نبردهای صحنه عملیات غرب
بخش چهل و دوم: خاتمه عملیات بازی دراز با توجه به آمار تلفات نيروهاي ما، چنين به نظر ميرسد كه در روز 12 شهريورماه يعني دومين روز نبرد، سختترين مبارزه و پيكار بين رزمندگان ما و نيروهاي متجاوز اشغالگر عراق در اين منطقه نبرد درگرفت. زيرا در اين روز از رزمندگان جانباز ما 13 نفر شهيد و 178 نفر مجروح شدند كه از شهدا تعداد 6 نفر نظامي و 7 نفر پاسدار و بسيجي و از تعداد 178 نفر مجروح نيز 85 نفر نظامي و 93 نفر پاسدار و بسيجي بودند كه اكثر آنان در قسمت شمال و غرب جبهه نبرد بهويژه در قراويز و كورهموش شهيد يا مجروح شدند.

وضعيت كلي منطقه نبرد، در روز پانزدهم شهريور حتي براي فرماندهان نيز روشن نبود. پيشروي‌هايي انجام شده و مناطقي از اشغال دشمن آزاد گرديده بود، ولي موقعيت دقيق یگان‌های خودي و دشمن معلوم نبود. فرمانده لشكر 81 زرهي از فرمانده تیپ3خواست وضعيت را روشن كند. فرمانده تيپ در يك پاسخ بسيار كوتاه چنين گزارش داد: «دشمن از قله 1150 بازي‌دراز و داربلوط و شيرين‌آب عقب‌نشيني كرد، ليكن در ساير جبهه‌ها در خط پدافند قبلي مي‌باشد»

با يك دقت به اين پيام، غيرواقعي بودن گزارش‌های قبلي روشن مي‌گردد. زيرا در تمام گزارش‌های قبلي، موفقيت در کوره‌‌موش و بنه‌دستك و قراويز بود، ولي در پيام فرمانده تيپ گفته شد كه نيروهاي دشمن در مواضع قبلي خود در آن ارتفاعات پدافند مي‌كنند. لازم به يادآوري است كه قصد ما از بيان اين مطالب، انتقاد از فرماندهان آن نبرد نيست، بلكه فقط بيان تاريخ جنگ و چگونگي وضعيت یگان­هاي ما در مراحل مختلف آن مي‌باشد.

روز اول مرحله دوم عمليات بازي‌دراز به پايان رسيد، در صورتي‌كه به نسبت تلفاتي كه به نيروهاي ما وارد شده بود، موفقيت چنداني نصيب نيروهاي ما نگرديده بود.

چنين به ‌نظر مي‌رسد كه حمله تیپ3زرهي در روز يازدهم شهريور‌ماه در سمت شمال و غرب منطقه نبرد سرپل‌ذهاب با عدم موفقيت متوقف گرديد، ولي در سمت جنوب و در ارتفاعات بازي‌دراز رزمندگان ما كه عمدتاً از عناصر سپاه پاسداران بودند موفق شدند؛ قسمت جنوبي ارتفاعات را به‌كلي از وجود نيروهاي دشمن پاك كنند و پيشروي را به‌طرف تپه 1100 و شمال 1150 و بالاخره هدف نهايي 1000 و 1016 ادامه دهند. اين عمليات سپاه پاسداران در روز 12 شهريور نيز ادامه يافت و در قسمت شمال جبهه نيز در اين روز فرمانده تيپ، یگان احتياط را وارد عمل كرد تا شايد بتواند حركتي در اين سمت ايجاد كند. ولي چنين به ‌نظر مي‌رسد كه اين تلاش نيز به نتيجه مثبتي نرسيد و دشمن طبق روش عملياتي خود پاتك‌هاي همه‌جانبه و سنگين را در تمام جبهه نبرد آغاز كرد و نبردهاي شديدي بين رزمندگان ما و نيروهاي دشمن جريان يافت. به‌نحوي‌كه در گزارش‌های ثبت شده، دشمن در مدت سه روز نبرد حدود 14 پاتك در جهات مختلف اجرا كرد. متأسفانه جزئيات اين نبردها در اسناد در دسترس درج نشده بود، لذا وضعيت كلي روشن نگرديد.

در روز 13 شهريور، فرمانده تیپ3به لشكر 81 اعلام كرد كه «به‌دنبال تك همه‌جانبه یگان‌های اين تيپ و سپاه پاسداران عليه نيروهاي بعث عراق، درگيري شديدي بين نيروهاي خودي و دشمن هم‌چنان ادامه دارد.                    امضاء: سرهنگ ستاد زنوزي»

فرمانده لشكر كه در اين موقع سرهنگ ستاد بدري (فرمانده سابق همان تيپ بود) براي پيروزي تيپ پيام تبريكي فرستاد، در حالی‌که هنوز نتيجه اين نبرد معلوم نبود.

بالاخره در 14 شهريور كه به ‌نظر مي‌رسد آخرين روز پرتلاش در منطقه نبرد مورد بحث بود، فرمانده تیپ3زرهي آخرين وضعيت را چنين گزارش داد:

«طرح تك در ساعت 530 روز 11 شهريور به مورد اجرا گذاشته شد. عمليات یگان­هاي عمل‌كننده ابتدا موفقيت‌آميز بود به‌طوري‌كه قسمتي از ارتفاعات قراويز، ديدگاه قراويز شيرين‌آب، داربلوط و قسمتي از مواضع جگرلو محمدعلي به تصرف درآمد، ولي دشمن توانست با استفاده از پاتك‌هاي قوي، نيروهاي پياده ما را به عقب براند و در نتيجه، یگان‌های ما در مواضع قبلي خود در قراويز و دشت ذهاب مستقر شدند.

در قسمت جنوبي، قله‌هاي 1150 و 1100 و قسمتي از 1016 تصرف شد و عمليات براي تصرف قله 1100 شمالي ادامه دارد. تاكنون نيروهاي دشمن 14 بار در منطقه بازي‌دراز پاتك كرده‌اند كه نيروهاي ما همه آن‌ها را دفع نموده‌اند.

برآورد مي‌شود تلفات و ضايعات وارده به نيروهاي دشمن حدود 14 دستگاه تانك، دو دستگاه نفربر، يك آتشبار توپخانه و حدود يك‌هزار نفر كشته و مجروح باشد. ضمناً تاكنون 78 نفر از افراد دشمن به اسارت نيروهاي ما درآمده‌اند»

با اعلام اين وضعيت، تقريباً نبرد مرحله دوم عمليات بازي‌دراز در منطقه سرپل‌ذهاب پايان يافت. در حالی‌که تقريباً موفقيتي به‌دست نيامد و نيروهاي ما بيش از 450  نفر تلفات دادند و مجبور به عقب‌نشيني به مواضع قبلي خود گرديدند و فقط 79 نفر از افراد دشمن به اسارت رزمندگان ما درآمد. اما بيش از 90 نفر از افراد یگان­هاي ما نيز به‌دست دشمن اسير شدند.

مي‌توان گفت؛ در نتيجه نهايي عمليات نيروهاي ما در اين حمله شكست نسبتاً سختي خوردند. اما دشمن نيز با وجود برتري مطلقي كه داشت، به همان خنثي كردن حمله نيروهاي ما اكتفا كرد و از مواضع پدافندي آرايش شده خود در ارتفاعات كوره‌موش و قراويز و غرب داربلوط و جنوب بازي‌دراز جلوتر نيامد. در نتيجه وضعيت منطقه نبرد سرپل‌ذهاب به حالت قبل از تاريخ 11 شهريور 1360 بازگشت.

با توجه به آمار تلفات نيروهاي ما، چنين به ‌نظر مي‌رسد كه در روز 12 شهريور‌ماه يعني دومين روز نبرد، سخت‌ترين مبارزه و پيكار بين رزمندگان ما و نيروهاي متجاوز اشغالگر عراق در اين منطقه نبرد درگرفت. زيرا در اين روز از رزمندگان جانباز ما 13 نفر شهيد و 178  نفر مجروح شدند كه از شهدا تعداد 6 نفر نظامي و 7 نفر پاسدار و بسيجي و از تعداد 178 نفر مجروح نيز 85 نفر نظامي و 93 نفر پاسدار و بسيجي بودند كه اكثر آنان در قسمت شمال و غرب جبهه نبرد به‌ويژه در قراويز و كوره‌موش شهيد يا مجروح شدند.

در روز 13 شهريور كه هنوز نبرد با همان شدت اوليه ادامه داشت، نظر به اين‌كه بيشتر یگان‌های حمله‌ور ما به مواضع پدافندي قبلي خود عقب‌نشيني كرده بودند، تلفات به كمتر از نصف روز قبل كاهش يافت و 6 نفر شهيد و 77 نفر مجروح شدند كه 30 نفر ارتشي و 53 نفر پاسدار و بسيجي بودند. تلفات اين روز بر خلاف روزهاي قبل بيشتر در ارتفاعات بازي‌دراز بود. همين امر نشانگر آن است كه در روز 13 شهريور تلاش نيروهاي ما در سمت شمالي و غربي جبهه نبرد كاهش يافت، اما رزمندگان ما در ارتفاعات بازي‌دراز براي وصول به هدف‌هاي پيش‌بيني شده به تلاش ادامه دادند.

اما تلاش آن‌ها نيز به‌ نتيجه مطلوب نهايي نرسيد و بالاخره نبرد بدون ايجاد تغييرات قابل ملاحظه در خطوط پدافندي نيروهاي خودي و دشمن پايان يافت.

شايد با توجه به تعداد یگان‌های شركت‌كننده خودي در اين نبرد چنين به ‌نظر برسد كه از نظر تعداد گردان‌هاي رزمي و توپخانه، استعداد كلي نيروهاي ما حدود يك لشكر بود و با وجود اين‌كه عناصر سه لشكر دشمن در مقابل اين نيروهاي ما قرار گرفته بودند، ولي با مقايسه با نيروهاي ديگر معمولاً بايستي در اين نبرد نيز حداقل موفقيت نسبي نصيب یگان‌های رزمنده ما می‌شد، ولي بايد درنظر داشت كه دشمن بهترين و مستحكم‌ترين مواضع دفاعي را در ارتفاعات شمال و غرب و جنوب منطقه تهيه كرده بود.

به‌علاوه یگان‌های ما غالباً فقط شكل ظاهري سازمان خود را داشتند. به‌عنوان نمونه گردان 215 تانك كه در سازمان خود 53 دستگاه تانك و بيش از چهارصد نفر پرسنل داشت، در اين نبرد فقط با 28 دستگاه تانك و 198 نفر پرسنل شركت كرد. يعني استعداد رزمي اين گردان حدود 50درصد سازماني آن بود و در اين نبرد بيشترين صدمات از لحاظ تجهيزات به همين گردان وارد شد، به نحوي‌كه 8 دستگاه تانك منهدم گرديد، 8 دستگاه تانك بر اثر انفجار گلوله‌هاي دشمن آسيب ديد و 6 دستگاه آن نقص فني پيدا كرد و از جمع كل 53 دستگاه تانك آن گردان فقط 7 دستگاه حاضر به‌كار باقي ماند و از 198 نفر پرسنل شركت‌كننده در عمليات آن گردان نيز 13 نفر شهيد و 43 نفر مجروح شدند، يعني اين گردان بيش از 25درصد تلفات داد.

البته بايد توجه نمود كه اين گردان در تپه‌هاي قراويز و سخت‌ترين منطقه حمله كرده بود و تلفات آن نسبت به ساير یگان‌ها بيشتر بود، اما وضع گردان 211 تانك نيز بهتر از گردان 215 تانك نبود، چنان‌كه يك واحد از اين گردان كه با 13 دستگاه تانك در قسمت شمال‌شرقي قراويز حمله كرد، تقريباً هر 13 دستگاه تانك آسيب ديد كه 9 دستگاه بر اثر اصابت گلوله‌هاي جنگ‌افزار سبك دشمن آسيب ديد، سه دستگاه لوله توپ بر اثر كثرت تيراندازي تركيد، يك دستگاه منهدم شد. گروهان تانك چيفتن اعزامي از لشكر 21 پياده نيز گزارش داد كه از 15 دستگاه تانك آن گروهان فقط 7 دستگاه حاضر به كار و 8 دستگاه ديگر آسيب ديده و يا تعميري مي‌باشد.

بالأخره نبرد مرحله دوم بازي‌دراز با دادن 56 نفر شهيد، 307 نفر مجروح و 92 نفر اسير يا مفقود از افراد یگان­هاي نظامي و در حدود همين تعداد، از افراد پاسدار و بسيج بدون نتيجه به پايان رسيد.

 بعد از اين نبرد براي نيروهاي ما مشخص گرديد كه استقرار سه لشكر دشمن در اين منطقه نبرد، دليل بر آن است كه دشمن تا آخرين حد امكان از اين منطقه حياتي دفاع خواهد كرد و براي عقب راندن نيروهاي دشمن از اين منطقه لازم است؛ نيروي سنگين‌تر و قوي‌تري بسيج شود. چون چنين امكاني براي نيروهاي ما در سال دوم

 

جنگ نيز ميسر نگرديد، وضعيت اين منطقه نبرد تا عقب‌نشيني اختياري نيروهاي متجاوز عراق از قسمت عمده مناطق اشغالي، بدون تغييرات قابل ملاحظه‌اي باقي ماند و نيروهاي ما اقدام به هيچ عمليات آفندي ديگر در منطقه نبرد سرپل‌ذهاب نكردند. فقط يك‌بار ديگر نيروهاي ما در آذر‌ماه سال 1360 در محور گیلانغرب، قصرشيرين تك محدودي اجرا نمودند كه تیپ3زرهي نيز در منطقه خود تلاش فرعي اجرا كرد، ولي آن عمليات نيز به نتيجه‌اي نرسيد. شرح آن را در قسمت بعدي خواهيم داد بدين ترتيب، منطقه نبرد صحنه عمليات غرب تا عمليات مسلم‌بن‌عقيل كه در مهر‌ماه سال 1361 و آغاز سومين سال جنگ در منطقه سومار اجرا گرديد، بدون تغييرات قابل ملاحظه‌اي همچنان باقي ماند. 

 

منبع: نبردهای صحنه عملیات غرب، حسینی، سید یعقوب، 1395، ایران سبز، تهران

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده