ارتش در فاو
در اهميت همكاري سپاه و ارتش همين بس كه بارها مورد تأئيد و تأكيد منابع تبليغاتي در جهان قرار گرفت و خطري را كه از اين بابت متوجه نيروهاي دشمن مي گرديد گوشزد مي كردند . روزنامه لوموند فرانسه در تاريخ 1/4/1982 نوشت : ارتش ايران نه تنها خود را منظم و قانوني جلوهگر ساخته است، بلكه خيلي جنگجو و توانا نيز ميباشد، همكاري پاسداران با ارتش موجب پديدار شدن پيروزيها شده است

بخش چهارم: وضعيت سپاه پاسداران:

 

امروزه در بازخواني توانمندي سپاه پاسداران با سرفرازي مي توانيم ادعا كنيم؛ اين مهم در سايه هدايت‌ حضرت امام( ره) و مقام معظم رهبري و صداقت ، گذشت ، تلاش ، تدبير و احساس مسئوليت فرماندهان ، افسران و درجه داران ارتش به گونه اي انجام گرفت كه در هر مورد در كوتاهترين زمان ممكن، تجربه ، دانش نظامي و مهارتهاي فني به نيروهاي مستعد و علاقمند و با شور سپاه پاسداران منتقل گرديد، كه آثار و بركات آن در هشت سال دفاع مقدس بر كسي پوشيده نيست.

 در توجيه اين توانمندي در بعد تربيت نيروي انساني كارآمد و انتقال دانش نظامي، همين بس كه اگر نيرويي در يك عمليات به عنوان فرمانده گروهان عمل كرده بود، در عمليات بعدي فرمانده گردان و در عمليات سوم فرماندهي تيپ يا لشكر را عهده‌دار مي‌گرديد و يا در نمونه ديگر با ناديده گرفته شدن مدارج تحصيلي و اساسنامه‌ها مراكز آموزشي فقط با هدف انتقال دانش نظامي چه بسيار كساني را بدون گذراندن آموزشهاي مقدماتي رسته‌اي، اجازه ورود به كلاسهاي آموزش عالي و حتي ورود به دانشكده فرماندهي و ستاد را مي‌يافتند و از اين طريق مجوز احراز مشاغل عمده و به ويژه فرماندهي را دريافت كردند و البته اين تلاش دلسوزانه ارتش همراه با انگيزه ايمان و علاقه به فراگيري و روحيه ابتكار و جسارت و خلاقيت در برادران سپاهي از سپاه، يك سازمان مقتدر نظامي و رو به رشد ساخت.

طرح بسيج كه نوعي احضار عمومي براي شركت در جنگ محسوب مي‌گرديد، با فرمان امام خميني (ره) به اجرا در آمد و بدينوسيله فرصت بسيار مناسب ديگري در تكميل نيروي انساني و تشكيل يگانهاي سپاه پاسداران بدست آمد . يگانهاي رزمي سپاه با گذشت زمان و جنگيدن در كنار نيروهاي سازمان يافته نزاجا و بويژه با تشكيل قرارگاههاي مشترك كه به ابتكار فرماندهي وقت نزاجا (شهيد صياد شيرازي) تشكيل گرديده بودند، تجربه كافي را كسب نمودند .

    با ايـن وصف و با وجـود فراهـم شدن نيروي انساني و تشكيل يگان‌هـاي متعدد، بـه دليل اين كه تمام مراحـل گفتـه شده در فرصت كـوتاه و تحت شرايـط اجبـار و نياز و خـارج از روشـهاي معمـول عملياتـي شدن يك يگان انجام گرفتـه بـود ، از دوام و قوام مناسب برخوردار نبـود. و لذا ملاحظه مي شود درمواردي حتـي بـراي انتخاب فرمانـده مناسب بـراي يگانـهاي تشكيل شده و مهيا كـردن سلاحهاي سنگين پياده با مشكل روبـرو مي‌شدنــد و نياز به پشتيباني جدي بود ، در مجموع عدم برخورداري از سلاحهاي سنگين پياده ، سلاحهاي زرهي ، توپخانه ، پشتيباني هوائي ، مراكز آموزشي جهت ارائه آموزشهاي مناسب ، محدود بودن مدت خدمت نيروهاي بسيج ، جـوان بـودن1، عدم استحكام بنيان­هاي انضباطي، عـدم آگاهي و باور بـه رعايت اصول جنگ و روشهاي كلاسيك2 مورد قبول ارتشها در سطح جهان را مي‌توان به عنوان مشكلات سپاه پاسداران انفلاب اسلامي در اجراي عمليات به طور مستقل مورد نظر قرار داد، لذا تـوجه به ايـن واقعيـات است كه يكي از تحليلگران حقيقت نگر سپاه مي‌گويد:

پيشروي توأم با دشواري فوق العاده در عمليات كربلاي5 ، ناظر بر اين معنا بود كه نيروي زميني سپاه ، به رغم در هم شكستن كليه خطوط و استحكامات دشمن به دليل در اختيار نداشتن نيروي زرهي و پشتيباني هوائي مناسب، قادر به پيشروي در عمق مواضع دشمن نبود. اين كاستي اساسي در بنيه نظامي رزمندگان اسلام سبب گرديد با وجود موفقيتهاي بدست آمده در شرق بصره، تدريجاً دور عمليات كند و متوقف شود و در پي آن امكان ادامه جنگ در منطقه جنوب حداقل براي مدتي غير ممكن ارزيابي شود و …….. در اين مرحله به ابزاري جديد ، مانند امكانات زرهي و پشتيباني قوي هوائي نياز بود3.

موارد مشابه زيادي وجود دارد كه مشكلات در انجام عمليات به طور مستقل را به اثبات مي رساند به عنوان نمونه ديگر در رابطه با سقوط فاو كه در اوج سازمان يافتـگي سپـاه اتفاق افتاده است نويسنده از قول يكي از فرماندهان ارشد سپاهي مي نويسد :

فرماندهان سپاه تلاشهاي زيادي براي دريافت امكانات اعم از نيرو ، هلي‌كوپتر ، هواپيما و سيستم پدافندي هاگ انجـام دادند، ولي همـانند سايـر نيازمنديهاي سپاه اين در خواست ها نيز تأمين نشد و  …..1

خواندن اين سطور از زبان فرماندهان ارشد سپاهي نشاندهنده احساس نياز به پشتيباني مؤثر از طرف بخش ديگري از نيروهاي مسلح (ارتش) و گله و شكايت از وضع موجود است، لذا با نگرش و اطلاعات كافي از توانائيهاي دو نيرو بود كه مسئولين ارشد اداره كننده جنگ با مدارا و مصلحت انديشي به اين نتيجه كاربردي رسيده بودند كه با وجود اختلاف و مشكلات اساسي ، از دو نيرو در كنارهم براي ادامه جنگ استفاده كنند و اين كار سنجيده و حساب شده اي بود كه در آن مقطع زماني بهترين و شايد تنها ترين شيوه براي پيشبرد اهداف جنگ محسوب مي شده است وتأكيد مسئولين، فرماندهان و به ويژه تأكيد حضرت امام (ره) براي ايجاد وحدت در هر فرصت بستگي به ارزيابي دقيق از وضعيت وشرائط موجود بوده است.

حضرت امام (ره) به عنوان فرماندهي كل قوا يكي از عوامل افزايش توان دفاعي را در سايه وحدت ارتش و سپاه تبيين كردند ، تا آنجا كه ايجاد اختلاف بين دو نيرو را از اهداف دشمن دانسته و مي فرمايند :

"اگــر روزي بيـن ارتش و سپـاه اختـلاف ظاهر شود در آن روز آمريكا به هدف خود نزديك خواهد شد"2.

و يا در جايي ديگر با اعتقاد به وحدت نيروها خطاب به فرماندهي سپاه مي فرمايند :

اين جور فكر نكنيد كه شما به تنهائي مي توانيد جنگ را جلو ببريد ،يا ارتش فكر كند ، به تنهائي مي‌توانداين كار را به انجام رساند ، با هم اين جنگ را جلو ببريد و با هم دفاع كنيد3.

در اهميت همكاري سپاه و ارتش همين بس كه بارها مورد تأئيد و تأكيد منابع تبليغاتي در جهان قرار گرفت و خطري را كه از اين بابت متوجه نيروهاي دشمن مي گرديد گوشزد مي كردند . روزنامه لوموند فرانسه در تاريخ 1/4/1982 نوشت :

ارتش ايران نه تنها خود را منظم و قانوني جلوه‌گر ساخته است، بلكه خيلي جنگجو و توانا نيز مي‌باشد، همكاري پاسداران با ارتش موجب پديدار شدن پيروزيها شده است1.

اما صد افسوس از اين كه با تمام سفارشات لازم كه در هر فرصت از طرف مسئولين و اداره كنندگان جنگ مي شد و از تمام ابزار ممكن براي نزديك كردن نيروها و رفع اختلاف بهره برده مي شد، كماكان بين دو نيـرو بـراي ادامه جنگ و شيوه بكارگيري نيروها و طرح ريزيها اختلاف نظر جدي وجود داشت و اختلاف رأي و عقيده بود كه بارها جبهه ها را دچار ركود نمود و بدينوسيله زمان و فرصت از دست مي رفت. افزون بر اين در روحيه پرسنل نيروهاي مسلح و حتي مردم در پشت جبهه اثر منفي مي‌گذاشت. در كتاب آغاز تا پايان آمده است:

عمليات والفجر مقدماتي در موقعيتي كه بسياري از مسئولين كشور با اميدواري به صحنه جنگ مي‌نگريستند در تاريخ 18/11/61 آغاز شد ، مواجه شدن رزمندگان با خطوط دفاعي جديد عراق و مشكلات ناشي از رمل بودن منطقه عمليات و ساير مشكلات و ناهماهنگي‌ها مانع از دستيابي به اهداف عمليات شد ضمن اينكه اختلاف نظر ارتش و سپاه در موارد طرح ريزي ، فرماندهي و اجراي عمليات براي نخستين بار آشكار گرديد2.

و در ادامه همين نوشته آمده است :

ناكامي در عمليات ( والفجر مقدماتي ) دامنه اختلاف نظر ارتش و سپاه را آشكار نموده، لكن انديشه اجراي عمليات به صورت مستقل توسط سپاه و ارتش كه عملاً از عمليات خيبر آغاز شده بود، در اين عمليات ريشه گرفت3.

در سندي ديگر دامنه اختلاف ارتش و سپاه به جائي ميرسد كه فرماندهي نيروي زميني ارتش جمهوري اسلامي ايران و مبتكر «تركيب مقدس» ارتش و سپاه سپهبد شهيد صياد شيرازي كه برابر رفتار معمول كمتر دوست داشت از ناكاميها صحبت كند، در تحليل علت ناكامي عمليات رمضان در كتاب ناگفته‌هاي جنگ مي‌گويد:

هر كدام از اين تحليلها تا اندازه‌اي درست است ولي چون نبرد و رزم ما رزم عقيدتي بود ، يعني بعد عقيده بر ما حاكم بوده ، من شخصاً جزو آن دسته هستم كه ضمن اين كه بعضي از ملاكهاي دو بعد ديگر را قبول دارم بعد اصلي را در اين مي بينم و مي گويم اخلاص ، توكل و توجه به خدا كه در بيت‌المقدس داشتيم ، از فتح‌المبين بيشتر نبود ولي به اندازه اي بود كه خدا به ما نصرت بدهد .ولي در اينجا (رمضان ) كم آورده بوديم . حالت غرور به وجود آمده بود و البته يك مقدار هم ارتش و سپاه به طرف خود محوري رفتند ، يعني ارتش براي خودش مي‌گفت : من هستم ، اين دو تا «من ها» شروع شد .يعني احساس موجوديت ارگاني در هر دو شكل گرفت. هيچ كدام زير بار هم ديگر نمي رفتند و خود به خود بايد يكي از آنها باقي مي ماند و آن يكي مي‌رفت. آن يكي مي‌گفت تـو برو براي خودت به‌جنگ كه معلوم بود ضعيف مي شود ، حالا هر كدام مي خواست باشد1.

 

 

 

6- نتيجه:

اينك بعد از گذشت سالها، اين تجربه فراروي ماست كه :

الف : تجربه بكار گيري دو نيرو به طور مشترك با فرماندهي مستقل و با ناديده گرفتن اصل وحدت فرماندهي، گرچه در مقاطعي، جواب مثبت داده است ولي تجربه موفقي نبوده و در دراز مدت ، شكننده ، غير قابل اعتماد و اختلاف بر انگيز است و نيازمند يك هيأت حل اختلاف در شـرايط ويـژه و در هـر رده فرماندهي مي‌باشد. اين نوع مديريت در فضاي بحراني جنگ كه لحظه ها در تصميم گيري سرنوشت ساز هستند كاربرد مناسبي ندارد .

ب : با توجه به اينكه اقدام فوق در يك جنگ طولاني و در شرائط انقلابي به وسيله نيروهاي مؤمن ، فداكار و مسئوليني دلسوز و خير خواه و با رهبري امام خميني (ره) به كار گرفته شد و موفقيتها بدليل اين ويژگي­ها بود اما در عمل و در دراز مدت، با مشكلات و در نهايت ناهماهنگي و تنش‌هاي فراواني روبرو گرديد و آسيبهائي به بار آورد.

ج : گرچه ممكن است افكار سياسي مانع انتخاب راه‌كارهاي مناسب در شيوه مديريت دفاعي كشور شود، اما نبايد فراموش كرد كه تضمين امنيت پايدار براي كشور از هر باور و گماني مقدم‌تر است .

والترليپمن walterlippman نويسنده و محقق آمريكايي مي گويد :

 "يك ملت وقتي داراي امنيت است كه در صورت اجتناب از جنگ بتواند ارزشهاي ملي  خود را حفظ كند و در صورت اقدام به جنگ بتواند آن را پيش ببرد، امنيت ملي عاملي براي حفظ ارزشهاي ملي يك كشور است"1.

لذا نياز امنيتي كشور تكليف مي كند كه :

يك گروه كارشناسي با تجربه بدون لحاظ كردن هر ملاحظه اي و فقط با توجه به اهميت امنيت دفاعي كشور ، راهكار مناسبي را براي بهره برداري از امكانات موجود دفاعي كشـور در جهت ايجـاد امنيت دفـاعي تضميـن شـده پايدار تدوين و براي تصميم گيري نهايي تقديم فرماندهي كل قوا نمايند .

اهميّت اين نگرش در كلام رهبر دورانديش انقلاب امام فرزانه و حكيم نمايانده شده است. آقاي هاشمي رفسنجاني پس از انتصاب به عنوان جانشين فرماندهي كل قوا طي يك مصاحبه مطبوعاتي مي گويند :

حكم امام داراي دو موضوع اصلي و سه موضوع فرعي است : موضوع اصلي يكي اين كه بايد از امكانات نيروهاي مسلح براي جنگ و دفاع بهتر استفاده شود ، كه به خاطر چند گانگي نيروهاي مسلح از امكانات به خوبي استفاده نمي شود1.

منبع: ارتش در فاو، اسدی، هیبت الله، 1389، ایران سبز، تهران


1. با توجه به گستردگي و پيچيدگي امور تاكتيكي و تكنيكي جنگهاي امروزي ، اكثر كارشناسان امور امنيتي و دفاعي در سطح جهان معتقد هستند كه حداقل 15 الي 20 سال وقت لازم است تا يك جوان مستعد با طي مراحل آموزشي مختلف و كسب تجربه بتواند مجوز كسب فرماندهي گردان و تيپ را دريافت نمايد و تمام برنامه ريزيها و سرمايه گذاريها دفاعي با توجه به اين پندار تشكيل مي گيرد .

2. رعايت اصول جنگ و استفاده از روشهاي كلاسيك كه مورد تأكيد طراحان و فرماندهان ارتش جمهوري در طول جنگ بود بارها به عنوان نكات ضعف از طرف برادران سپاه پاسداران نقد گرديده است با اين وجود ، فرماندهان و مسئولين ارشد سپاه پاسداران انقلاب اسلامي در هر فرصت و بويژه پس از فراغت از جنگ با شركت در كلاسـهاي دانشگاه فرماندهي و ستاد آجا و حتي با دعوت از استادان مجرب اين دانشگاه و تشكيل كلاسهاي فشرده خود را ملزم به فراگيري اصول جنگ و روشهاي كلاسيك نمودند و فراتر از اين اقدام اساسي هم اكنون دانشگاه امام حسين (ع) مسئوليت آموزشهاي شناخته شده نظامي را بعهده دارد.

3 . شلمچه تا حلبچه؛ ص142.

1 . سند شماره 697 مركز مطالعات و تحقيقات جنگ، گزارش سقوط فاو؛ ص129.

2. دروديان، محمد؛ آغاز تا پايان، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، مرکز مطالعات وتحقیقات جنگ ،ص99.

1. ناگفته‌هاي جنگ صياد شيرازي؛ ص332.

 

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده