عملیات رمضان
بخش پانزدهم: ادامه نبرد رمضان بنابراین در صورتی که امکان تغییر شرایط روانی ایجاد می­شد و تدابیر محتاطانه­تری به کار برده می­شد و فرماندهی و کنترل قوی­تری در هدایت عملیات اعمال می­شد، هنوز شرایط برای به دست آوردن موفقیت نسبی (نه قطعی) تا حدودی مساعد بود. بدین جهت فرماندهی قرارگاه کربلا ضمن سر و سامان دادن به وضعیت پدافندی لشکرها تصمیم گرفت به پیکار و مبارزه با نیروهای دشمن ادامه دهد. برای حصول به موفقیت نسبی یا قطعی هرگونه یأس و ناامیدی را کنار بگذارد.

گرچه در اولین روز نبرد رمضان، نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران با عدم موفقیت مواجه گردیدند، ولی فرماندهان هدایت کننده جنگ هنوز از وصول به یک پیروزی نسبی ناامید نبودند. زیرا اگر چه در نبرد روز اول به عناصر قرارگاه فتح خسارات نسبتاً سنگینی وارد شد، ولی هنوز عناصر سه قرارگاه هم­طراز فتح، سالم  و در دسترس بودند. ضمن اینکه عناصر باقیمانده قرارگاه فتح نیز هنوز بیش از 50درصد  استعداد رزمی خود را داشتند.

به عنوان نمونه تیپ 2 لشکر 92 زرهی هنوز آسیبی ندیده بود و تیپ 1 آن لشکر نیز آمادگی نسبی داشت. فقط تیپ3  لشکر 92 زرهی متحمل تلفات سختی شده بود. احتمالاً وضعیت عناصر لشکر 5 سپاه پاسداران شامل تیپ­های نجف، امام حسین، کربلا و قم نیز در همین حدود بود. بنابراین از 9 لشکر شرکت کننده در مرحله اول نبرد رمضان هنوز 8 لشکر استعداد رزمی اولیه خود را داشتند. البته گر چه بارها یادآور شده­ایم که استعداد رزمی این لشکرها معمولاً خیلی پایین­تر از قدرت رزمی لشکرهای استاندارد بود، از طرفی عرض جبهه نبرد در حدود 90 تا 110 کیلومتر بود که برای 8 لشکر جبهه چندان عریض نمی­باشد.

 بنابراین در صورتی که امکان تغییر شرایط روانی ایجاد می­شد و تدابیر محتاطانه­تری به کار برده می­شد و فرماندهی و کنترل قوی­تری در هدایت عملیات اعمال می­شد، هنوز شرایط برای به دست آوردن موفقیت نسبی (نه قطعی) تا حدودی مساعد بود. بدین جهت فرماندهی قرارگاه کربلا ضمن سر و سامان دادن به وضعیت پدافندی لشکرها تصمیم گرفت به پیکار و مبارزه با نیروهای دشمن ادامه دهد. برای حصول به موفقیت نسبی یا قطعی هرگونه یأس و ناامیدی را کنار بگذارد. برای این منظور در 24 تیرماه 1361  دستور عملیاتی جدیدی به نام دستور جزء به جزء شماره 1 صادر کرد که براساس همان طرح عملیاتی کربلای4 قبلی بود که به علت اهمیت فوق­العاده این دستور در بررسی مسائل نبرد رمضان نکات حساس آن را بیان می­کنیم.

1- تغییرات در سازمان رزمی:

عناصر باقی­مانده قرارگاه فتح که آمادگی رزمی کافی دارند شامل: تیپ 2 لشکر 92 زرهی، تیپ­های 17 قم، 14 امام حسین و 25 کربلا و هم­چنین توپخانه لشکر 92 زرهی از ساعت 6 روز 25 تیر ماه در کنترل عملیاتی قرارگاه نصر قرار می­گیرند و تیپ­های 1 و 3 لشکر 92 زرهی برای تجدید سازمان به منطقه عقب تغییر مکان می­دهند.

2- آخرین وضعیت:

در اثر پاتک دشمن در مورخه 23/4/1361 یگان­های قرارگاه فتح متحمل خسارات و ضایعات گردیده و مواضع متصرفی در انتهای کانال آب و نهر کتیبان را از دست دادند و نیروهای متجاوز موفق گردیدند آن ها را تا خط تماس فعلی عقب برانند. قرارگاه فجر خاکریزهای مقدم دشمن را تأمین کرد و در اثر مقاومت دشمن در امتداد خط مرز بین­المللی متوقف گردید. قرارگاه قدس موفق به پیشروی و تأمین خط سرخ نشد، یگان­های قرارگاه نصر (منها) در حوالی ایستگاه حسینیه مستقر و آماده اجرای مأموریت می­باشند.

3-­ مأموریت:

قرارگاه عملیاتی کربلا در جنوب در اجرای مرحله یکم طرح عملیاتی کربلای 4 عملیات آفندی خود را در ساعت (س) روز (ر) ادامه می­دهند.

  1. قرارگاه عملیاتی کربلا با تعویض قرارگاه فتح با نصر در ساعت (س) روز (ر) با قرارگاه نصر تک نموده و خط ارغوانی (به خلاصه نقشه مراجعه شود) را تأمین می‌نماید و پس از تأمین آن خط با قرارگاه فجر تک نموده خط بنفش را تأمین می‌نماید. سپس سه قرارگاه نصر و قدس و فجر تک را به سمت غرب ادامه داده و خط قهوه­ای را تأمین می­کنند و بنا به دستور پیشروی را ادامه داده خط سرخ (کرانه شرقی شط­العرب) را تأمین می­نمایند.
  2. قرارگاه نصر:

الف- مواضع پدافندی تیپ­های 1 و 3 لشکر 92 زرهی و تیپ 8 نجف اشرف از سپاه پاسداران را در شب جاری تحویل و آن یگان­ها را رها سازید و دشمن را در منطقه تثبیت نمایید.

ب- تیپ­های 25 کربلا و 14 امام حسین سپاه پاسداران را از ساعت 6 روز 25 تیر ماه در کنترل عملیاتی بگیرید.

پ- در ساعت (س) روز (ر) تک کنید. خط ارغوانی را تأمین نمائید و بنا به دستور پیشروی را تا خط قهوه­ای و سپس خط سرخ ادامه دهید.

  1. قرارگاه فجر:

در خط تماس فعلی پدافند کنید. بعد از تأمین خط ارغوانی به وسیله قرارگاه نصر بنا به دستور به سمت غرب تک کنید. ابتدا خط بنفش، سپس خط قهوه­ای و سرخ را تأمین نمائید.

  1. قرارگاه قدس:

دشمن را در منطقه تثبیت کنید بنا به دستور حمله کنید، خط قهوه­ای را در منطقه مربوطه تأمین نمائید.

  1. قرارگاه فتح:

تیپ 2 زرهی و تیپ­های 14 امام حسین و 25 کربلا و 17 قم را از ساعت 6 روز 25 تیر ماه در کنترل عملیاتی قرارگاه نصر قرار دهید بقیه عناصر زیر امر را بعد از تعویض در حوالی ایستگاه حسینیه مستقر و احتیاط قرارگاه کربلا را تشکیل دهید. هم­زمان برای بازسازی تیپ­های 1 و 3 زرهی و 8 نجف اشرف اقدام نمائید.

  1. توپخانه لشکر 92 زرهی عمل کلی تقویت توپخانه قرارگاه نصر
  2. احتیاط:  قرارگاه فتح (منها)
  3. دستورات هماهنگی (حذف شد)

      قرارگاه عملیاتی کربلا در جنوب

سرهنگ صیاد شیرازی برادر محسن رضایی

 

با توجه به دستور جزء به جزء شماره 1 قرارگاه کربلا، بعد از پایان مرحله اول عملیات رمضان موقعیت عمومی نیروهای ایران در منطقه شرق بصره بدین قرار بود که در حوالی پاسگاه کوشک و طلائیه هنوز قسمتی از مناطق مرزی ایران به عمق حدود سه کیلومتر در اشغال نیروهای عراقی بود. در قسمتی از شمال پاسگاه کیلومتر 25 نیروهای ایران به پاسگاه زید عراق در حدود پنج کیلومتری غرب خط مرز وارد خاک عراق شده بودند. در حوالی پاسگاه شلمچه در غرب خرمشهر هنوز قسمتی از مناطق مرزی ایران در اشغال نیروهای عراق بود.

با صدور دستور جزء به جزء شماره 1 قرارگاه کربلا مشخص گردید که کلیه یگان­ها در روز 24 تیرماه فقط مأموریت تحکیم مواضع پدافندی و خنثی کردن پاتک­های احتمالی دشمن و تجدید نظر در سازمان و آرایشات و گسترش­ها را دارند. علاوه بر این­ها بایستی تعویض­ها و جابجایی­ها نیز تا ساعت 6 روز 25 تیر ماه انجام شود. از آن ساعت به بعد قرارگاه­های نصر و فجر و قدس آماده برای دریافت ساعت حمله و اجرای آن باشند. بنابراین در روز 24 تیر ماه و دومین روز نبرد رمضان تلاش آفندی برای نیروهای خودی در نظر گرفته شده بود.

نظر به اینکه در این روز نبرد، نیروهای دشمن نیز تلاش چندانی برای ادامه پاتک­های روز قبل از خود نشان ندادند، میدان نبرد نسبتاً آرام شد و نیروهای طرفین مشغول تحکیم مواضع خود شدند. ضمن اینکه نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران مرحله آمادگی برای اجرای عملیات آینده را انجام دادند و طرح­های عملیاتی را تهیه کردند. اما با توجه به اینکه قبل از ابلاغ دستور شماره 1 جلسه فرماندهان تشکیل شده و مسائل نبرد در حضور فرماندهان لشکرها بررسی گردیده و هماهنگی­های حضوری برای عملیات آتی به عمل آمده بود، به نظر می­رسد که احتمال ادامه حمله به بعد از روز 25 تیر ماه موکول شده بود. به همین جهت طرح­های عملیاتی قرارگاه­های اجرایی به روز 25 تیر ماه موکول شده بود. به همین جهت طرح­های عملیاتی قرارگاه­های اجرایی در روز 25 تیر ماه تهیه و منتشر گردید. ضمن اینکه طبق همان دستور پایان ساعت تعویض و جابجایی یگان­ها ساعت 6 روز 25 تیر ماه تعیین گردیده بود.

با توجه به وضعیت عمومی منطقه نبرد که بیان شد، در روز 24 تیر ماه تلاش عملی یگان­های خودی و دشمن صرف تحکیم مواضع و تغییرات در آرایش و گسترش پدافندی شد. عناصر قرارگاه فتح که بیشترین آسیب را دیده و در حوالی پاسگاه زید عراق مستقر شده بودند، موفق شدند آن مواضع را نگهدارند. فقط وضعیت تیپ 3 زرهی نگران کننده بود. این تیپ تلاش می­کرد؛ تنها گردان باقی­مانده را که گردان 100 مکانیزه بود به عقب بکشد. تیپ 2 لشکر 92 زرهی به خط خیزعلی عقب­نشینی کرد و تیپ 1 زرهی نیز توانست مواضع پاسگاه زید را حفظ کند و در جناح جنوبی نیز گردان 283 سوار زرهی در مواضع خود باقی ماند. در حدود ساعت 1620 نیروهای دشمن در منطقه قرارگاه فتح پاتک کردند که با پشتیبانی­های آتش بالگرد و توپخانه خودی پاتک دشمن دفع گردید.

در منطقه عملیاتی قرارگاه فجر نیز تلاش­هایی از طرف نیروهای خودی و دشمن انجام شد که گاهی با پیشروی محدود قسمتی از یگان­های خودی یا دشمن همراه بود. ولی مدارک در دسترس نشان می­دهد که برخورد جدی بین نیروهای ما و دشمن رخ نداد. در حدود ساعت 0730  قرارگاه فجر اعلام کرد عناصری از دشمن عقب­نشینی کردند که نیروهای خودی آن ها را تعقیب و دو خودرو چرخ­دار با سرنشینان آن­ها به دست رزمندگان ما افتاد و سه دستگاه لودر و چهار دستگاه خودرو چرخ­دار دیگر باقیمانده از دشمن نیز در اختیار نیروهای خودی قرار گرفت. بعضی از یگان­های قرارگاه فجر که به هیجان آمده بودند، به سمت مواضع دشمن پیشروی کردند. اما به آن­ها دستور داده شد بدون هماهنگی قبلی هیچ­گونه پیشروی به سمت مواضع دشمن اجرا نکنند. به هر حال حرکاتی از یگان­های زرهی دشمن از ساعت 0955 به بعد در مقابل منطقه قرارگاه فجر مشاهده گردید که احتمال پاتک داده شد و یک واحد دشمن به گردان 163 پیاده لشکر 77 حمله کرد و فشار نسبتاً شدیدی به آن گردان وارد ساخت. این فشار بیشتر از جناح شمالی و منطقه گسترش تیپ ثارالله بود. لذا از قرارگاه قدس خواسته شد با آتش کافی آن جناح را تأمین نماید.

 بالاخره این پاتک دشمن نیز خنثی گردید و حتی عناصر فجر 1 موفق شدند؛ دو کیلومتر در منطقه اشغالی دشمن پیشروی کنند و قسمتی دیگر از مناطق اشغالی را آزاد سازند. ولی به هر حال پاتک‌های دشمن سبب شد که در بعضی نقاط، نیروهای خودی بیشتر عقب­نشینی کنند. خلاصه فعالیت نیروهای دشمن و نتایج آن در روز 24 تیر ماه به شرح زیر در خلاصه اطلاعاتی شماره 106 قرارگاه کربلا بیان گردیده است.

نیروهای دشمن به حالت پدافند و تجدید سازمان درآمده­اند، در ادامه پاتک­های خود موفق شدند در کرانه کانال پرورش ماهی نیروهای ما را عقب برانند و مناطق بیشتری را تحت کنترل خود درآورند.سه تیپ زرهی دشمن برای تقویت کرانه کانال وارد منطقه شد. در جریان روز 24 تیر نیروهای دشمن بیش از چهار بار به نیروهای ما پاتک کردند که به وسیله نیروهای ما دفع شد. در ساعت 1610  یک دستگاه نفربر دشمن با سی نفر سرنشین، خود را به نیروهای ایران تسلیم کردند. تعداد اسرای تخلیه شده حدود 700 نفر رسیده است.

بدین ترتیب در روز 24 تیر ماه، میدان نبرد شاهد پاتک­های دشمن و پدافند نیروهای خودی بود. با وجود شرایط نامساعدی که در جریان عملیات روز 23  تیر ماه برای نیروهای ایران به وجود آمد، ولی نیروهای ایران موفق شدند؛ سریعاً تجدید سازمان کنند و برای خنثی کردن پاتک­های دشمن آمادگی کافی پیدا نمایند. در نتیجه در روز 24 تیر ماه نیروهای ایرانی توانستند در اغلب مناطق گسترش پدافندی مواضع خود را حفظ کنند و وضعیت جبهه نبرد را تثبیت نمایند. اگر چه نیروهای دشمن در این روز تلاش­هایی برای عقب راندن نیروهای ایران انجام دادند، ولی جریان حوادث نشان داد که پاتک­های دشمن در روز 24 تیر ماه به شدت روز قبل نبود. چنین به نظر می­رسد که فرماندهی نیروهای دشمن محتاطانه عمل می­کرد و آمادگی برای قبول خطر را نداشت، بدین جهت به همان موفقیت روز 23 تیر ماه اکتفا نمود.

با توجه به صدور دستور شماره 1 قرارگاه کربلا، یگان­های اجرایی ضمن تحکیم مواضع پدافندی اقدامات مقدماتی را برای طرح­ریزی و آمادگی جهت مأموریت آفندی انجام دادند. طرح­های عملیاتی را تهیه کردند که در روز 25 تیر ماه منتشر گردید.

 

منبع: نبردهای سال های 1361 و 1362، حسینی، سید یعقوب، 1389، ایران سبز، تهران

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده