان یافت، محافل بین­المللی و رسانه­های گروهی جهان به دقت چگونگی جریان این نبرد را دنبال می‌کردند و اظهار نظرهای ضد و نقیضی درباره نتایج احتمالی این نبرد و اثرات احتمالی آن در منطقه خلیج فارس و خاورمیانه و بالاخره در کل معادلات جهانی تفسیر و تعبیرهایی کرده و اظهار نظرهایی می­نمودند که در مجموع تقریباً تمام نظریات آنان علیه حکومت جمهوری اسلامی ایران بود که نمونه­هایی از آنها را بیان می­کنیم:

در 25 تیر ماه، ملک حسین پادشاه اردن از سران کشورهای عربی خواست؛ فوراً کنفرانسی تشکیل دهند و درباره وضعیت جدید جنگ ایران و عراق تبادل نظر نمایند. واین بِرگر وزیر دفاع آمریکا گفت، موج جدید جنگ میان ایران و عراق این نگرانی را قوت می‌بخشد که رهبران ایران در جستجوی نقاطی دیگر برای استفاده از نیروهای خود خواهند آمد.  منظور از نقاطی دیگر، کشوری دیگر بود.

در همان روز سخنگوی کاخ سفید واشنگتن گفت، اگر جنگ ایران با عراق شدت یابد، آمریکا به کمک کشورهایی که امنیت آن­ها در خطر باشد، خواهد شتافت. طبعاً منظور کشورهای جنوب خلیج فارس بود. مقامات دیگر آمریکایی نیز نظر دادند که اگر در این جنگ ایران پیروز شود ثبات منطقه به هم خواهد خورد و برای منافع آمریکا زیان­های غیرقابل تصوری به بار خواهد آمد.

نیویورک تایمز نیز نوشت، ایران دوران آیت الله خمینی در فکر نجات عالم و ایجاد یک امپراطوری بر اساس بنیاد­گرایی اسلامی است.

در همان روز 25 تیرماه، وزیر امور خارجه فرانسه نیز در دیدار با سعدون حمادی وزیر خارجه عراق حمایت کامل دولت فرانسه از عراق در جنگ با ایران را اعلام کرد و گفت هر گونه تهدیدی نسبت به وحدت ملی عراق بدون شک تهدیدی برای ثبات منطقه می­باشد. رادیو قاهره نیز از تشدید جنگ ایران و عراق ابراز نگرانی کرد و خواستار پایان دادن جنگ از طریق مذاکرات سیاسی شد و رادیو مسکو بدون اظهار نظر ویژه­ای گفت: شورای امنیت سازمان ملل بار دیگر برای مشورت با نمایندگان کشورهای دارنده عضو دائمی در آن سازمان درباره جنگ تحمیلی عراق علیه ایران تشکیل جلسه می­دهد.

رادیوهای اغلب کشورهای عربی بیانیه­ها و اظهار نظرهای مقامات عراقی را با حالاتی حاکی از سرور و شادمانی بازگو کردند و عقب راندن نیروهای ایران از خاک عراق را با آب و تاب فراوان منتشر ساختند.

در این روز رادیو بی بی سی طی تفسیری گفت، اشغال متقابل خاک عراق به وسیله نیروهای ایران نگرانی شدیدی در دولت­های منطقه به وجود آورده است. رادیو صدای آمریکا به نقل از روزنامه استریت جورنال گفت، وضع جدید جنگ ایران و عراق سبب نگرانی شده و چنانچه یک حکومت طرفدار ایران در عراق تشکیل شود، امنیت تمام کشورهای حوزه خلیج فارس به خطر خواهد افتاد. روزنامه واشنگتن پست در سرمقاله­ای از حکومت آمریکا خواست از نفوذ خود استفاده کند و مانع ورود ارتش ایران به خاک عراق شود.

در 26 تیرماه، شورای امنیت سازمان ملل بار دیگر از اوضاع جنگ ایران و عراق ابراز نگرانی کرد. روزنامه الشعب چاپ الجزایر (بر خلاف روش کلی حکومت الجزایر در جنگ ایران و عراق) جنگ تحمیلی را فاجعه­ای برای جهان عرب و جهان اسلام خواند و ایران را عامل ایجاد کننده آن قلمداد نمود. روزنامه اردو زبان جسارت چاپ پاکستان روش معمولی خود را تغییر داد و درباره حمله ایران به خاک عراق از ایران انتقاد کرد.

رادیو لندن طی تفسیری درباره روش شورای امنیت درباره جنگ ایران و عراق گفت، شورای امنیت در این باره موضع ضعیفی اتخاذ کرده و در دو سال قبل و هنگام آغاز جنگ نیز هیچ عکس­العملی نشان نداد. مطبوعات هند نیز از حمله نیروهای ایران به خاک عراق انتقاد کردند. روزنامه السیاسه چاپ کویت ادعا کرد، همزمانی حمله اسرائیل به لبنان و ایران به بصره، خاورمیانه را به دامان آمریکا خواهد انداخت.

در 28 تیرماه، شورای امنیت سازمان ملل بار دیگر مسئله جنگ ایران و عراق را در پشت درهای بسته مورد بررسی قرار داد و با توجه به اینکه جریان نبرد رمضان به نتایج مورد نظر نیروهای ایران نرسید، کم­کم نگرانی­های بین­المللی فروکش کرد و تعبیر و تفسیرها جهت محتاطانه­تری به خود گرفت. روزنامه تایمز چاپ لندن در شماره 16 ژوئیه 1983 تحت عنوان تردید درباره توانایی­های ایران برای وصول به هدف­های خود، مقاله­ای به قلم استانهوپ گزارشگر نظامی آن نشریه نوشت که، در مورد توانایی­های ایران برای وصول به مقاصد خود در دراز مدت شک و تردید­ها به قوت خود باقی است.

رسانه­های گروهی آمریکا در 31 تیرماه ادعا کردند، ایران اعتراف کرده در مقابل عراق در موضع دفاعی قرار گرفته است. در همین روز روزنامه واشنگتن پست از قول خبرگزاریها ادعا کرد که عراق در جنگ با ایران از برتری نظامی برخوردار است و اخیراً موفق شده است از پیشروی نیروهای ایران جلوگیری نماید.

خبرگزاری فرانسه نیز در این روز خبر از موفقیت­های ارتش عراق داد. رسانه­های گروهی دیگر نیز این موضوع را به اطلاع جهانیان رساندند که به طور کلی از اول مرداد ماه با توجه به نتایج نبرد رمضان، رسانه­های گروهی و  محافل بین­المللی تلاش کردند؛ موفقیت ارتش عراق را با بزرگ­نمایی فوق­العاده در تمام دنیا منتشر سازند که طبعاً علیه حکومت جمهوری اسلامی ایران بود.

این تبلیغات زهرآگین علیه ایران روز به روز شدیدتر می­شد. ما برای جلوگیری از طولانی شدن کلام از بیان مطالبی که در پایان نبرد رمضان در هشتم مرداد مورد بحث محافل بین­المللی بود خودداری می­کنیم و به خلاصه­ای از بازتاب جهانی نبرد رمضان اشاره می­نماییم. در هشتم مرداد ماه رئیس جمهور اسلامی ایران بار دیگر به کشورهائی که به عراق کمک می­کنند هشدار داد و افزود ما هرگز کسانی را که از آغاز جنگ تحمیلی چه از نظر مالی و چه از نظر سیاسی متجاوز را حمایت کرده­اند، نخواهیم بخشید.

در این روز، مطبوعات کویت بیانیه­های نظامی عراق را که حاکی از پیروزی قاطع نیروهای آن کشور بود منتشر کردند. نشریه اکونومیست در مقاله­ای تحت عنوان امواج انسانی، اظهار نظر کرد، تا هنگامی که نیروهای ایران از مرز فراتر نرفته­اند، خطری حکومت بغداد را تهدید نمی­کند.

رادیو بی بی سی از قول سرگرد باب الیاس مفسر نظامی مطالعات استراتژیک لندن گفت، پیروزی ایران در این جنگ غیرممکن است. رادیو امریکا گفت: حجت­الاسلام رفسنجانی گفته است در صورت لزوم، قوای اسلام تا بغداد پیش خواهند رفت تا به مردم عراق برای انتخاب یک حکومت مردمی که جانشین صدام در آن کشور شود کمک نمایند (که به نظر می­رسد این حرف یک سخن نیش­داری بوده است) و رسانه­های گروهی دیگر آمریکا نیز ضمن گزارش بیانیه­های ارتش و حکومت عراق مبنی بر پیروزی در نبرد اخیر گفتار حجت الاسلام رفسنجانی را بیان کردند.

روزنامه واشنگتن پست در شماره مورخ 27 ژوئیه 1982 طی مقاله­ای، جنگ ایران و عراق را مورد بررسی قرار داد و در پایان آن چنین نوشت «اعمال قدرت آمریکا در این نیست که یکی از طرفین این جنگ پیروز شود یا شکست بخورد. بلکه فقط علاقمند به این است که با احتیاط عمل کرده و به دور ماندن این منطقه از جنگ و آشفتگی بیشتر کمک نماید»

در نهم مرداد ماه، لحن اکثریت قریب به اتفاق رسانه­های گروهی جهان به نفع حکومت عراق بود و اعلامیه­های نظامی عراق دراغلب آن­ها عیناً بیان می­گردید که عمدتاً حاکی از موفقیت ارتش عراق و عدم موفقیت نیروهای ایران بود. خبرگزاری فرانسه از منامه گزارش داد: صاحب­نظران می­گویند، با توجه به گفته عراق مبنی بر اینکه توانسته است در جلوگیری از پیشروی نیروهای ایران به خاک عراق به مدت 19 روز توفیق حاصل نماید، به نظر می­آید این کشور توانسته است به توان مقاومت خود در مقابل رزمندگان اسلام اعتماد پیدا کند. در این گزارش اضافه شده است که حکومت عراق لحن خشن­تری پیدا کرده و تهدید می­کند برای سر عقل آوردن ایران، ماشین جنگی این کشور را نابود خواهد کرد.

رادیو بی بی سی در 11 مرداد از قول  خبرنگار خود گفت: حکومت عراق خبرنگاران خارجی در شرق بصره تا 5/1 کیلومتری مرز برده است. این اولین باری بود که خبرنگاران به خط مقدم جبهه می­رفتند. در جبهه نبرد اجساد بی شمار سربازان ایران و لاشه تانک­ها و خودروهای دیگر مشاهده می­شد که حکایت از عملیات عقب­نشینی نیروهای ایران می­کرد. افسر راهنمای عراقی گفت به نیروهای ایران اجازه داده شد؛ شش کیلومتری وارد داخل خاک عراق شوند، سپس آن­ها به وسیله نیروهای عراق محاصره و منهدم شدند.

در 11 مرداد هفته­نامه ابزرور نوشت، اگر چه ایران تهدید طولانی شدن جنگ را تشخیص داده، معهذا تمایلی به مصالحه و سازش نداشته و تأکید پذیرش شرایط خود توسط عراق را دارد، در همین روز خبرگزاری فرانسه از بصره گزارش داد: اجساد بیش از 600 سرباز ایرانی در شرق بصره در معرض دید خبرنگاران گذاشته شد، همچنین خبرنگاران از خط مقدم جبهه بازدید کردند. در آنجا به خبرنگاران گفته شد؛ وضعیت جبهه­ها تثبیت شده است.

روزنامه گون آیدین چاپ آنکارا در تفسیری اظهار نظر کرد، برخلاف انتظار رهبران ایران، مبنی بر مورد حمایت قرار گرفتن از سوی شیعیان عراق، اقشار مختلف مردم این کشور علیه تهاجم ایران و حمایت از صدام بسیج شدند. این روزنامه به نقل از متخصصین نظامی افزود، ایران در تهاجم اخیر، متحمل تلفات و خسارات سنگینی شده و بسیاری از نیروهای خود را از دست داده است. سپس این روزنامه مسئله شیعیان و کردهای عراقی را مطرح کرده و گفته است 80درصد مردم عراق به هر حال عرب هستند.

هفته نامه ابزرور چاپ لندن در شماره مورخه اول اوت 1982 (10 مرداد 1361) طی تفسیری درباره جنگ ایران و عراق اظهار نظر کرد، اوضاع کلی بیانگر آن است که نیروهای ایران پیشروی قابل ملاحظه­ای نداشته­اند. در قسمتی نوشته «دیپلمات­هایی که از جبهه عراق بازدید کردند، می­گویند روحیه نیروهای مسلح عراق بر اثر موفقیت­های اخیر نظامی آن­ها قوی شده است».

در 12 مرداد، خبرگزاری­ها از قول یکی از اعضای دانشگاه شیکاگو که در نیویورک تایمز منتشر شده بود، گزارش دادند: قدرت عراق در مقابله با تجاوز ایران، وحشتی را که خاورمیانه و غرب را در برگرفته بود، کاهش داد. این وحشت از آنجا سرچشمه گرفته که ایران مصمم است؛ انقلاب خود را نه تنها به عراق بلکه به تمام خلیج فارس، خصوصاً عربستان سعودی صادر نماید.

در 12 مرداد، یک خبرنگار انگلیسی با صدام حسین مصاحبه کرد، در این مصاحبه صدام اعتراف نمود که هنوز منطقه محدودی به عرض 10 کیلومتر و عمق دو تا سه کیلومتر از خاک عراق در تصرف نیروهای ایرانی است. صدام تهاجم ایران را یک اقدام تجاوزکارانه آشکار خواند (مثل اینکه کار خودش را فراموش کرده بود).

مجله الدستور چاپ لندن مورخه 26 ژوئیه 1982 نوشت، بریتانیا به شکست حمله ایران به خاک عراق اطمینان کامل دارد و به همین جهت به شرکت­های بازرگانی توصیه شده است همچنان در عراق باقی بمانند.

روزنامه کریسیتین ساینس مانیتور طی مقاله­ای تحت عنوان «تنها موج انسان­ها است که پرچم به دست دارند و شعار الله اکبر می­دهند» نوشت، ایرانی­ها در عرض دو هفته هزاران سرباز را به یک باریکه مثلثی که نیروهای عراق به آن تونل مرگ نام نهاده­اند، فرستاده­اند و خونین­ترین جنگ­ها از جنگ جهانی دوم تاکنون در این ناحیه از صحرا صورت گرفته و سبب مرگ ده­ها هزار انسان شده است. یک سرهنگ عراقی اعتراف کرده که ما با افرادی می­جنگیم که اصولاً آن­ها را درک نمی­کنیم. در این مقاله طولانی عموماً از روش ایران انتقاد شده است. نشریه تایم مورخه سوم اوت 1982 طی یک مقاله تفسیری طولانی تحت عنوان پیکار مرگ در صحرا، از ادامه این جنگ انتقاد کرد و نظر داد وقت آن رسیده هر چه زودتر به این جنگ خاتمه داده شود.

در 14 مرداد ماه، مقامات امریکایی درباره جنگ ایران و عراق گفتند: این جنگ به بن­بست رسیده است و حملات بزرگ ایران نتوانسته تغییری در شرایط جنگ بدهد. رادیو بی­بی­سی نیز در تفسیری گفت: به نظر می­رسد که حملات وسیع نیروهای ایران در نبردی به نام رمضان نتیجه­ای برای ایران به بار نیاورده است در این تفسیر طولانی اظهار نظر شده است که برای بسیاری از مردم ایران، جنگ با عراق با بازپس­گیری شهر بندری خرمشهر و بیرون راندن نیروهای عراق از خاک ایران، تمام شده تلقی می­گردد.

با توجه به مشخص شدن قطعی نتایج نبرد رمضان، التهاب و اضطراب محافل بین­المللی رسانه­های گروهی جهان درباره احتمال پیروزی ایران فروکش کرد و بار دیگر سکوتی بی­تفاوت­ گونه بر این محافل حکم­فرما شد. زیرا نتیجه کلی تحلیل آن­ها این بود که با شکست نیروهای ایران در نبرد رمضان، قدرت کلی ایران برای کشاندن جنگ به داخل خاک عراق مورد آزمایش قرار گرفت و قدرت مقاومت نیروهای عراق برای مقابله با تهاجم نیروهای ایران ارزیابی شد.

نتیجه کلی آن بود که ارتش عراق با حمایت­هایی که می­شود، اگر این حمایت­ها ادامه یابد، قادر خواهد بود از پیروزی قاطع ایران جلوگیری نماید. این نتیجه همان نتیجه مطلوب اکثریت قریب به اتفاق حکومت­های جهان به ویژه کشورهای پشتیبان عراق، ابرقدرت­ها و نیمه ابرقدرت­ها بود. ما به منظور جلوگیری از ورود به تحلیل سیاسی جنگ، این مطلب را با همین اختصار به پایان می­بریم و این تحلیل را به تحلیل­گران تاریخ واگذار می­کنیم.

 

منبع: نبردهای سال های 1361 و 1362، حسینی، سید یعقوب، 1389، ایران سبز، تهران

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده