نیروی هوایی در دفاع مقدس
عملیات مشترک: بخش دوم(تعاریف و واژههای عملیات مشترك) (1)نیروهای مشترك «JOINT FORCES» كه شامل نیروی هوایی و دیگر نیروهای مسلّح میشود. (2)عملیات مشترك «JOINT OPERATION » این تعریف به عملیاتی گفته میشود كه دو یا چند نیروی مسلّح با یك فرهنگ نظامی مشترك در آن شركت داشته باشند. برای مثال نیروی زمینی و نیروی هوایی ارتش اگر وارد عملیاتی با یك طرح مشترك و یك دستور عملیاتی مشترك شدند، به آن عملیات مشترك گفته میشود، اما اگر نیروی هوایی ارتش با نیروی زمینی سپاه یا نیروی زمینی كشور دیگری وارد عملیات مشترك شوند به آن، عملیات مشترك مركب گفته میشود.

«JOINT    COMBINED     OPERATION»   یا   «JOINT     COMPOUND».

(3)فرمانده مشترك «JOINT COMMANDER» فرمانده‌ایست كه بر تمامی نیروهای مسلّح در عملیات فرماندهی داشته باشد. مانند آقای هاشمی رفسنجانی در زمان جنگ.

(4)فرمانده عملیات مشترك JOINT OPERATIONAL COMMANDER فرمانده‌ای كه تنها بر یك عملیات مشترك فرماندهی داشته باشد. مانند سرهنگ علی صیاد شیرازی در عملیات طریق‌القدس یا عملیات فتح‌المبین و یا عملیات بیت‌المقدس.

(5) فرمانده عملیات تاكتیكی هوایی مشترك:

 «TACTICAL AIR COMPONENT COMMANDER»

مانند سرهنگ خلبان بهرام هشیار در عملیات طریق‌القدس، فتح‌المبین، بیت‌المقدس و سرهنگ عباس بابایی در عملیات «خیبر» «بدر» و «والفجر 8».

(6) قرارگاه عملیات هوایی مشترك:

  TACTICAL AIR COMMAND CENTER» (TACC)

(7) سامانه كنترل بر آسمان منطقه عملیات

  TACTICAL  AIR  CONTROL  SYSTEM  (TACS)

(8) SOC یا SECTOR OPERATING CENTER مركز عملیات ناحیه‌ای این مركز معمولاً زیر نظر فرمانده عملیات تاكتیكی هوایی مشترك تشكیل می‌شود و چند ایستگاه رادار تاكتیكی و ایستگاههای شنود الكترونیكی تاكتیكی زیر امر رئیس SOC یا در كنترل عملیاتی او قرار می‌گیرند كه همه‌ی اینها در قرارگاه مشترك، زیر نظر فرمانده قرارگاه تاكتیكی نیروی زمینی قرار می‌گیرند.

(9)DASC یا DIRECT AIR SUPPORT CENTER این سازمان تمامی فعالیت‌های آفند هوایی یا پدافند هوایی را كنترل می‌كند و در بخش‌های خدمات پشتیبانی رزمی، جمع‌آوری اطلاعات و دفاع هوایی، آتش پشتیبانی و پشتیبانی آتش هوایی همكاری و هماهنگی لازم را به عمل می‌آورد. مانند رئیس SOC كه مشاور فرمانده عملیات هوایی مشترك است.

(10) AFCC یا AIR FORC COMPONENT COMMAND POST پست فرماندهی كه در عملیات مشترك زیر امر فرمانده عملیات هوایی مشترك «TACC» تشكیل می‌شود.  در این پست فرماندهی دسك ایجاد می‌گردد. همچنین رئیس SOC و تجهیزات و تشكیلات و اعضای آن در هنگام عملیات مشترك در این پست فرماندهی  قرار می‌گیرند.

(11)CRP «CONTROL REPORTING POST» ایستگاههای كوچك راداری كه تنها وظیفه گزارش راداری را بر عهده دارند و هدایت هواپیماهای جنگنده رهگیر بر عهده آنها نمی‌باشد. (مگر در مواقع خاص به دستور فرمانده تاكتیكی عملیات هوایی).

(12)CRC یا «COMBAT REPORTING CENTER» مركز گزارش اوضاع نبردهای هوایی كه شامل یك دستگاه رادار تاكتیكی و متعلقات آن است. در مواقع دیگر آن‌را CONTROL & REPORTING CENTER نیز می‌نامند.

(13)RPC یا «REGIONAL PROCESSING CENTER» مركز پردازش اطلاعات منطقه‌ای. معمولاً در عملیات مشترك چنین گردان یا سازمانی از فرماندهی اطلاعات و شناسایی الكترونیكی جدا شده و زیر امر فرمانده عملیات هوایی مشترك (TACC) قرار می‌گیرد و طیف امواج الكترونیكی كه در میدان نبرد و اطراف آن وجود دارد  (علائم رادارهای ثابت و متحرك تاكتیكی، رادارهای محمول هوایی، و موشك‌های زمین به زمین و گفتگوهای عناصر دشمن روی تلفن و بی‌سیم) همه را جمع‌آوری و ثبت می‌كند و با نگرش به‌انواع سیگنالها تعیین می‌كند كه چه نوع هواپیمایی در منطقه تهدیدآفرین است و اولویت تهدیدهای هوایی كدامند و یا كدام منطقه و یگان ممكن است مورد حمله هوایی قرار گیرد.

(14)FAC یا ناظر مقدم هوایی «FORWARD AIR CONTROLER» به افسری گفته می‌شود كه در سطح گردانهای نیروی زمینی و یا تیپ‌ها درخواستهای آتش پشتیبانی هوایی را بررسی و كنترل و به دسك مربوطه گزارش می‌كند و هنگام درگیری‌های عملیات زمینی، اولویت هدف‌ها را با نظر فرمانده یگان زمینی تغییر می‌دهد و جنگنده بمب‌افكن‌ها را با وسایل ارتباطی رادیویی و یا علایم و نشانه‌های دستی هدایت می‌كند. این افسر معمولاً خلبان است، اما در شرایط كمبود خلبان، افسران زمینی نیز می‌توانند با گذراندن یك دوره كامل چنین وظایفی را در هنگام عملیات بر عهده بگیرند.

(15)ALO یا «AIR LIASION OFFICER» افسر رابط هوایی

(16)ALCE یا «AIR LIFT COMMAND ELEMENT» عنصری از فرماندهی ترابری هوایی.

(17)CCT یا «COMBAT CONTROL TEAM» تیم كنترل رزمی، این تیم به‌صورت ضربتی وارد منطقه می‌شود و اگر لازم باشد فرودگاهی برای فرود هواپیماهای ترابری تاكتیكی فراهم می‌كنند و وسایل ارتباطی را آماده بهره‌برداری می‌سازند. برای مثال در هنگام گرفتن سرپل، این تیم با گروه رزمی همراه است.

(18)ALCC یا «AIR LIFT CONTROL CENTER» مركز كنترل پروازها و عملیات ترابری هوایی.

 

سازمان فرماندهی عملیات هوایی مشترك

پیش از آنكه به سازمان و سلسله مراتب فرماندهی در عملیات مشترك بپردازیم بهتر است اشاره‌ای به وضعیت نیروهای ارتش جمهوری اسلامی در عملیات مشترك در طول دفاع مقدس داشته باشیم. در ‌آغاز تجاوز ارتش عراق هیچگونه سازماندهی برای انجام عملیات مشترك به شكل تمرین شده علمی صورت نگرفت. (شرایط اوایل انقلاب اجازه كار را نمی‌داد.)

نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران با اجرای دستور عملیاتی «البرز» و با اطمینان از این‌كه تمامی فرماندهان ارتش و مسئولین سیاسی در سطح كشور اتفاق‌نظر دارند كه باید جلوی هجوم و پیشرفت ارتش عراق را گرفت، دفاع در برابر تجاوز ارتش عراق را شروع كرد. به عبارتی دیگر نیروی هوایی تنها به اتكای توصیه‌ها و گفته‌ها و نظرات شفاهی رئیس جمهور وقت كه فرمانده كل قوا بود و جانشین رئیس ستاد ارتش سرتیپ ولی‌الله فلاحی و سایر فرماندهان نیروی زمینی در عملیات متوقف ساختن ارتش عراق درخاك كشور شركت می‌كرد. اما درهر عملیات سعی داشت كه فرمانده یك پایگاه هوایی را در نقش «TACC» یا فرمانده عملیات هوایی مشترك قرار دهد. برای مثال فرمانده پایگاه ششم شكاری در عملیات «توكل» در دی‌ماه 1359 با فرمانده قرارگاه اروند همكاری و هماهنگی نسبی را داشت. یا فرمانده پایگاه هوایی دزفول در عملیات نصر بیش از پایگاه‌های هوایی همدان و بوشهر با فرماندهان لشكرهای زمینی همكاری و تعامل داشت. اما هیچیك از این عملیات براساس اصول عملیات مشترك انجام نشد تا این كه عملیات «ثامن‌الائمه» معروف به شكستن حصر آبادان فرا رسید. در این عملیات سرهنگ پیاده شهاب‌الدین جوادی فرمانده لشكر77 خراسان در منطقه ماهشهر و شادگان با همراهی یگان‌های ژاندارمری و بیش از 2500 نفر از نیروهای مردمی علیه یگانهای ارتش عراق در شرق كارون عملیاتی را آغاز كرد كه منجر به عقب راندن دشمن به آن‌سوی ساحل غربی رود كارون گردید. در این عملیات بدون آن كه یك فرمانده عملیات هوایی مشخصی تحت امر فرمانده لشكر77 و در قرارگاه او حضور داشته باشد، تمام یگانهای عمده هوایی در نیروی هوایی به روش‌های گوناگون وارد عملیات شدند و به بمباران یگانهای دشمن در منطقه دارخوین، اهواز، سوسنگرد و دزفول پرداختند (اگرچه آتش پشتیبانی هوایی به درستی و مقرون به‌صرفه هدایت نشد). البته ایستگاههای رادار دزفول، بهبهان، بوشهر سربندر و مشرحات هریك به نوبه خود آسمان منطقه عملیات را پوشش می‌دادند و كنترل نسبی برآسمان منطقه عملیات را فراهم آورده بودند و خلبانان هواپیماهای «اف‌-14» و «اف‌-4» نیز با هماهنگی ایستگاههای رادار، دفاع هوایی منطقه نبرد «THEATER AIR DEFENSE» را برقرار كردند. پس از پیروزی دراین عملیات فرمانده نیروی هوایی و رئیس ستاد ارتش شهید شدند و در نتیجه سرتیپ ظهیرنژاد به ریاست ستاد ارتش برگزیده شد و سرهنگ صیادشیرازی نیز به‌فرماندهی نیروی زمینی منصوب گردید. در عملیات طریق‌القدس قرارگاه تاكتیكی نیروی زمینی به ‌نام قرارگاه كربلا در شمال كرخه و قرارگاه تاکتیکی سپاه پاسداران در جنوب کرخه (بردیه) تشكیل گردید كه درآن لشكر92 زرهی، لشكر16 زرهی، یگان‌های سپاه پاسداران و تیپ1 لشكر77 و پایگاههای هوایی دزفول با گردانهای 41 و 42 (اف‌ـ 5) و بوشهر با گردانهای 61 و 62 (اف‌ـ4) و همدان با گردانهای 31 و 32 (اف‌ ـ4) در امر تهیه آتش پشتیبانی هوایی زیر امر قرارگاه ویژه عملیات هوایی شركت نمودند. در كنار آنها در بخش دفاع هوایی گردانهای 71، 81 و 82 (اف ـ 14) شكاری و گروه پدافند هوایی دزفول با چهار گردان زمین به‌هوا و رادار، همچنین گروه پدافند هوایی بوشهر با سه گردان زمین به‌هوا در بخش دفاع هوایی منطقه نبرد وارد كارزار شدند. در بخش‌های اطلاعات و هشدار اولیه، پایگاه یكم شكاری و فرماندهی اطلاعات و شناسایی الكترونیكی و در بخش خدمات پشتیبانی رزمی گردانهای سوخترسان هوایی و ترابری هوایی به بهترین شكل ممكن آموزش دیده در دستور رزمی“ شبح-2 ” وظایف خود را به‌انجام رسانیدند. از آن پس قرارگاه كربلا همواره فعال بود. پس از عملیات فتح‌المبین سپاه پاسداران با غنایم به دست آمده یگانهای زرهی و پیاده خود را شكل داد و پس از این عملیات و چند نبرد دیگر قبل از عملیات خیبر بود كه قرارگاه خاتم(ص) به وجود آمد. در زیر مجموعه این قرارگاه 2 قرارگاه با نام‌های كربلا (نزاجا) و نجف (سپاه پاسداران) که هر یک به صورت مشترک و ادغامی عمل می‌کردند و قرارگاه ویژه عملیات هوایی(كه چندی بعد این قرارگاه تغییبر نام داد و به قرارگاه رعد مشهور شد) برای نیروی هوایی ارتش سازماندهی شدند. فرمانده قرارگاه خاتم(ص) آقای هاشمی رفسنجانی، فرمانده قرارگاه كربلا سرهنگ صیاد شیرازی، فرمانده قرارگاه نجف، برادر محسن رضایی و فرمانده قرارگاه ویژه عملیات هوایی سرهنگ معین‌پور (وقتی این قرارگاه به نام قرارگاه رعد تعریف شد، فرمانده آن نیز تغییر كرد كه سرهنگ بابایی منصوب گردید) تعیین گردیدند. اكنون نگاهی داشته باشید به یك شمای سازمانی كه یگانهای عملیاتی نیروی هوایی در جنگ به صورت عملیات مشترک وارد عمل می‌شوند.

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده