عملیات والفجر3
بخش ششم: مرحله سوم نبرد در منطقه مهران «در ساعت 1035 سرهنگ زماني به سرهنگ موسوي قويدل پيامي به اين شرح فرستاد: از دو سمت تحت فشار مستقيم هستيم و دشمن جلو آمده و به خاكريزهاي ما نزديك شده، از سمت راست –شمال- به طرف دراجي آمدهاند كه تلفات سنگيني به آنها وارد كردهايم. بچهها مقاومت ميكنند ولي فشار زياد است. مسئله مهمات مطرح است پشتيباني منطقه 2 گفته كه كه بايد از ركن3 قرارگاه جنوب دستور تحويل ابلاغ شود. خواهش ميكنيم خيلي سريع مهمات ارسال دارند كه با مشكل مواجه نشويم.»

طبق گزارش قرارگاه فتح آخرين وضعيت يگان‌هاي حمله‌ور ايران در منطقه مهران تا ساعت 1800 روز 14 مرداد تقريباً همان بود كه در اوايل روز 8 مرداد و بعد از اولين مرحله نبرد والفجر3 به وجود آمده بود . بر اساس آن نيروهاي ايران، ارتفاعات زالوآب و نمه‌كلان‌بو را در شمال‌غربي مهران تصرف كرده و يك گردان دشمن را در ارتفاع زالوآب محاصره نموده بودند. اما اين گردان عراقي تا پايان روز 14 نه تسليم مي‌شد و نه عقب‌نشيني مي‌كرد . نظر به اين‌كه مسلط‌تر بر مناطق اطراف تپه‌هاي 364، 325، 343 و 270 بود مانع نزديك شدن نيروهاي ايران به آن تپه‌ها مي‌گرديد . اين گردان توانست به مدت 8 روز اين وضع را حفظ كند. اما ارتش عراق نمي‌توانست خط محاصره را بشكند و آن گردان را نجات دهد. در نتيجه همان‌گونه كه قبلاً نيز اشاره شد در نبرد والفجر3 موضوع گردان محاصره شده عراق مهم‌ترين مسائل اين نبرد گرديد كه تا شب 14 به 15 مرداد ادامه داشت.

از شروع تاريكي شب 14 مرداد  فعاليت‌هاي غيرعادي در منطقه گسترش نيروهاي دشمن مشاهده شد و تغيير مكان ستون‌هاي بزرگ عراق در مقابل منطقه مهران انجام گرفت . چنين استنباط شد كه اين حركات دشمن مقدمه يك عمليات آفندي وسيع مي‌باشد. لذا در ساعت 2155 روز 14 مرداد ماه به تمام يگان‌هاي قرارگاه فتح آماده باش كامل داده شد تا در صورت حمله نيروهاي دشمن آماده مبارزه و پيكار باشند.

از شبكه‌هاي پست شنود نيز اطلاعاتي از نيروهاي دشمن به دست آمد كه حاكي از آمد و شدهای واحدهاي زرهي دشمن براي اجراي حمله بود. از جمله اطلاعاتي كه از طريق پست شنود دريافت شد، آن بود كه به توپخانه‌هاي عراق دستور داده شد از ساعت 2150 به بعد به مدت 10 دقيقه آتش سنگين به مواضع پدافندي نيروهاي ايراني اجرا كنند . اين پيام به عنوان آتش تهيه قبل از حمله دشمن تلقي گرديد. با همه اين اطلاعات، يك احتمال ديگر نيز داده مي‌شد و آن تلاش دشمن براي ايجاد امكانات جهت تخليه گردان محاصره شده از ارتفاع زالوآب از طريق هوا يا زمين بود.

از دقايق اول روز 15 مرداد آثار و علايم حمله نيروهاي عراق مشخص‌تر گرديد و آتش‌هاي شديد توپخانه نيروهاي دشمن از هشت دقيقه بعد از نيمه شب به روي مواضع نيروهاي ايران در ارتفاعات زالوآب و نمه‌كلان بو شروع شد . متقابلاً توپخانه‌هاي ايران نيز به غرش درآمدند و آتش‌هاي پدافندي و ضد آتشبار به مواضع نيروهاي عراق اجرا كردند.

آتشباري دشمن بر روي مواضع يگان‌هاي ايراني در ارتفاع زالوآب و نمه‌كلان بو به تدريج شديدتر شد و تا ساعت 04:30 روز 15 مرداد ادامه يافت.

بالاخره در ساعت 04:30 حمله اصلي نيروهاي عراقي كه به مدت هفت روز مورد انتظار نيروهاي ايران بود آغاز شد. تلاش اصلي نيروهاي حمله‌ور عراق در محور ورمهزار دراجي زالوآب و به طرف مواضع گردان محاصره شده دشمن بود. با روشن شدن هوا فعاليت نيروي هوايي دشمن نيز در آن منطقه شروع شد . ابتدا هواپيماهاي شناسايي و عكاسي عراق بر فراز منطقه به پرواز درآمدند. تلاش فرعي نيروهاي دشمن در جنوب منطقه مهران و به طرف كوه قلعه‌آويزان هدايت گرديد و سمت اين حمله از غرب به شرق بود.

در ساعت 7 صبح هواپيماهاي دشمن قرارگاه‌ها را بمباران كردند و در حركت زميني به مواضعي از نيروهاي ايران در غرب مهران دست يافتند. اما تيپ امام‌رضا(ع) كه در زالو‌آب مستقر بود، اطلاع داد وضعيت خوبي دارد و جاي نگراني نيست. در همين ساعت از پست شنود پيامي از نيروهاي عراق گرفته شد كه حكايت از مشكلات پيشروي آن‌ها مي‌كرد. بويژه صحبت از مؤثر بودن آتش توپخانه ايران به روي آن‌ها بود.

قسمتي از نيروهاي دشمن موفق شدند تا ساعت 0730 به مواضع نيروهاي ايران در كرانه غربي رودخانه گاوي در حوالي فيروزآباد برسند.

در ساعت 0800 صبح روز 15 مرداد وضعيت چنين بود كه حمله نيروهاي دشمن در سه محور عمومي كاملاً مشخص گرديده بود. اين سه محور شامل ورمهزار به طرف زالوآب، بهرام‌آباد به طرف فيروزآباد و از سمت جنوب به شمال قلعه‌آويزان به طرف منصورآباد بود. در هر سه محور، نيروهاي دشمن به مواضع نيروهاي ايران نزديك شده و نبرد نزديك بين نيروهاي دو طرف شروع شده بود. با توجه به اين‌كه موقعيت طبيعي زمين در قسمت زالوآب براي پدافند مناسب‌تر بود، يگان‌هاي مستقر در آن منطقه با اطمينان كامل به پدافند ادامه مي‌دادند. اما در قسمت جنوبي در غرب و شمال قلعه‌آويزان، امتياز‌ زمين به نفع نيروهاي عراق بود. بدين جهت از همان آغاز حمله نيروهاي عراقي، نگراني نيروهاي ايران در اين جبهه بروز كرد. در ساعت 0810 به فرماندهي فتح2 دستور داده شد به هر نحو مقدور از مواضع موجود دفاع و اجازه ندهد نيروهاي دشمن قدمي به جلو بردارند. ضمناً تقدم آتش‌هاي هوايي و بالگردها و توپخانه نيز به منطقه قلعه‌آويزان داده شد.

در ساعت 0830 تراكم نيروهاي دشمن در حوالي روستاي تعان مشاهده گرديد و چنين به نظر مي‌رسد كه نيروهاي دشمن با توجه به تجربه مرحله اول اين نبرد برآورد كرده بودند كه در منطقه قلعه‌آويزان ساده‌تر مي‌توانند به نتيجه مورد نظر خود برسند . براي اين منظور از دو محور غربي، شرقي و جنوبي مواضع نيروهاي  ايران را در جنوب و غرب مهران مورد حمله قرار داده بودند تا شايد بتوانند از سمت شمال‌شرقي مهران و از طريق پاسگاه رضاآباد نيروهاي ايران را در تپه‌هاي زالوآب محاصره يا وادار به عقب‌نشيني سازند و با گردان محاصره شده الحاق حاصل نمايند.

البته همزمان با تلاش نيروهاي دشمن در غرب و جنوب مهران، در محور اول يعني ورمهزار زالوآب نيز فشار مستقيم نيروهاي دشمن بر نيروهاي ايران به شدت ادامه داشت. به نحوي‌كه در ساعت 0845 فرمانده ايراني اين منطقه از فشار دشمن ابراز نگراني كرد و فرماندهي قرارگاه فتح -سرهنگ دولت‌آبادي- پاسخ داد كه نگران نباشند. زيرا امكانات كافي براي دفع نيروهاي دشمن وجود دارد. چنين به نظر مي‌رسد كه فشار مستقيم اوليه دشمن در محورهاي پيشروي شمال و جنوب مهران به نتيجه‌اي نرسيد و رزمندگان دلاور ما چون سدي آهنين در مقابل آن فشارهاي شديد پايداري كردند، به حدي كه فرماندهي دشمن از طولاني شدن مدت زمان حمله نگران گرديد و تصميم گرفت فشار اصلي را از قسمت باز منطقه نبرد كه در غرب مهران و حوالي فرخ‌آباد بود وارد سازد و خط ارتباطي و تداركاتي نيروهاي ايراني مستقر در شمال و جنوب مهران را در جاده مهران كنجان‌چم قطع نمايد.

بدين منظور حمله گسترده واحدهاي زرهي دشمن در ساعت 0845 در محور تعان فرخ‌آباد به مرحله اجرا درآمد. اما در مقابل اين پيشروي دشمن، مواضع پدافندي نيروهاي ايران در خاكريز بين فيروزآباد و شمال آن نسبتاً خوب بود و عناصر گردان244 تانك تيپ84 پياده ايران در آن خاكريز‌ها مستقر بودند. در نتيجه نبرد زرهي -تانك با تانك- در اين منطقه در گرفت و تعدادي از تاتك‌هاي هر دو طرف متخاصم با آتش‌هاي متقابل منهدم گرديد كه به علت كمبود تعداد تانك گردان244 اين خسارات حائز اهميت بيشتري بود. به نحوي‌كه در ساعت 0920 فرمانده قرارگاه فتح1 اطلاع داد از تانك‌هاي گروهان يكم آن گردان كه در سازمان 17 دستگاه تانك داشت فقط يك دستگاه تانك سالم باقي مانده بود. البته لازم به يادآوري است كه در اين نبرد اين گروهان فقط 7 دستگاه تانك در اختيار داشت و 10 دستگاه ديگر آن قبلاً منهدم شده يا از كارافتاده بودند.

بررسي حوادث چنين نشان مي‌دهد كه از ساعت 0900 صبح احساس خطر براي نيروهاي ايراني جدي‌تر شد و فرماندهي قرارگاه فتح دستور داد گردان809 پياده كه دراحتياط بود، سريعاً وارد منطقه نبرد شود و مسئوليت پدافندي قسمتي از منطقه نبرد را به عهده بگيرد. با وجود فشار شديد دشمن، مقاومت نيروهاي ايران با عزمي راسخ ادامه يافت و تلفات سنگيني به نيروهاي دشمن وارد گرديد. فرماندهي لشكر ثارالله در ساعت 0910 اطلاع داد نيروهاي دشمن از سمت بهرام‌آباد به طرف فيروزآباد حمله كرده‌اند.

در محور مياني نيز واحدهاي زرهي دشمن در غرب فرخ‌آباد مجبور به توقف شدند . به بالگردهاي رزمي خودي دستور داده شد تا به آن‌ها حمله كنند و آن‌ها را منهدم سازند اما اين مأموريت اجرا نشد.

به نظر مي‌رسد كه نبرد جان‌بازان ميهن اسلامي ما با نيروهاي متجاوز عراق از ساعت 0900 به بعد به اوج خود رسيد و نيروهاي هر دو طرف با حداكثر امكانات موجود خود تلاش مي‌كردند سرنوشت اين نبرد هشت روزه را به نفع خود تغيير دهند. اما در اين مبارزه بسيار سخت،تعادل به نفع نيروهاي دشمن بود. زيرا نيروهاي دشمن از حداكثر امكانات تقويتي و پشتيباني برخوردار بودند. در حالي‌كه نيروهاي فداكار و جان‌باز ايران عموماً به قدرت ايمان و پشتيباني خداوند منان دل‌بند بودند و نيروي مادي و فيزيكي قابل ملاحظه‌اي در پشتيباني آن‌ها نبود.

چنان‌كه در بررسي خاطرات رزمندگان ملاحظه كرديم براي تقويت نيروهاي ايراني درگير شده در منطقه مهران از عناصر ديگر نيروهاي مسلح جمهوري اسلامي ايران، فقط چند قبضه جنگ‌افزار ضد تانك با خدمه مربوطه از عناصر ارتش و حدود 300 نفر از افراد بسيج از سپاه پاسداران به آن منطقه اعزام گرديد. در حالي‌كه براي ارتش عراق اين امكان وجود داشت لشكر يا لشكرهاي زرهي براي تقويت اين ميدان نبرد وارد منطقه سازد.

در ساعت 09:25 احساس شد؛ با توجه به این که حمله نيروهاي متجاوز دشمن با مقاومت شجاعانه نيروهاي ايران در خطوط پدافندي جنوب و غرب و شمال مهران سد گردیده، اما ممكن است دشمن تصميم بگيرد تمام مواضع پدافندي نيروهاي ايران رادر اين منطقه از سمت جنوب‌شرقي دور بزند و در محور بهين بهروزان، هرمزآباد منطقه مهران را محاصره نمايد. براي دفع اين خطر به فرماندهي لشكر ثارالله دستور داده شد با استفاده از امكانات موجود يگاني را براي پوشش و دفاع اين منطقه در نظر بگيرد. این برآورد براي خودداري دشمن از مبارزه و رويارويي با نيروهاي ايران واقعيت پيدا كرد و از ساعت 09:30 به بعد نيروهاي دشمن تلاش كردند با تغيير سمت‌هايي از مواجه شدن با نيروهاي پدافندي ايران خودداری نمايند. بدين جهت در غرب فرخ‌آباد نيروهاي زرهي دشمن از ادامه فشار مستقيم دست برداشتند و به طرف شمال‌شرقي تغيير سمت دادند و به طرف پاسگاه دراجي حمله كردند. اما دراين منطقه مواضع نيروهاي ايران مستحكم‌تر بود و به نيروهاي دشمن اجازه پيشروي ندادند.

در اين شرايط بسيار بحراني نبرد، نيروهاي ايران با خطر كمبود مهمات مواجه شدند و براي فراهم كردن مهمات پيام‌هايي بين قرارگاه‌هاي مسئول مبادله شد كه محتواي پيام‌ها نشان مي‌هد خوشبختانه مهمات ذخيره در نقاط آمادي منطقه موجود است. اما به علت پيچ و خم‌هاي اداري تحويل آن به يگان‌هاي درگير با مشكلاتي مواجه گرديده بود. در حالي‌كه در اين لحظات سرنوشت‌ساز كه فشار دشمن هر لحظه شديدتر مي‌شد، وجود مهمات رگ حياتي ادامه نبرد بود. به هر حال چنين به نظر مي‌رسد كه مسئله واگذاري مهمات به نحوي حل شد و مهمات به واحدهاي درگير تحويل گرديد.

در اين باره به يك پيام اشاره مي‌كنيم:

«در ساعت 1035 سرهنگ زماني به سرهنگ موسوي قويدل پيامي به اين شرح فرستاد: از دو سمت تحت فشار مستقيم هستيم و دشمن جلو آمده و به خاكريزهاي ما نزديك شده، از سمت راست –شمال- به طرف دراجي آمده‌اند كه تلفات سنگيني به آن‌ها وارد كرده‌ايم. بچه‌ها مقاومت مي‌كنند ولي فشار زياد است. مسئله مهمات مطرح است پشتيباني منطقه 2 گفته كه كه بايد از ركن3 قرارگاه جنوب دستور تحويل ابلاغ شود. خواهش مي‌كنيم خيلي سريع مهمات ارسال دارند كه با مشكل مواجه نشويم.»

شدت نبرد بعد از ساعت شش همچنان رو به افزايش بود و دشمن با استفاده از برتري عددي خود حداكثر فشار را بر نيروهاي مدافع ما وارد مي‌كرد . در اين لحظات سخت فقط نيروي ايمان و حس فداكاري مي‌توانست افراد رزمنده ما را در سنگرهاي خود محكم نگه‌دارد. فرماندهان نيروهاي خودي تلاش مي‌كردند با همان مقدورات موجود خود هرگونه تهديد دشمن را از جوانب مختلف دفع نمايند. در قسمت جنوبي جبهه تيپ4 زرهي لشکر21 كه در احتياط بود وارد منطقه نبرد شد و قسمتي از خط دفاعي را پوشاند. در حدود ساعت 1100 تعداد بيشتري بالگرد رزمي وارد اين منطقه نبرد شد، ولي فاصله بين نيروهاي ايران و عراق كمتر از يك كيلومتر بود و بالگردهاي خودي نمي‌توانستند به نيروهاي خط مقدم عراقي حمله كنند . به آن‌ها مأموريت داده شد به يگان‌هاي عقب‌تر دشمن حمله كنند.

بررسي حوادث چنين نشان مي‌دهد كه از حدود ساعت 1200 روز 15 مرداد حمله نيروهاي دشمن از دور افتاد و در بعضي از محورها به كلي متوقف گرديد. اما خطر ادامه حمله دشمن همچنان وجود داشت. زيرا واحدهاي زرهي و مكانيزه دشمن به تيررس جنگ‌افزارهاي تير مستقيم رسيده بودند -كمتر از 1000 متر- و توپخانه دشمن به شدت به روي يگان‌هاي ما آتش مي‌ريخت.

توقف نيروهاي دشمن به تدريج توسعه يافت و خطر حمله به مرور كمتر شد. به نحوي‌كه تا ساعت 1400 تقريباً تمام نيروهاي حمله‌ور دشمن در اين منطقه نبرد مجبور به توقف گرديدند . آخرين وضعيت منطقه نبرد در اين ساعت چنين اعلام شد كه نيروهاي خودي سرسختانه در مقابل حملات دشمن به مقاومت ادامه مي‌دهند .  نيروهاي دشمن متوقف گرديده و در شيارها و در پشت خاكريزهاي موجود در منطقه خود موضع دفاعي گرفته‌اند و آتش شديد به روي نيروهاي ما اجرا مي‌نمايند. در مقابل پاسگاه دراجي عناصر دشمن در حدود 100 متري مواضع ما قرار دارند. در منطقه بين بهرام‌آباد و فيروزآباد نيز وضع به همين نحو است.

از حدود ساعت 1600 اطلاعات اميدواركننده‌اي از دشمن به دست نيروهاي خودي رسيد . پيام‌هاي دريافت شده در پست شنود چنين نشان مي‌داد كه فرماندهي دشمن احتمالاً به علت تحمل تلفات سنگين زرهي تصميم گرفته است با پياده نظام خود به حمله ادامه دهد. به علاوه بعضي از يگان‌هاي دشمن به رده بالاي فرماندهي خود گزارش داده‌اند كه در موقعيت دشواري قرار دارند و درخواست اجازه عقب‌نشيني مي‌نمايند. اين پيام‌ها اعم از اين‌كه صحت داشته يا نداشته سرآغاز شكست قطعي حمله نيروهاي دشمن در روز 15 مرداد ماه گرديد و از آن به بعد نه تنها تلاشي از نيروهاي دشمن براي ادامه حمله مشاهده نشد، بلكه به تدريج آثار عدم موفقيت در نيروهاي دشمن كاملاً ظاهر شد .

 از ساعت 1640 به بعد حركت بعضي از يگان‌هاي دشمن به منطقه عقب نمايان گرديد. ولي هنوز نيروهاي دشمن در خطوط مقدم و در مواضعي كه اشغال كرده بودند تهديدي براي نيروهاي ايران ايجاد مي‌كردند . از جمله اين تهديدات در قسمت مياني جبهه و غرب فرخ‌آباد بود و از ساعت 1700 تقدم تمركز آتش توپخانه‌هاي خودي به آن منطقه داده شده و آتش انبوه به مدت 30 دقيقه به آن منطقه اجرا گرديد.

چنين به نظر مي‌سد كه در ساعات پايان روز 15 مرداد شكست حمله گسترده نيروهاي عراق در منطقه مهران قطعي شد . احتمالاً به علت اين‌كه تراكم نيروهاي دشمن در غرب مهران خيلي زياد شده بود، اين وضع سبب وارد شدن تلفات سنگيني به نيروهاي دشمن گرديد. فرماندهي نيروهاي دشمن تصميم گرفت طرح حمله گسترده را كنار بگذارد و قسمتي از يگان‌هاي مكانيزه و زرهي را كه براي آن حمله وارد منطقه كرده بود عقب بكشد. ولي طرح حمله محدود را براي تصرف خاكريزها و تپه‌هايي در خط مقدم منطقه نبرد اجرا نمايد.

بدين جهت برآورد گرديد كه احتمالاً پياده نظام دشمن بعد از آغاز تاريكي شب به بعضي از مواضع نيروهاي ايران در خط مقدم دفاعي حمله خواهد كرد و احتمال داده شد كه تلاش اصلي دشمن در همان قسمت مياني و حوالي فرخ‌آباد خواهد بود که تا مهران كمتر از دو كيلومتر فاصله دارد. در صورت صحت اين برآورد شايد تلاش دشمن آن بود كه شهر مهران را بار ديگر اشغال كند و يك ضربه رواني بر نيروهاي ما وارد سازد و سبب تضعيف روحيه مدافعين اسلامي ما گردد. ضمن اين‌كه با اشغال شهر مهران نيروهاي دشمن مي‌توانستند علاوه بر هدف سياسي و رواني به يك هدف مهم تاكتيكي نيز دست‌رسي پيدا كنند و آن قطع ارتباط بين شمال و جنوب جبهه نبرد و محاصره كردن يا عقب راندن نيروهاي ايران از كوه قلعه‌آويزان بود.

در نبرد روز 15 مرداد گرچه نيروهاي دشمن موفق به وصول به هدف‌هاي نهايي خود نشده و نتوانسته بودند به ارتفاع زالوآب دست يابند، اما پيام‌هاي مبادله شده بين نيروهاي خودي نشان مي‌دهد كه به طور كلي دشمن موفقيت‌هاي محدودي داشته است. بويژه در قسمت مياني و غرب مهران توانسته بود تا نزديكي مهران برسد چنان‌كه در ساعت 2200 شب فرمانده قرارگاه فتح2 موقعيت يگان‌هاي خود را در يك خط شكسته در شمال و جنوب مهران اعلام كرد. كه در اين صورت مركز پدافند نيروهاي ايران در اين قسمت از منطقه نبرد حاشيه خارجي شهر مهران بود و نيروهاي دشمن غرب شهر مهران را در كنترل يا اشغال خود داشتند. ضمناً قرارگاه فتح2 ميزان تلفات و خسارات يگان‌تحت فرماندهي خود را بسيار سنگين اعلام كرد به عنوان نمونه اظهار داشت كه از تانك هاي گردان244 تانك تيپ84  پياده فقط هشت دستگاه تانك باقي مانده است و گردان هاي 133 و 803 مكانيزه تيپ4 زرهي خسارات سنگيني را متحمل شده‌اند و لشكر ثارالله سپاه پاسداران نيز در همان وضعيت مي‌باشد. البته گزارشاتي نيز حاكي از تخليه بعضي از مواضع دفاعي يگان‌هاي خودي به رده بالاتر رسيده بود، در نتيجه وضعيت نيروهاي ايران در غرب و جنوب مهران بسيار نگران‌كننده بود، به حدي كه چنانچه دشمن يك فشار شديد ديگري بر اين منطقه وارد مي‌كرد احتمال انهدام يا عقب‌نشيني تمام يگان‌هاي ايراني مستقر در آن منطقه وجود داشت.

فرماندهي قرارگاه فتح لازم ديد كه منطقه غرب و جنوب مهران را تقويت كند . براي اين منظور به گردان809 تيپ 40 سراب دستور داده شد، شبانه به منطقه گسترش تيپ4 زرهي حركت كند و در اختيار فرمانده آن تيپ قرار گيرد. اما طبق گزارش فرمانده تيپ4 زرهي، تغيير مكان عناصر اين گردان از منطقه تجمع خود تا منطقه آن تيپ بيش از 24 ساعت به طول انجاميد.

بر خلاف انتظاري كه از احتمال ادامه حمله يگان‌هاي دشمن در شب 15 به 16 مرداد بود، چنين حمله‌اي در آن شب اجرا نشد. اما از سحرگاه روز 16 مرداد حمله مجدد نيروهاي دشمن آغاز گرديد و از ساعت 5 صبح 16 مرداد نيروهاي دشمن از سه محور شروع به پيشروي به سمت مواضع پدافندي نيروهاي ما كردند. اين سه محور عبارت بودند از ورمهزار به طرف زالوآب، تعان فرخ‌آباد مهران و از سمت جنوب قلعه‌آويزان، منصورآباد به طرف امام زاده حسن.

آرامش نسبي جبهه در شب قبل به نيروهاي ايران فرصت داده بود كه با استفاده از حداكثر امكانات موجود خود تا آن‌قدر كه امكان‌پذير بود، پدافند را ترميم و مستحكم سازند. مواضع خالي اشغال شده بود. جنگ‌افزارهاي ضد تانك در خط مقدم موضع گرفته بودند و كمبودهاي تداركاتي تا حدودي برطرف شده بود. اما به هر حال تلفات و خساراتي كه در روز قبل به نيروهاي ايران وارد شده بود، توان رزمي آن‌ها را پيش از پيش كاهش داده بود. در حالي كه طبق اطلاعات به‌دست آمده از اسراي عراقي، نيروهاي تازه نفس عراق شامل عناصري از تيپ70 و لشكر3 زرهي براي اجراي حمله جديد وارد عمل شده بودند . آنچه مسلم است حمله روز 16 مرداد به وسيله يگان‌هاي ديگر غير از آن‌ها كه در روز قبل حمله كرده بودند، به اجرا درآمده بود.

به علت احساس خطر جدي براي نيروهاي خودي، برادر محسن رضايي فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامي شخصاً در ساعت 0730 وارد منطقه مهران شد و در قرارگاه فرماندهي فتح حضور يافت و با ارسال پيام‌هاي مؤثر به يگان‌هاي مدافع سپاهي از آنان خواست به مقاومت ادامه دهند.

در روز 16 مرداد نيز فشار دشمن از قسمت مياني و درست به سمت مهران به كار گرفته شد . چنين به نظر مي‌رسد كه فرماندهي دشمن درباره اثرات سياسي و رواني سقوط شهر مهران بر اعتقاد اوليه خود باقي بود. براي مقابله با اين تهديد، تلاش پشتيباني آتش نيروهاي خودي براي انهدام اوليه يا متوقف كردن و عقب راندن دشمن در حوالي فرخ‌آباد وارد عمل شد . در حدود ساعت 0800 صبح تا حدودي از فشار دشمن در اين منطقه كاسته شد . در قسمت شمالي جبهه، دشمن نيز تلاش كرد با عمليات هلي‌برن و رساندن تداركات به گردان محاصره شده در تپه343 و همچنين با فشار مستقيم از جنوب به شمال نيروهاي ايران را در ارتفاع زالوآب مورد تهديد قرار دهد. ولي عناصر قرارگاه فتح1 كه از موضع پدافندي مناسبي بهره‌مند بودند، مانع پيشروي نيروهاي دشمن شدند. در محور جنوب‌شرقي مهران، نيروهاي دشمن تلاش قابل ملاحظه‌اي نكردند و تهديد دشمن به مرحله عمل نرسيد.

حمله نيروهاي دشمن در روز 16 مرداد كه از ساعت 0530 صبح آغاز شده بود، حدود ساعت 1000 بدون حصول به نتيجه‌اي متوقف گرديد . در ساعت 1030 وضعيت عمومي منطقه نبرد بدين قرار شد كه حمله نيروهاي دشمن به سمت زالوآب و فرخ‌آباد در فاصله سه كيلومتري مواضع پدافندي نيروهاي خودي متوقف گرديد . در محور جنوب‌شرقي مهران نيز نيروهاي دشمن تا حوالي منصورآباد را تحت كنترل خود داشتند و مشغول احداث مواضع پدافندي بودند..

اين وضعيت تا پايان روز 16 مرداد بدون تغيير باقي ماند و نيروهاي هر دو طرف بار ديگر به حالت پدافندي قرار گرفتند . فقط حملات هوايي دشمن ادامه يافت. از جمله مناطقي كه بمباران شد حوالي قرارگاه فتح واقع در نزديكي سد كنجان‌چم بود. بر اثر اين حمله هوايي دشمن، دستگاه‌هاي راديو رله آسيب ديدند و ارتباط تلفني بين قرارگاه‌ها مختل گرديد.

در ساعات بعد از ظهر روز 16 مرداد آرامش نسبي در منطقه نبرد برقرار شد. تنها تلاش آفندي كه از نيروهاي دشمن مشاهده شد در قسمت جنوب‌شرقي جبهه نبرد حوالي منصورآباد بود. ولي اين تلاش دشمن نيز بيشتر شبيه تظاهر به حمله بود و بعد از مدتي متوقف گرديد. اما برآورد شد كه يك واحد بزرگ زرهي دشمن در حوالي منصورآباد آماده براي حمله مي‌شود.

البته در گزارشات ثبت شده ملاحظه مي‌گردد كه واحدهاي زرهي دشمن از ساعت 1600 به بعد تلاش آفندي خود را در محور جنوب‌شرقي مهران متمركز كرده‌اند. اما با وارد عمل شدن بالگردهاي رزمی و اجراي آتش‌هاي سنگين توپخانه خودي حمله واحد زرهي دشمن متوقف گرديد . طبق گزارش برادر سليماني فرمانده لشكر ثارالله تعدادي از تانك‌ها و نفربرهاي زرهي دشمن به آتش كشيده شده و منهدم گرديدند. در اين موقع خط پدافندي نيروهاي ايران در اين منطقه در خط آبادي‌هاي بهين و بهروزان و امام‌زاده حسن در كرانه رودخانه گاوي بود و نيروهاي دشمن نيز در دامنه شمالي ارتفاعات مرزي قلعه‌آويزان مستقر شده بودند.

آن‌چه كه حائز اهميت به نظر مي‌رسد، تهديد شهر مهران از سمت غرب و جنوب بود . گزارشات يگان‌هاي خودي نشان مي‌دهد كه نيروهاي دشمن با شهر مهران كمتر از دو كيلومتر فاصله داشتند . در جنوب‌غربي مهران تا حوالي خسروآباد و در غرب مهران تا نزديكي رستم‌آباد در كنترل نيروهاي دشمن قرار گرفته بود. بنابراين، اين امكان براي دشمن وجود داشت كه با يك يورش شديد و سريع مواضع پدافندي نيروهاي ايران را در حاشيه شهر مهران در هم بشكند و آن شهر را اشغال كند. اما مقاومت شجاعانه و جان‌بازانه رزم‌آوران دلير ايران اسلامي اين امكان را از دشمن سلب نمود.

 

 

منبع: نبردهای سال های 1361 و 1362، حسینی، سید یعقوب، 1389، ایران سبز، تهران

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده