عملیات رمضان
بخش ششم: طرح مانور قرارگاه کربلا با توجه به سهمیه مهمات یاد شده برای نبردی به آن وسعت، این مقدار مهمات در روز، مقدار قابل توجهی نمیتواند باشد. به ویژه اينكه دو توپ اصلی نیروهای ایران؛ توپ 130 و 155 میلی­متری بود. به طوری که در جدول نشان داده شده، برای هر قبضه توپ 155 میلیمتری تعداد 15 گلوله و 130 میلی­متری فقط 10 گلوله منظور شده بود. بنابراین امکانات پشتیبانی توپخانه چندان وسیع نبود. از نظر پشتیبانی هوایی نیز 20 پرواز در روز برابر جبهه­ای به وسعت قریب به 2700 کیلومتر مربع میزان قابل توجهی نیست.

با توجه به مطالبی که درباره کلیات طرح کربلا4بیان شد، اجرای این طرح قطعی گردید. نظر به اينكه مبنای کلیه مسائل عملیات رمضان همین طرح بود، مطالب کلی آن را بیان می‌کنیم:

یگان­هایی که برای شرکت در این عملیات منظور شده بودند، عبارت بودند از: قرارگاه‌های قدس، فجر، فتح و نصر و سایر عناصر که به ترتیب زیر سازماندهی شدند:

  • قرارگاه قدس، شامل: لشکر 16 زرهی، تیپ 40 مستقل پیاده سراب، لشکر 1 سپاه پاسداران با تیپ‌های 37 نور و 41 ثاراله.
  • قرارگاه فتح، شامل: لشکر 92 زرهی، لشکر 3 سپاه پاسداران با تیپ­های 8 نجف اشرف، 14 امام حسین (ع)، 25 کربلا و 17 قم.
  • قرارگاه نصر، شامل: لشکر 21 پیاده، لشکر 5 سپاه پاسداران با تیپ­های 7 دزفول (ولی­عصر)، 21 امام رضا (ع) و 31 عاشورا.
  • قرارگاه فجر، شامل: لشکر 77 پیاده، لشکر 7 سپاه پاسداران با تیپ­های 33 المهدی، 35 امام سجاد (ع) و 18 جوادالائمه (ع).
  • لشکر 3 زرهی سپاه پاسداران.
  • گروه 22 توپخانه با سه گردان توپخانه 130 میلیمتری، یک گردان 203 میلیمتری، یک گردان مختلط 203  و 175 میلیمتری، یک آتشبار تقویت شده کاتیوشا.
  • گروه 33 توپخانه با یک گردان 130 میلیمتری، دو گردان کاتیوشا (منها) یک گردان به اضافه یک آتش­بار 175 میلیمتری و توپخانه سپاه پاسداران.

در بیان وضعیت کلی نیروهای دشمن، به همان برآوردهای اطلاعاتی اشاره شده بود، که قبلاً بیان گردید. وضعیت کلی نیروهای خودی چنین بود که نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران در تمام مناطق خط تماس با دشمن در صحنه عملیات غرب و جنوب به استثنای منطقه شرق بصره پدافند می­کرد و در منطقه شرق بصره که منطقه مسئولیت قرارگاه کربلا بود، آفند می­نمود و کرانه شرقی شط­العرب را در این منطقه تصرف و تأمین می­کرد.

لازم به یادآوری است که در این هنگام در صحنه عملیات جنوب دو قرارگاه هدایت کننده وجود داشت که یک قرارگاه به نام قائم؛ مسئولیت هدایت عملیات غرب دزفول و شوش را عهده­دار بود و قرارگاه دیگر به نام کربلا، عملیات منطقه جنوب غربی اهواز و غرب خرمشهر (شرق بصره) را هدایت می­کرد. در هنگام اجرای عملیات بیت­المقدس، عمده قوای نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران شامل چهار لشکر ارتشی و پنج لشکر سپاهی در این منطقه بودند که در عملیات رمضان نیز همان 9 لشکر با تغییراتی جزئی وارد عمل شدند.

در قسمت پشتیبانی هوایی این طرح، تعداد پرواز روزانه برای پشتیبانی نزدیک، 20  پرواز منظور گردیده بود. ضمن اينكه پوشش و تأمین هوایی نیز به عهده نیروی هوایی محول شده بود.

در طرح عملیاتی کربلا4مأموریت کلی چنین بیان شده بود؛ «فرماندهی عملیات کربلا در جنوب در ساعت (س) روز (ر) به منظور انهدام نیروهای دشمن و تأمین فضای کافی جهت حفاظت از مرزها تک نموده و در ساحل شرقی رودخانه شط­العرب پدافند می­نمایند».

تدبیر عملیاتی و طرح مانور طرح عملیاتی مورد بحث همان بود که در مطالب قبلی بیان گردید. حساس­ترین مسئله در این طرح عملیاتی، مأموریت قرارگاه­های تابعه و نحوه اجرای عملیات بود که به طور کلی طرح را از حالت سادگی خارج کرده بود. البته باید توجه کرد که این موضوع را شرایط زمین منطقه عملیات و نحوه گسترش دشمن و دو ضلعی بودن خط پدافندی به وجود آورده بود که با یک نگاه به نقشه منطقه نبرد مشکلات چنین عملیاتی روشن می­گردد.

 بر مبنای این شرایط، حد پیشروی برای مرحله یکم عملیات که به نام خط سرخ بود، به نحوی تعیین گردیده بود که یک قرارگاه عمل کننده در مرکز (قرارگاه فتح) به صورت پیکان حدود 30 کیلومتری در داخل منطقه دشمن پیشروی می­کرد و به کرانه شط­العرب می­رسید. در حالی که قرارگاه­های شمالی آن، مأموریت پیشروی تا هدف نهایی را نداشتند و قرارگاه جنوبی نیز در مرحله نخست فقط پدافند می­کرد. در نتیجه عملاً قرارگاه فتح که عمدتاً لشکر 92 زرهی و لشکر 3 سپاه بود به تنهایی وارد شکاف ایجاد شده در منطقه دشمن می­گردید بدون اينكه تأمین کافی برای جناحین آن ایجاد شده باشد. همین امر سبب عدم موفقیت این عملیات گردید که در شرح هدایت عملیات بیان خواهد شد.

 البته باید توجه نمود که در گسترش پدافندی عناصر قرارگاه کربلا، لشکر 92 زرهی در مرکز منطقه مستقر بود و لشکر 16  زرهی در شمال منطقه گسترش داشت. لشکر 77 پیاده به نام قرارگاه فجر در منطقه بین این دو لشكر زرهی پدافند می­کرد. بنابراین از بدو عملیات آفندی، ایجاد هماهنگی در حرکت لشکرهای زرهی و پیاده چندان مورد توجه قرار نگرفته بود و تکیه اصلی عملیات در مرحله نخست که حساس­ترین مرحله بود، فقط به لشکر 92 زرهی داده شده بود، در حالی که کاملاً روشن بود؛ لشکرهای پیاده که در طرفین این لشکر زرهی وارد عمل می­شدند، به هیچ وجه امکان سرعت عمل لشکر زرهی را نمی‌توانستند داشته باشند.

به هر حال تدبیری بود که با توجه به شرایط موجود به ویژه برآوردهای روانی از مسائل جنگ در سه ماه اول سال 1361  اتخاذ گردیده بود که قطعاً اگر این عملیات قبل از عملیات بیت­المقدس طرح­ریزی می­شد، چنین تدبیری به کار گرفته نمی­شد.

اساس هدایت عملیات همین تدبیر بود که قطعاً اگر با موفقیت مواجه می­شد، به عنوان یکی از برجسته­ترین تدبیرها در تاریخ جنگ ثبت می­گردید. ولی به علت عدم موفقیت، یک تدبیر ضعیف به نظر می­رسد. چنانکه ستاد مشترک در نامه­های خود به آن اشاره نمود. ولی نظر ما فقط بررسی مسائل نظامی جنگ است نه داوری درباره اعمال فرماندهان، زیرا شاید روش دیگری به کار گرفته می­شد، نتایج نامطلوب­تر از آن می­شد که پیش آمد.

آخرین نکته­ای که از نظر بررسی ما در طرح عملیاتی کربلا 4 به نظر می­رسد فرماندهی این عملیات است در قسمت فرماندهی چنین بیان شده « این عملیات از قرارگاه در جنوب (قرارگاه تاکتیکی مشترک نیروی زمینی ارتش و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی) هدایت می­گردد.

الف- رهبری حقیقی این عملیات سرنوشت ساز همچنان به عهده حضرت ولی عصر (عج) می­باشد و فرماندهی و هدایت عملیات را با توکل به خدا مشترکاً به عهده می­گیریم (منظور فرمانده نیروی زمینی و فرمانده سپاه پاسداران)

ب- چون جنگ و رزم در راه الله است پیروزی آن به نام (الله) و رزمندگان اسلام به تثبیت می­رسد (انشاالله)

ج- اولین برنامه بعد از پیروزی، مراسم شکرگزاری همه رزمندگان اسلام است در درگاه خداوند متعال»

مطالب بیان شده نمایانگر اثرات احساسات عمیق مذهبی در طراحان و اجراء کنندگان این عملیات است که از بحث درباره آن خودداری می­کنیم.

در بررسی مسائل دیگر طرح مورد بحث، نکته فوق­العاده که نمایان می­شود مقدار مهمات موجود برای پشتیبانی این عملیات بسیار وسیع است. مقدار مهمات برای جنگ افزارهای توپخانه و خمپاره انداز به شرح جدول زیر برآورد گردیده بود:

 

 

 

 

نوع جنگ‌افزار

براي هر قبضه در روز

در 3 روز اول نبرد

براي هر قبضه در روز براي روز چهارم به بعد

توضيحات

هويتزر 105 م‌م

//        155 م‌م

//       203 م‌م

توپ 175 م‌م

//    130 م‌م

كاتيوشا

خمپاره‌انداز 82

    //         81

    //         60

    //         120

40 تير آني     20 تير زماني

15

50

70

10

؟؟؟

25

25

15

5

15 تير آني    8 تير زماني

5

10

20

2

50

7

7

5

5

تعداد جنگ‌افزارهايي مانند توپ 175 و كاتيوشا كه مهمات زيادي براي آن­ها منظور شده بسيار كم بود. به همين جهت سهمين مهمات براي آن‌ها زياد مي‌باشد.

 

 

با توجه به سهمیه مهمات یاد شده برای نبردی به آن وسعت، این مقدار مهمات در روز، مقدار قابل توجهی نمی‌تواند باشد. به ویژه اينكه دو توپ اصلی نیروهای ایران؛ توپ 130 و 155 میلی­متری بود. به طوری که در جدول نشان داده شده، برای هر قبضه توپ 155 میلی‌متری تعداد 15 گلوله و 130 میلی­متری فقط 10 گلوله منظور شده بود. بنابراین امکانات پشتیبانی توپخانه چندان وسیع نبود. از نظر پشتیبانی هوایی نیز 20 پرواز در روز برابر جبهه­ای به وسعت قریب به 2700  کیلومتر مربع میزان قابل توجهی نیست.

از نظر پشتیبانی بالگرد که در کلیه نبردها به نسبت امکانات موجود نقش بسیار فعالی داشت، برای عملیات کربلا 4 عنصر پشتیبانی بالگرد جمعاً شامل 14 تیم آتش متشکل از بالگردهای مسلح کبرا، 36 فروند بالگرد 214، تعداد 16 فروند بالگرد شنوک، 6 فروند بالگرد 205 و 10 فروند بالگرد 206 منظور گردیده بود.

و بالاخره آخرین مطلبی که درباره طرح کربلا4باید یادآوری کرد، آن است؛ با وجود اينكه عملاً 9 لشکر نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران در کنترل عملیاتی قرارگاه کربلا قرار داشتند، هیچ­گونه یگان احتیاطی برای قرارگاه اصلی کربلا در نظر گرفته نشده بود. برای حل این نیاز فوق­العاده در چنین عملیاتی، احتیاط قرارگاه­های تابعه به عنوان احتیاط قرارگاه کربلا منظور گردیده و به آن ها دستور داده شده بود؛ احتیاط خود را با کسب اجازه از قرارگاه کربلا وارد عمل سازند.

 با وجود اينكه لشکر 30 زرهی سپاه پاسداران در سازمان رزمی به صورت یک قرارگاه مستقل تعیین گردیده بود، ولی در ارجاع مأموریت به این لشکر مأموریت ویژه­ای واگذار نشد. فقط در تدبیر عملیاتی گفته شده بود که این لشکر در تمامی مراحل عملیات به صورت یگان­های جزء با یگان­های سپاه ترکیب و عمل می­نماید. بنابراین لشکر 30 زرهی دارای استعداد رزمی کافی نبود که بتواند به صورت یک واحد مستقل مأموریتی را بر عهده بگیرد.

به هر حال، در طرح عملیاتی کربلا4تجدید نظرهای کامل به عمل آمد و طرح در 18 تیر ماه به تصویب فرماندهان رسید و به قرارگاه­های اجرایی ابلاغ شد، تا آن قرارگاه­ها نیز برمبنای مأموریت خود طرح­های لازم را تهیه نمایند. البته به علت اينكه در کلیه مراحل طرح­ریزی، فرماندهان یگان­های اجرایی در رده لشکر و تیپ مستقل در جریان چگونگی عملیات احتمالی آینده قرار می­گرفتند، آن یگان­ها نیز اقدامات ستادی را جهت تهیه طرح‌های مربوطه به عمل می­آوردند. بنابراین ابلاغ رسمی طرح فقط جنبه اعلام تصمیمات قطعی نحوه اجرای این عملیات را داشت و گرنه یگان­های اجرایی عمده نیز طرح­های خود را برای انتشار آماده کرده بودند و نیازی برای مدت زمان طولانی جهت مرحله طرح­ریزی و آمادگی نداشتند.

چنان­که مهم­ترین قسمت اجرایی قبل از صدور طرح جابجایی و تعویض‌های لازم بر مبنای طرح مورد نظر بود که این تغییرات با صدور دستور جزء به جزء شماره 12 در دهم تیرماه 1361 تا روز 18  تیرماه اجراء گردید و مهم­ترین تغییر در گسترش یگان­های عمده، اعزام تیپ 58 پیاده به منطقه غرب بستان و تعویض تیپ 40 پیاده سراب و تغییر مکان این تیپ به منطقه طلائیه و کوشک بود که طبق همان دستور شماره 12 انجام شد. لذا در 18 تیرماه گسترش عملیاتی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران در صحنه عملیات جنوب براساس طرح عملیاتی کربلا4تکمیل گردید که برمبنای آن قرارگاه قائم با تیپ­های 37 زرهی، 58 پیاده و عناصری از سپاه پاسداران و دو گردان رزمی اضافی، پدافند منطقه چزابه، فکه، موسیان و دهلران را برعهده گرفت.

عمده قوای نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران شامل؛ چهار لشکر و یک تیپ مستقل پیاده از عناصر ارتشی و پنج لشکر سپاه پاسداران جمعاً بیش از 9 لشکر در منطقه عملیاتی جنوب غربی اهواز و غرب خرمشهر (شرق بصره) ضمن پدافند، آماده برای حمله به خاک عراق شد. ولی هنوز روز و ساعت حمله تعیین نشده بود و معلوم نبود آن زمان سرنوشت­ساز که واقعاً در جنگ طولانی بیش از هفت ساله (در زمان نگارش این مطالب) نقش تعیین کننده پیدا کرد، کِی فرا خواهد رسید.

بدین جهت لشکرهای اجرا کننده عملیات، فرصت یافتند؛ طرح­های عملیاتی کتبی خود را تهیه و منتشر سازند که به منظور روشن­تر شدن وضعیت نیروهای خودی به خلاصه­ای از این طرح­ها به ترتیب از شمال به جنوب منطقه نبرد اشاره می­کنیم.

 

منبع: نبردهای سال های 1361 و 1362، حسینی، سید یعقوب، 1389، ایران سبز، تهران

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده