نبرد های اهواز و سوسنگرد
بخش بیست و پنجم: ر مقابل اين 36 گردان رزمي دشمن، دو لشكر زرهي ما جمعاً 11 گردان تانك، هفت گردان مكانيزه، سه گردان سوار زرهي و يك گردان پياده جمعاً 23 گردان رزمي داشتند كه چگونگي استعداد رزمي آنها نيز قبلاً بيان شده است. بنابراين حتي از لحاظ شكل ظاهري سازماني نيز نيروهاي دشمن 50 درصد نسبت به نيروهاي ما برتري داشتند كه البته از نظر حقيقي، توان رزمي دشمن از دو برابر هم بيشتر بودند.

1-دستور عملياتي نصر و نصر 1 نيروي زميني

نيروي زميني جمهوري اسلامي ايران با عناصري از لشكرهاي 16 و 92  زرهي حمله مي‌كرد، پادگان حميد را در جنوب اهواز تصرف و خط پادگان حميد جفير طلايه را در خط مرز و رودخانه كارون در شرق تأمين مي‌نمود و بنا به دستور حمله را براي بيرون راندن نيروهاي متجاوز عراق از خط مرز و كشاندن نبرد به داخل خاك عراق ادامه مي‌داد. هم زمان با اين عمليات نيروي زميني، فرماندهي اروند نيز در منطقه ماهشهر آبادان آفند مي‌كرد و كرانه شرقي كارون را تصرف و تأمين مي‌نمود.

 اين عمليات در سه مرحله اجراء مي‌شد. مرحله يكم؛ تصرف كرانه شمالي نهر کرخه‌کور. مرحله دوم؛ تصرف پادگان حميد. مرحله سوم؛ ادامه حمله به سمت جنوب غرب و كشاندن نبرد به داخل خاك عراق بود.

 در اين عمليات، تلاش اصلي به لشكر 16 زرهي داده شده بود كه بايستي در منطقه کرخه‌کور حمله مي‌كرد. ابتدا مرحله يكم و بعد مرحله دوم را اجراء مي‌نمود وپس از تأمين پادگان حميد، لشكرهاي 16 و 92 بر حسب ايجاب وضعيت ، نبرد را براي مرحله سوم ادامه مي‌دادند. لشكر 92 در مرحله يكم، يك تلاش فرعي براي عبور از كارون و تهديد جناح شرقي نيروهاي دشمن انجام مي‌داد.

در مرحله دوم فعاليت آن لشكر شديدتر مي‌شد و براي تسهيل عمليات لشكر 16 در جناح شرقي دشمن تهديد جدي ايجاد مي‌كرد و به سمت پادگان حميد حمله مي‌نمود. ولي در هر حال مأموريت اصلي اين لشكر حفظ مواضع پدافندي در جنوب غربي اهواز و شمال شرقي سوسنگرد و جنوب محور حميديه سوسنگرد، يعني به‌طور كلي تثبيت مواضع پدافندي موجود در منطقه اهواز، سوسنگرد بود.

 

2- دستور عملياتي لشكر 92 زرهي به نام ظفر

ابتدا با تيپ 1 و 2 و 3 زرهي در منطقه اهواز سوسنگرد پدافند مي‌كرد. در مرحله يكم عمليات نصر، تیپ3   در منطقه شمال سوسنگرد و تيپ يك زرهي در منطقه جنوب اهواز به پدافند ادامه مي‌داد. تيپ 2 زرهي را در مواضع پدافندي جنوب جاده حميديه سوسنگرد زير امر لشكر 16 زرهي قرار مي‌داد. هم‌زمان با حمله لشكر 16 زرهي در منطقه کرخه‌کور، در كرانه رودخانه كارون به سمت غرب و به مواضع پدافندي دشمن در كنار جاده اهواز خرمشهر حمله مي‌كرد. در مرحله دوم و سوم عمليات، بر حسب ايجاد وضعيت به پادگان حميد حمله مي‌نمود، يا در احتياط نيروي زميني قرار مي‌گرفت. لشكر براي اجرای حمله در كرانه كارون، گردان 291 تانك و گردان 283 سوار زرهي و يك گردان از عناصر تيپ1 را كه در غرب كارون مستقر بود، در نظر گرفته بود. ضمناً پل مورد نياز براي عبور، برقرار شد و آماده براي عبور دادن نيروها گرديد.

 

3- دستور عملياتي لشكر 16 زرهي به نام فاتح

طبق اين دستور عملياتي، لشكر 16 زرهي با تیپ3  زرهي در شمال و تيپ يك زرهي در جنوب کرخه‌کور به سمت جنوب شرقي حمله مي‌كرد و نيروهاي دشمن را در اطراف کرخه‌کور منهدم مي‌نمود، سپس حمله را با همان آرايش به سمت جنوب شرقي و به طرف پادگان حميد ادامه مي‌داد و آن را تصرف و تأمين مي كرد. بنا به دستور نيروي زميني حمله را به سمت جنوب شرق ادامه مي‌داد و نيروهاي دشمن را تا داخل سرزمين عراق و كرانه رودخانه دجله تعاقب مي‌كرد. ضمناً بعد از اجرای مرحله اول عمليات، تيپ 2 لشكر 92 زرهي را براي پوشش جناح چپ (غرب) لشكر به كار مي‌برد و محور هويزه جفير را تأمين مي‌نمود.

4- دستور عملياتي تيپ‌هاي 1 و 3 لشكر 16 زرهي و تيپ 2 لشكر 92 زرهي نيز بر اساس دستور عملياتي لشكر 16 زرهي تهيه و منتشر گرديد.

با توجه به اين طرح‌ها و دستورات آن‌چه كه از اين لحاظ كمبود محسوس به نظر مي‌رسد، چگونگي عمليات سپاه پاسداران و گروه نامنظم دكتر چمران مي‌باشد. با وجود اين‌كه اين نيروهاي مردمي در حدود توان رزمي خود در عمليات شركت فعال داشتند و از طرف نيروي زميني دستور عملياتي به آنان نيز ابلاغ شده بود، ولي اين یگان‌هاي رزمنده هيچ‌گونه مدرك رسمي عملياتي تهيه نكرده بودند و اگر هم تهيه كرده بودند به نيروي زميني و یگان‌هاي شركت كننده در عمليات نداده بودند. لذا نحوه شركت اين رزمندگان در مراحل نبرد چندان مشخص نبود و مي‌توان گفت عملاً استقلال كامل خود را حفظ كرده بودند.

بدين طريق، مرحله طرح‌ريزي و آمادگي در خاتمه روز 14 دي ماه به پايان رسيد و رزمندگان ما آماده براي اجرای عمليات شدند كه چگونگي جريان عمليات را در بخش سوم بيان مي‌كنيم. اما قبل از بيان جريان عمليات، لازم است اشاره‌اي به بعضي از مدارك اغتنامي از دشمن بكنيم تا علت نتايج به دست آمده از نبرد نصر (کرخه‌کور) بهتر قابل توجيه باشد.

  1. در مدركي كه از تيپ زرهي ابن الوليد به دست آمده، درباره نبرد منطقه هويزه چنين گفته شده است:

« نبرد حاجيه و قطع راه مواصلاتي هويزه و سوسنگرد در 10/1/1981 (20/10/1359)، بعد از حمله نيروهاي ايراني در 15 دي ماه (5/1/1981) به مواضع تيپ 43، لشكر 9 زرهي سپاه 3 عراق دستور داد، جاده مواصلاتي اهواز سوسنگرد با آتش كنترل شود و فشار بر شهر سوسنگرد افزايش يابد. به منظور رسيدن به اين هدف، حجم آتش زياد شد تا نيروهاي ايران در منطقه سوسنگرد دچار مشكلات شوند. از روز 8/1/1981 (18 دي ماه 1359) براي ايجاد فشار در محور هويزه سوسنگرد نيروهاي ايراني از دغاغله (كنار نهر نيسان)  عقب رانده شدند و در روز 9/1/81 (19 دي ماه) نبرد در تمام منطقه جريان يافت تا جاده قطع شود و نيروهاي ايراني از كرانه رودخانه نيسان عقب رانده شوند. براي اين منظور گروهان‌هاي تقويت شده با جنگ‌افزار ضد‌تانك به نيروهاي ايراني حمله كردند. نبرد تا ساعت 1830 ادامه يافت و نيروهاي دشمن نتوانستند در مقابل نيروهاي عراقي مقاومت كنند. در نتيجه جاده هويزه سوسنگرد قطع شد و تلفاتي به نيروهاي ايراني وارد گرديد»

  1. در مدركي كه از عمليات تيپ 20 مكانيزه لشكر 5 مكانيزه عراق مربوط به تاريخ 29/9/59 به دست آمده، نشان مي‌دهد كه لشكر مكانيزه عراق در منطقه جنوب غربي اهواز مستقر بوده و تيپ 15 مكانيزه اين لشكر در منطقه جفير احتياط اين لشكر را تشكيل مي‌داد. اين تيپ مي‌توانست بين جفير کرخه‌کور را كه كمتر از 25 كيلومتر بود در مدت يك‌ ساعت طي كند و به منطقه نبرد برسد.
  2. در مدركي كه مربوط به عمليات لشكر 5 مكانيزه در تاريخ 29/9/59 در منطقه عمليات اهواز به دست آمده، نشان مي‌دهد كه لشكر 9 زرهي عراق در منطقه اهواز سوسنگرد تيپ زرهي ابن الوليد (تيپ 12 لشكر 3 زرهي) در تپه الله اکبر و لشكر 5 مكانيزه، شامل تيپ‌هاي 15 و20 مكانيزه سازماني و تيپ 8 مكانيزه لشكر 3، در زير امر لشكر 5 در جنوب غربي اهواز مستقر بوده كه تيپ 15 مكانيزه در احتياط آن لشكر در جفير مستقر بوده است. گردان شناسايي آن لشكر نيز تأمين منطقه عقب را عهده‌دار بوده است.
  3. در دستور عملياتي شماره 3 لشكر 9 زرهي عراق كه براي حمله سوسنگرد در تاريخ 23 آبان 1359 تهيه گرديده، در وضعيت نيروهاي خودي (عراقي) نوشته شده كه لشكر 5 مكانيزه در محور اهواز خرمشهر و لشكر 3 زرهي در منطقه خرمشهر و تيپ 10 زرهي احتياط سپاه 3 در فكه مستقر است. در اين دستور عملياتي حضور تيپ‌هاي 35 و 43 زرهي و 14 مكانيزه لشكر 9 زرهي در منطقه کرخه‌کور و تيپ زرهي ابن‌الوليد در شمال کرخه‌کور و در تپه الله اکبر نشان داده شده است.
  4. در دستور عملياتي شماره 4 لشكر 9 زرهي عراق كه در اوايل آذرماه 1359 (بعد از نبرد سوسنگرد) تهيه گرديده، ضمن اشاره به حضور لشكر 5 مكانيزه در جنوب غربي اهواز، یگان‌هاي سازماني و زير امر لشكر 9 زرهي عبارت بوده‌اند از تيپ‌هاي 35 و 43 زرهي تيپ زرهي ابن‌الوليد تیپ31 نيروهاي مخصوص منهاي يك گردان و گردان تانك طارق ، گردان 2 تيپ 8 مكانيزه ، گردان 2 تيپ 23 پياده ، گردان يك تيپ 15 مكانيزه ، يك گردان از تيپ 14 مكانيزه.

توضيح اين‌كه تيپ 14 مكانيزه لشكر 9 منهاي يك گردان مكانيزه و گردان تانك زير امر لشكر 10 زرهي بوده است. با توجه به نيروهاي سازماني و زير امر، لشكر 9 زرهي بيش از سه تيپ رزمي در اختيار داشته است. البته تيپ 43 اين لشكر در عمليات سوسنگرد تا حدودي آسيب ديده بود، ولي اين تلفات و ضايعات خيلي وسيع نبود.

  1. بررسي اطلاعات ياد شده از دشمن نشان مي‌دهد كه دشمن در منطقه عمليات کرخه‌کور، سه تيپ زرهي با 12 گردان و چهار تيپ مكانيزه با 16 گردان و حدود يك تيپ از گردان‌هاي مختلف با شش گردان و دو گردان شناسايي جمعاً 36 گردان تانك مكانيزه و پياده و نيروي مخصوص در منطقه نبرد کرخه‌کور گسترش داده بود.

در مقابل اين 36 گردان رزمي دشمن، دو لشكر زرهي ما جمعاً 11 گردان تانك، هفت  گردان مكانيزه، سه گردان سوار زرهي و يك گردان پياده جمعاً 23 گردان رزمي داشتند كه چگونگي استعداد رزمي آن‌ها نيز قبلاً بيان شده است. بنابراين حتي از لحاظ شكل ظاهري سازماني نيز نيروهاي دشمن 50 درصد نسبت به نيروهاي ما برتري داشتند كه البته از نظر حقيقي، توان رزمي دشمن از دو برابر هم بيشتر بودند.

 

 

منبع: نبردهای صحنه اهواز و سوسنگرد، حسینی، سید یعقوب، 1395، ایران سبز، تهران

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده