عملیات والفجر2
بخش ششم: چنین به نظر می رسید که بالاخره وضعیت پدافندی منطقه نبرد غرب حاج عمران از 20 مرداد ماه به بعد کاملا تثبیت شد و طرح پدافندی به نام دستور عملیاتی شماره1 قرارگاه مالک اشتر تهیه و به مرحله اجرا درآمد . براساس آن، از نظر یگان ارتشی مأموريت اصلی پدافندی به عناصر لشکر 64 پیاده و گردان 807 تیپ 40 پیاده واگذار شد و يگانهای لشکر 77 پیاده که در این منطقه نبرد جنگیده بودند، به تدریج از مأموريت رها و به منطقه عملیات خوزستان برگردانده شدند.

اولین یگان لشکر 77 که به خوزستان مراجعت کرد، گردان 122 پیاده بود. این گردان در تاریخ 21 مرداد ماه با عناصری از گردان 807 پیاده در ارتفاعات کدو تعویض شده و در 22 مرداد ماه به پادگان پسوه مراجعت کرد . این امر نشان می دهد که نیروهای ایران بر منطقه نبرد حاج عمران تسلط کامل یافتند و از تحکیم موقعیت خود در مقابل حملات احتمالی نیروهای عراق اطمینان خاطر پیدا کردند.  براساس طرح دفاعی جدید، قرارگاه مالک اشتر نیز از پادگان پیرانشهر خارج شد و در گردنه شیخ واقع در محور پیرانشهر- تمرچین مستقر گردید . یک گردان قدس – گردانهای جدیدالتاسیس ویژه نیروی زمینی- که به عنوان احتیاط قرارگاه مالک اشتر بود در گردنه شیخ مستقر گردید. تیپ انصارالحسین نیز در قسمتی از منطقه به پدافند ادامه داد. زیرا این تیپ قبل از عملیات نیز از مدافعین منطقه آذربایجان غربی بود.

در 22 مرداد ماه، گردان 122 لشکر 77 پیاده از پادگان پسوه به سوی مراغه حرکت کرد، تا به خوزستان انتقال داده شود. این امر بیانگر پایان عملیات والفجر2 مي‌باشد. ضمن این که با ابلاغ دستور پدافندی از طرف قرارگاه مالک اشتر مرحله آفندی به پایان رسید و يگان‌ها کلا به حالت پدافندی درامدند.

طبق گزارشات آماری در عملیات والفجر2، تعداد تلفات پرسنلی يگان‌های ارتشی در این نبرد به غیر از گردان 129 پیاده که متلاشی گردید، جمعا 215 نفر شهید و 1038 مجروح بود که با احتساب تلفات گردان 129 پیاده تعداد 297 شهید و 1387 مجروح از افراد يگان‌های ارتشی در این نبرد بود. ضمنا از گردان 129 تعداد 353 نفر اسیر و مفقود شده بودند که با احتساب آنها جمع کل تلفات پرسنلی 2037 نفر مي‌گرديد که با احتساب هر گردان به طور متوسط 500 نفر قریب 5000 نفر افراد ارتشی در این نبرد شرکت کرده بودند. این تعداد تلفات، قریب 40 درصد بود که از نظر برآورد نظامی تلفات سنگینی محسوب مي‌گرديد. در گزارش آماری مربوط به خسارات وارده به جنگ افزارهای يگان‌های خودی، جمعا 36 دستگاه خودرو چرخدار ، 2 دستگاه لودر و بولدوزر ، 2 دستگاه نفربر زرهی و 3 تانک ام 47 و تعدادی تجهیزات سبک آسیب دیده یا منهدم گردید که نسبت به وسعت و زمان عملیات خسارات جزئی محسوب می شود.

بعد از تثبیت وضعیت پدافندی منطقه غرب حاج عمران، قرارگاه عملیاتی مالک اشتر برآورد کرد که دشمن دست از ادامه تلاش برنخواهد داشت و احتمالا سعی خواهد کرد به هر نحو مقدور در منطقه حاج عمران حمله کند. ضمن این که در نقاط دیگر خط مرز نیز با کمک افراد ضدانقلاب مخالف حکومت ایران، حملات فرعی و ایذایی یا فریبنده اجرا نماید. در این برآورد چنین به نظر می رسید که نیروهای عراق با سه تیپ پیاده از سمت جنوب غربی به ارتفاعات کدو حمله خواهد کرد و به همین منظور سه تیپ پیاده و یک تیپ نیروی مخصوص در منطقه چومان مصطفی مستقر کرده و 18 آتشبار توپخانه و حدود یکصد فروند بالگرد برای پشتیبانی آن تیپ ها آماده ساخته است و در تاکید این مطلب چنین بیان شده بود که پارلمان عراق از صدام حسین خواسته است؛ به هر قیمتی شده منطقه حاج عمران را از نیروهای ایران بازپس بگیرد . بدین جهت احتمالا شخص صدام حسین فرماندهی حمله بعدی عراق را بر عهده خواهد گرفت.

طبق اطلاعاتی که از یک درجه دار و سرباز اسیر عراقی در 23 مرداد ماه به دست آمد، در مراحل پایانی نبرد حاج عمران تیپ 65 نیروی مخصوص و تیپ های 98 و 113 و 5 پیاده تابع سپاه1 عراق در این منطقه نبرد مستقر بودند . لشکر 8 پیاده عراق که قبلا در منطقه اربیل و غرب آذربایجان غربی مستقر بود، به منطقه نبرد عماره و علی غربی تغییر مکان یافته بود. اما علاوه بر تیپهای یاد شده برآورد مي‌شد که تیپ های 91 و 93 و 604 عراق نیز در این منطقه درگیر بودند که در صورت صحت این اطلاعات هفت تیپ مجهز عراق در مقابل یک تیپ ارتش و 4 تیپ سپاه پاسداران قرار گرفته بودند.

از لحاظ فعالیت یگان هوانیروز ایران، در این نبرد بر مبنای آخرین گزارش تا 24 مرداد ماه بالگردهای این یگان در طول عملیات والفجر2 جمعاً 628 ساعت پرواز داشته و مقدار 880 تن بار ، 5347 نفر افراد سالم و 1086 نفر مجروح جابجا کردند.

بالاخره عملیات والفجر2 با حوادثی که بیان شد در تاریخ 25 مرداد ماه کاملاً متوقف گردید و نیروهای هر دو طرف به حالت پدافند درآمدند . خط تماس در این موقع ارتفاعات شرق دربند و در امتداد خط عمومی تا پکی کوران در شمال و گردمند در جنوب محور اصلی حاج عمران رواندوز بود. با این نبرد زنگ خطر جدی در شمالی ترین منطقه عملیات برای ارتش عراق به صدا درآمد بدین جهت ارتش عراق قسمتی از قدرت زرهی خود را به محور رواندوز حاج عمران اختصاص داد و مواضع پدافندی بسیار مستحکمی در اطراف این محور و همچنین محور اصلی جنوب آن از قلعه دیزه به سردشت ایجاد کرد و مانند مناطق عملیاتی جنوبی و میانی در منطقه شمالی صحنه عملیات نیز خطوط پدافندی بسیار مستحکم برقرار ساخت.

آن چنان که عملاً  ارتش عراق موفق گردید با تکیه بر این خطوط پدافندی پیشروی نیروهای ایران را در حوالی خط مرز متوقف سازد و مانع نفوذ نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران به عمق صحنه جنگ گردد. چنان که در همین محور مورد بحث، در طول سالهای جنگ، بعد از عملیات والفجر2 خط تماس نیروهای ایران و عراق تقریبا در حدود همان خط تماس ایجاد شده در آن نبرد باقی ماند و نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران برای تداوم عملیات آفندی الزاما مناطق دیگری را از   صحنه های عملیات انتخاب نمودند که در بخشهای بعدی چگونگی آنها تشریح می گردد . اولین نبرد بعد از عملیات والفجر2  والفجر 3 بود که  حتی در همان زمان اجرای عملیات والفجر2 یعنی 7 مرداد ماه 1362 در منطقه مهران اجرا گردید که در بخش بعدی، جریان آن شرح داده می‌شود.

 قبل از خاتمه دادن به  این بحث، نکته حائز اهیمت این است که بعد از عملیات والفجر2 حکومت عراق شکل دیگري به جنگ داد و آن جنگ شهرها بود. با توجه به برتری هوایی که عراق داشت، نیروی هوایی خود را برای انهدام منابع اقتصادی و صنعتی ایران در شهرها به کار گرفت و بدون هیچ قیدی قراردادهای بین المللی را زیر پا گذاشت و استعمال بمبهای شیمیایی را در میدانهای نبرد رایج کرد . در طول جنگ، هرگاه ارتش عراق دچار مشکلات شدید در مقابل تهاجم نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران می گردید، متوسل به این عکس‌العمل شدید دَدمنشانه می‌شد. بنابراین عملیات والفجر2 دو فصل جدید در تاریخ جنگ تحمیلی عراق علیه ایران باز کرد که جنگ شهرها و جنگ شیمیایی بود و ما در بررسی نبردهای بعدی به اثرات این حالت از جنگ در روند کلی جنگ اشاره خواهیم کرد.

در استعداد و گسترش نیروهای خودی، یادآور شدیم از جمله نیروهایی که به نفع نیروهای ایران در عملیات والفجر2 شرکت داشتند، واحدی از افراد کرد بارزانی طرفدار ایران بودند. درباره نحوه کارآیی این نیروهای نامنظم، سرهنگ دوم توپخانه؛ علی نیاکان، افسر هماهنگ کننده عملیات چریکی کمبا 11 گزارشی به رده های بالاتر فرستاده که به منظور پی بردن به قدرت این گروه در عملیات منطقه خلاصه آنرا بیان می کنیم:

واحد کمبا 11 از افراد حزب پارت  ( دموکرات کردستان عراق) از بدو پیروزی انقلاب اسلامی در ایران به ریاست مسعود بارزانی تشکیل شد که در حقیقت اسم ان قیاده موقت یا پارت دموکرات کردستان عراق بود . برای این که در پیامها این نام برده نشود، نام کمبا 11 بر آن نهاده شد.

در عملیات والفجر2 مأموريت این گروه در طرفین محور حاج عمران جمع آوری اطلاعات از ارتش عراق، جلوگیری از نفوذ عوامل ضدانقلاب و افراد جلال طالبانی ، حزب کومله و دموکرات به منطقه نیروهای خودی بود و تعداد انها حدود 900 نفر بود. همچنین افراد کمبا 11 مأموریت داشتند؛ در هنگام اجرای حمله نیروهای خودی ، در گروههای 30 تا 50 نفر به عنوان واحد جلودار در منطقه پیشروی نمایند. اما در این عملیات به علت این که افراد ارتشی و سپاهی کافی به همراه آنان نبود، عملا کارآیی چندانی از خود نشان ندادند و نیروهای دشمن به راحتی توانستند حرکات خود را در تمام منطقه نبرد انجام دهند. افراد کمبا 11 در مأموریت دیگری در منطقه سید کان عراق وارد عمل شدند و در آن عملیات نیز تلاش قابل ملاحظه ای  از آنان دیده نشد.

عمليات والفجر2 در منطقه حاج‌عمران

 

منبع: نبردهای سال های 1361 و 1362، حسینی، سید یعقوب، 1389، ایران سبز، تهران

 

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده