عملیات رمضان
بخش چهاردهم: خلاصه حوادث نبرد روز اول بر اساس مدارک قرارگاه کربلا نبرد رمضان در ساعت 21:30 آغاز شد. تلاش اصلی با قرارگاه فتح بود که در محور پاسگاه کیلومتر 25، پاسگاه زید به طرف غرب حمله کرد. در شمال قرارگاه فتح قرارگاه فجر جزء تلاش اصلی بود، ولی عمق پیشروی آن محدودتر تعیین گردیده بود. بالاخره در شمال قرارگاه فجر، قرارگاه قدس بود که حدود نیمی از عناصر آن قرارگاه حمله به هدف محدود اجرا می­کردند و تدبیر کلی برای منطقه شمال و جنوب اصولاً ادامه پدافند بود.

نظر به اینکه حمله از خط تماس با یگان­های دشمن آغاز می­شد، حرکت برای اخذ تماس مدت زیادی به طول نیانجامید. یگان­های حمله­ور از حدود ساعت 22 با دشمن برخورد کردند که طبعاً عناصر سبک و تأمینی دشمن بودند. ضمناً دشمن از حمله نیروهای ایران آگاهی داشت و آماده برای مقابله بود. برخلاف آنچه که در تدبیر کلی عملیات، غافلگیری به عنوان یک نکته مهم مورد توجه قرار گرفته بود، به نظر می­رسد که دشمن غافلگیر نشد.

شاید سمت حمله عمومی نیروهای ایران ابتدا برای وی کاملاً روشن نبود، ولی دشمن آمادگی مقابله را از همان ابتدای عملیات نشان داد. توپخانه دشمن آتش شدید خود را در تمام جبهه به روی نیروهای ما باز کرد. به هر حال در ساعات اول، پیشروی نیروهای ایران نسبتاً بسیار خوب بود، چنانکه در ساعت 2230 یعنی یک ساعت بعد از آغاز حمله، قرارگاه فتح اطلاع داد بعضی از عناصر آن قرارگاه شش کیلومتر پیشروی کرده­اند.

 در همین زمان تهدید دشمن از منطقه تیپ 8 نجف ظاهر شد و مقاومت دشمن در بعضی مناطق آن چنان شدت یافت که فرماندهی قرارگاه فتح اظهار داشت: یگان­ها نمی­توانند به پیشروی ادامه دهند. به ناچار، دستور داده شد؛ کمی تغییر سمت دهند تا حتی­المقدور از روبرو شدن با مقاومت­های سنگین دشمن جلوگیری نمایند. در مجموع پیشروی تا ساعت 24 بسیار خوب بود و تیپ­های 8 نجف و 14 امام حسین به مواضع توپخانه دشمن رسیدند که حدود 9 کیلومتری غرب خط تماس بود.

دقایقی بعد از نیمه شب 22 به 23 تیرماه، دشمن برای روشن کردن منطقه نبرد موشک­های منور پرتاب کرد که این امر برای نیروهای ما نیز مفید بود. عناصر قرارگاه فجر بعد از نیمه شب به اولین خط خیز پیشروی که خط خندق بود، رسیدند. ولی در جنوب منطقه آن قرارگاه عناصر تیپ ثارالله با مقاومت شدید دشمن برخورد کردند. بعد از نیمه شب در سازمان پدافندی دشمن اختلال ایجاد شد و به طوری که از پست شنود کسب اطلاع گردید بی­نظمی در آرایش نیروهای دشمن به وجود آمد و فرماندهان کنترل فرماندهی را از دست دادند. با این وجود، کسب اطلاع شد که دشمن تلاش می­کند؛ در منطقه شمال کانال پرورش ماهی عکس­العمل جدی نشان دهد.

در ساعت 1 بعد از نیمه شب عناصر تیپ 17 قم گزارش داد که به پاسگاه زید رسیده است. در این زمان تیپ­های کربلا و نجف نیز تعدادی از افراد دشمن را به اسارت گرفتند. تیپ 25 کربلا به کرانه کانال پرورش ماهی نزدیک شد و سه تیپ سپاه پاسداران شامل کربلا و نجف و امام حسین جزء قرارگاه فتح به سرعت به پیشروی ادامه دادند، اما تیپ­های زیر امر قرارگاه فجر در شمال فتح موفق به پیشروی سریع نشدند.

در حدود ساعت 3 بعد از نیمه شب وضعیت تیپ­های سپاه زیر امر قرارگاه فتح بسیار خوب اعلام شد. هر چهار تیپ با موفقیت پیشروی کرده بودند. مواضع توپخانه دشمن را منهدم کرده و 5 تا 9 کیلومتر جلو رفته بودند. اما عناصر فجر هم­چنان با مقاومت­های اولیه دشمن درگیر بودند و وضعیت عناصر قدس نیز چندان مطلوب نبود.

در حدود ساعت 0230  تیپ امام حسین به کانال پرورش ماهی رسید و عناصر قرارگاه فجر نیز توانستند شکافی در خصوص مقدم پدافندی دشمن ایجاد کنند و به سمت غرب به پیش بروند. اما وضعیت عناصر قدس هم­چنان نامطلوب بود، به نحوی که فرماندهی قدس در ساعت 0230 اطلاع داد، عناصر قدس6 به خط دشمن رسیده ولی در سایر نقاط مقاومت دشمن اجازه پیشروی نداده است. فرماندهی قدس به یگان­ها دستور داد؛ خط دژها را درهم بشکنند و به پیشروی ادامه دهند. در حدود ساعت 3 بامداد روز 23 تیرماه تیپ 17 قم اعلام کرد سه کیلومتر از پاسگاه زید عراق پیشروی کرده و به کانال پرورش ماهی نزدیک می­شود در این موقع عناصر فجر 1 و 2 قرارگاه فجر نیز اعلام کردند که از خط خیز خندق گذشته­اند، ولی بررسی بیشتر نشان داد که هنوز این عمل انجام نشده است.

از ساعت 0330  به بعد امیدواری زیادی به موفقیت عمیات رمضان ایجاد شد به نحوی که فرماندهی قرارگاه کربلا به قرارگاه نصر که در حالت پدافندی در غرب خرمشهر بود، دستور داد؛ با عناصر یک تیپ به پدافند در منطقه ادامه دهد و بقیه عناصر لشکر 21 پیاده نزاجا و لشکر 5 سپاه پاسداران را از منطقه پدافندی رها سازد و به منطقه حسینیه و نیم ایستگاه نود تغییر مکان دهد تا در مرحله استفاده از موفقیت قرارگاه فتح مورد استفاده قرار گیرد.

با روشن شدن هوا، مقاومت دشمن سخت­تر شد و از پیشروی نیروهای ایران کاسته شد. قرارگاه فتح تلاش کرد هر چه سریع­تر کرانه شمالی کانال پرورش ماهی را تصرف و تأمین نماید و در اجرای این تدبیر نیروهای ایران در حدود ساعت 6 قسمتی از کرانه کانال را اشغال کردند.

درباره حوادث روز 23 گزارش‌ها خیلی کلی است. اما نکته حائز اهمیت آن است که به علت وضعیت خاص زمین منطقه عملیات و نبودن عوارض کاملاً مشخص و ایجاد عوارض مصنوعی به وسیله ارتش عراق در تمام عرض و عمق جبهه غالباً شناسایی و تشخیص مواضع و موقعیت­ها با مشکلاتی مواجه می­شد و اشتباهاتی رخ می­داد. چنانکه در ساعت 1000 روز 23 تیر ماه، فرمانده تیپ 1 لشکر 92 زرهی گزارش داد: عناصر آن تیپ از نهر کتیبان گذشته و به کرانه اروند رود (شط­العرب) رسیده­اند. در حالی که این امر مورد تأیید فرماندهان سپاه قرار نگرفت. آن­ها اظهار داشتند که یگان­های خودی هنوز از ابتدای کانال پرورش ماهی جلوتر نرفته­اند. آنچه که قطعی به نظر می­رسد، عناصر قرارگاه فتح در محورهای پیشروی خود با مقاومت جدی دشمن برخورد نکرده­اند. لذا هر یگان به نسبت امکانات تحرک خود به سرعت به پیش تاخته، اما این امر سبب ناهماهنگی­هایی در حرکت عناصر قرارگاه فتح شد، به نحوی که از حدود ساعت 10 به بعد دشواری­هایی ظاهر گردید. دشمن با عبور از شکاف بین عناصر قرارگاه فتح، آن­ها را تجزیه کرد ودر خطر محاصره قرار داد بدین سبب از حدود ساعت 12 در سازمان و آرایش حمله عناصر قرارگاه فتح اختلال ایجاد شد. یگان­هایی متحمل تلفات سنگین شدند و اجباراً عقب­نشینی کردند. از جمله یگان­هایی که در معرض خطر جدی قرار گرفتند، تیپ 3 لشکر 92 زرهی و تیپ 8 نجف بود.

در ساعت 1420  پاتک سنگین دشمن تشخیص داده شد و نیروهای دشمن از سمت شمال و جنوب تلاش کردند؛ راه عقب­نشینی نیروهای ایران را ببندند و آن­ها را تحت محاصره قرار دهند. این امر سبب اختلال کلی در یگان­های حمله­ور در قرارگاه فتح شد. عده­ای بدون نظم و ترتیب به حالت عقب­نشینی و فرار درآمدند. قرارگاه کربلا تلاش کرد؛ با پشتیبانی هوانیروز و توپخانه وضعیت یگان­های فتح را بهبود بخشد، ولی امکان­پذیر نشد. لذا در ساعت 1430 فرماندهی قرارگاه کربلا متوجه خطر انهدام یگان­های قرارگاه فتح گردید. برای رفع این خطر به فرماندهی قرارگاه نصر که به منظور استفاده از موفقیت در حوالی جاده خرمشهر متمرکز شده بود، دستور داد: آماده باشد؛ برای شکستن محاصره عناصر قرارگاه فتح وارد عمل گردد.

هم­چنین به فرماندهی قرارگاه فتح (سرهنگ نیاکی و برادر ردانی) دستور داده شد؛ شخصاً به منطقه نبرد بروند تا شاید سروسامانی به وضعیت بدهند. اما در این هنگام عدم موفقیت قرارگاه فتح قطعی شده بود و عناصر باقیمانده آن قرارگاه به حوالی پاسگاه زید و حتی عقب­تر از آن عقب­نشینی کرده بودند. یگان­های قرارگاه­های فجر و قدس نیز موفقیت چندانی به دست نیاورده و در حوالی همان خط خیز اول متوقف شده بودند. بدین ترتیب مرحله اول نبرد رمضان (عملیات کربلای 4) با عدم موفقیت مواجه گردید که اثرات ناگوار آن نه تنها در نبرد رمضان، بلکه حتی در تمام طول جنگ به نوعی باقی ماند. زیرا از آن به بعد جنگ ابعاد وسیع­تری در سطح بین­المللی پیدا کرد و حامیان عراق که تقریباً کلیه کشورهای جهان به استثنای تعداد محدودی بودند، برای تقویت هر چه بیشتر عراق و جلوگیری از شکست او پیشروی ایران به تلاش­های همه­جانبه خود افزودند و تا زمان نگارش این مطالب (آبان ماه 1366) مانع پیروزی ایران گردیدند.

 

 

منبع: نبردهای سال های 1361 و 1362، حسینی، سید یعقوب، 1389، ایران سبز، تهران

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده