نیروی هوایی در دفاع مقدس
شبح 2: عملیات تاكتیكی نهاجا - عملیات طریقالقدس(2) وضعیت نیروهای خودی الف . نیروی هوایی در ابتدا كه عملیات شبح-2 طراحی گردید برای پشتیبانی از تمام لشكرهای زمینی بود كه در خوزستان با دشمن وارد نبرد شده بودند، و اولین بار در راستای پشتیبانی از لشكر77 در عملیات ثامنالائمه بكار گرفته شد و موفق عمل كرد و اكنون در این عملیات فرماندهی های مشروحه زیر مأمور اجرای عملیات هوایی شبح-2 شده بودند.

(1) فرماندهی پایگاه یكم شكاری واقع در مهرآباد با اسكادرانهای هواپیماهای بوئینگ-707 و  بوئینگ-747 سوخترسان و اسكادارنهای هركولس (C-130) و اسكادران شكاری شناسایی آر-اف-4یی (RF-4E).

سرگرد خلبان ابوالفضل هوشیار و خلبان كابین عقب او ستوانیكم صدیقیان كه هواپیمای آنهامورد اصابت موشك هواپیمای میراژ (سوپرماترا R – 530) واقع و سقوط كرد و خلبان خود را با چتر نجات از مرگ حتمی رهانیدند. البته هوشیار را با درجه سرهنگی مشاهده می‌كنید

*****

(2) فرماندهی پایگاه سـوم شكاری همـدان با یك گـروه پروازی هـواپیمای  اف-4یی (F-4E) كه به پایگاه چهارم شكاری دزفول مأمور كرده بود.

(3) فرماندهی پایگاه چهارم شكاری دزفول با یك اسكادران جنگنده رهگیـر و یك گروه جنگنده بمب افكن اف-5یی (F-5E ).

(4) فرماندهی پایگاه ششم شكاری بوشهر با یك اسكادران جنگنده رهگیر و یك گروه جنگنده بمب افكن اف-4یی (F-4E).

(5) فرماندهی پایگاه هفتم شكاری شیراز بایك گروه پروازی هواپیماهای جنگنده رهگیر اف-14 (F-14).

(6) فرماندهی پایگاه هشتم شكاری اصفهان با یك اسكادران هواپیماهای جنگنده رهگیر اف-14 (F-14).

(7) فرماندهی پدافند هوایی با ایستگاههای رادار سد دز در دزفول مشرحات در اهواز،  سربندر در ماهشهر، بوشهر و بهبهان و همچنین یك سـایت مـوشك زمیـن به هوای هاوك شامل دو آتشبار كه برای تأمین دفاع موشكی صحنه نبرد فرستاده بود. همچنین یك گردان توپخانه زمین به هوا شامل 41 عراده توپ23 میلی‌متری و 6 عراده توپ 35 مم ‌اورلیكن به منطقه عملیاتی طریق القدس گسترش داده بود.

سرهنگ خلبان مرحوم محسن محنتی از خلبانان هواپیمای اف 14 

كه در این عملیات حضور داشت

*****

 (8) فرماندهی اطلاعات و شناسایی الكترونیكی با سایت شنود ایلام و هواپیمای جمع آوری كننده اطلاعات الكترونیكی هركولس(EC-130).

فرماندهان عملیات طریق القدس حجم وسیعی از آتش توپخانه فراهم كرده بودند و آن طور كه خودشان قرار گذاشته بودند، تنها در صورت بروز یك ناكامی و یا محاصره شدن یك گردان و در شرایط اضطراری از آتش هوایی استفاده خواهند كرد، اما مراقبت مسلحانه هوایی و دفاع تاكتیكی هوایی برفراز لشكرهای 16 و 92 زرهی از عمده واجبات این عملیات بود زیرا نیروی زمینی ارتش ج.ا.ا  فاقد سیستم دفاع موشكی صحنه نبرد THEATER MISSILE DEFENCE بود و این نیازمندی را هواپیماهای اف-14 و اف-5 زیرنظر ایستگاههای منطقه باید تأمین می‌كردند.

ب . نیروی زمینی

(1) نیروی مانوری عملیات طریق القدس را یگانهای لشكر16 زرهی به فرماندهی سرهنگ سیروس لطفی ، تیپ 3 لشكر92 به فرماندهی سرهنگ بهرامی و تیپ 2 لشكر92 به فرماندهی سرهنگ سرانجام تشكیل داده بودند و سرهنگ علی صیاد شیرازی فرمانده نیروی زمینی ارتش نیز نقش فرمانده مشترك(1) را ایفا می‌كرد كه البته هنوز تعریف دقیق و علمی تا آن زمان از عملیات مشترك در تمامی قرارگاههایی كه در خوزستان یا استانهای مرزی دیگر تشكیل شده بودند ارائه نشده بود. نیروهای مردمی كه در اختیار سپاه بودند نیز تجربه علمی و حرفه‌ای نظامی را نداشتند.

(2) سازمان رزمی نیروهای زمینی شركت كننده در عملیات طریق القدس

(الف) لشكر 16 زرهـی به فرماندهی سرهنگ لطفی با تیپ یكم زرهی خود در جنوب غرب سوسنگرد استقرار یافته بـود و تیپ 2 زرهی این لشكر نیز در غرب سوسنگرد قرار داشت.

(ب) لشكر 92 زرهی به فرماندهی سرهنگ مسعود نیاكی با تیپ 3 زرهی خود در این عملیات شركت كرده بود و این تیپ در نزدیكی دهكده‌ای بنــام جابر همدان  مواضعی را در اختیار داشت.

(ج) نیروهای سپاه پاسداران به فرماندهی برادر محسن رضایی شامل: تیپ عاشورا به فرماندهی برادر محمدعلی جعفری با 8 گردان ، تیپ 2 کربلا به فرماندهی برادر مرتضی قربانی با 8 گردان ، تیپ 14 امام حسین به فرماندهی برادر حسین خرازی با 4 گردان و تیپ 4 امام سجاد به فرماندهی برادر رحیم صفوی با 7 گردان در این عملیات شرکت داشتند.

(3) نیروی احتیاط ، تیپ دوم زرهی از لشكر92 به صورت احتیاط در منطقه بود و این تیپ با روحیه بالا قرار بود كه در نهایت پس از كسب پیروزی در عملیات در بخش بستان و تنگ چزابه مواضع دفاعی را ترمیم و مستحكم نماید.

اجرای عملیات()

 

 عصر روز شنبه 7/9/60 پیامی از سوی قرارگاه كربلا1 به یگان ها ابلاغ گردید كه طی آن ساعت(س) روز(ر) ساعت 00:30 روز 8/9/60 برابر با ماه صفر تعیین گردیده بود .از ساعت 19:00 روز 7/9/60 هوا ابری و باران شروع شد وکم کم شدت گرفت.

در ساعت 00:30 ناگهان صدای غرش توپها در فضا پیچید (اجرای آتش تیپ3 لشکر16 در منطقه طراح) واجرای آتش تیپ1 لشکر 92 در منطقه نورد (جنوب اهواز). در این زمان لشکر16 و تیپ 3 ل 92 طی پیامی شروع عملیات را اعلام نمودند. دقایق اولیه پس از شروع تک به آرامی و به کندی پیش می رفت.

در ساعت01:10 (چهل دقیقه پس از آغاز تک) لشگر 16 طی پیامی اعلام كرد كه در سمت راست منطقه  تیپ 1 (مگاسیس) مواضع عراق را شکافته شده و نیرو های سپاه روی خاکریز دشمن سرازیر شده اند .

در ساعت 01:38 خاکریز عصا ازقسمت شمالی شکسته شد ویک گردان بسیج به داخل آن نفوذ نمود و همچنین در ساعت  01:43 خاكریز عصا شكل از وسط در امتداد جاده شنی در هم شكست و یگان های بسیجی و ارتش وارد پشت خاكریز شده و به انهدام نیروهای عراق پرداختند. با شکسته شدن خاکریز نیرو های بسیجی كه از مناطق رملی خود را به جناح شمالی دشمن نزدیك كرده بودند همزمان در سه نقطه از جناح به دشمن حمله کردند و تیپ3 به یگان های خود از جمله گد 293 دستور داد از مناطق باز شده وارد منطقه گردیده و با انهدام دشمن بمنظور تأمین هدف های واگذاری پیشروی نمایند. روی هم رفته دشمن علی رغم آمادگی و آگاهی غافلگیر شده بود.

در ساعت02:05 تیپ 3 ل 92 دستور داد که یگانها با چراغ روشن با سرعت هر چه تمام تر به سوی هدف های واگذاری پیشروی كنند. در ساعت 02:30 خاکریز دوم دشمن (مواضع احتیاط دشمن) سقوط کرد. در ساعت 02:35 مواضع توپخانه دشمن در حوالی تپه دارالشیاع سقوط کرد. و گردان های توپخانه 152م‌م و 130م‌م متجاوز به دست نیروهای خودی افتاد. در ساعت 02:40تانک های گد293 وارد دشت شمال بستان شدند تا تنگه چزابه را تأمین نمایند. در ساعت 02:45 تیپ3 اعلام کرد که منطقه اشغال متجاوز در شمال کرخه تقریباٌ سقوط نموده است.

دشمن در منطقه جنوب کرخه به مقاومت سرسختانه مبادرت ورزید. در ساعت 03:30 لشگر 16 اعلام نمود كه تیپ1 آن لشگر در سمت چپ ( سمت رودخانه نیسان) در حال پیشروی و سمت راست بر اثر مقاومت دشمن متوقف گردیده است.

در ساعت 03:50 لشگر16 گزارش داد كه تیپ1 آن لشگر توانسته پل های دغاغله و الوان (روی نیسان) را تأمین نماید.

در ساعت 4:00 سپاه پاسداران اعلام كرد كه یگان های دشمن در شمال كرخه با ساعت پا به فرار گذارده‌اند.نهایتاً در شمال كرخه نیروهای عراقی بهم ریخته و  به سمت عقب (به سوی پل بستان ) پا به‌فرار گذاشتند.

در ساعت 4:47 لشگر16 گزارش داد كه گردان 125 در امتداد مسیل سابله خشكه موفق به پیروی شده است.

در ساعت 05:11 لشگر 16 مقاومت شدید دشمن را در منطقه مگاسیس گزارش نمود.

در ساعت 06:15 لشگر16 گزارش نمود كه در عبور از نهر عبید موفق نبوده و گردان 125 در امتداد مسیل سابله خشكه حدود 1.5 كیلومتر پیشروی نموده است و گردان 114 در جنوب گردان 125 متوقف گردیده است .

درساعت 08:35 لشگر 16 گزارش داد كه تیپ 1 آن لشگر پل الوان را تأمین كرده و تیپ 2 به پل سابله نزدیك است.

در منطقه شمال كرخه تا ساعت 09:30 پل ابوجلاج تأمین گردیده و یك یگان زرهی عراق كه در مقابل این پل مقاومت می كرد در هم شكسته شد.

با تأمین ابوجلاج نیروهای عراقی مستقر در شبان از پشت تهدید شدند.

تا ساعت17:00 روز 8/9/60 یگانهای سپاه پاسداران وتیپ 3 لشگر92 زرهی تمامی منطقه محوله( شمال کرخه ) را تأمین و دشمن را شكست داده و در منطقه متصرفی به حالت پدافندی درآمدند.

در جنوب كرخه مقاومت دشمن كماكان شدید بود و دشمن توانست علی‌رغم از دست دادن چندین موضع به‌ویژه در كناره جنوبی سابله و كناره شمالی نیسان حمله رزمندگان اسلام را به ویژه در مركز منطقه (مگاسیس) كنترل و تك را متوقف سازد.

حدود ساعت 16:00 فرمانده لشگر16 در ستاد عملیات كربلا 1 حضور یافته و به تشریح وضعیت یگانها پرداخت و در نهایت با تصویب فرمانده نزاجا در ساعت 17:00 روز 8/9/60 گردان 105 تیپ2 لشگر92 (احتیاط نزاجا) در كنترل عملیاتی لشگر16 قرار گرفت.

در ساعت 06:30 روز 9/9/60 متجاوز بر علیه تیپ1 لشگر16 در منطقه بین الوان و مگاسیس یا تك نمود كه دفع گردید و تعدادی از سربازان عراقی به اسارت در آمدند .

مجدداً در ساعت 12:30 در این منطقه پاتك كه دفع گردید و برای بار سوم در ساعت 14:55 به تیپ1 حمله نمود كه دفع گردید .

در اواخر روز هشتم و روز نهم آذر ماه عناصری از یگان های سپاه در شمال كرخه از طریق پل حاج مسلم و همچنین از ماحیه ابوجلاج و پل های روی رودخانه رمیم از سمت ‌غرب و جنوب غربی وارد بستان شدند

حوالی ظهر بستان به طور كامل به دست نیرو های خودی افتاد و دشمن به طور وحشیانه نسبت به بمباران و گلوله باران این شهر اقدام نمود .

روز 10/9/60 سپاه پاسداران پیشنهاد ختم عملیات كربلا1 را اعلام نمود كه مورد موافقت فرمانده نیروی زمینی قرار نگرفت .

روز 11/9/60 پاتك دشمن در تنگ چزابه توسط تیپ امام حسین و تیپ 3 زرهی لشگر92 خنثی و تلفات سنگینی به دشمن وارد گردید .

در ساعت 19:40 ،23:30 روز 12/9/60 پست شنود متوجه مبادله پیام های متعددی در یگان های عراقی گردید كه همگی حاكی  از اجرای عملیات بود.

نیروهای عراقی با استفاده از غافلگیری از پل سابله عبور كرده و در حال توسعه و وضعیت بودند. ()

در ساعت 04:50 گردان 221 به منطقه درگیری نزدیك شدند ، تعدادی از تانك های عراقی توسط آرپی‌جی زنهای سپاه و جنگ افزارهای ضد تانك گردان 125 منهدم گردیدند، پل سامله مسدود گردید. درساعت 9:45 روز 13/9/60 درگیری خاتمه یافت و حمله عراقیها به شمال سابله بطور كامل خنثی گردید .         

روز دوشنبه نهم آذر تیپ1 ل 77 از منطقه شوش به شمال سابله تغییرمکان داد و در 26/9/60 منطقه سابله را از تیپ 3ل 92 تحویل گرفت و آماده اجرای تك در جنوب سابله گردید . در روز های 27و28 آذر ماه حجم آتش دشمن در منطقه بسیار شدید شد و گزارشات  اطلاعاتی واصله از لشگر16 خبر از نقل و انتقالات دشمن از شمال به جنوب را داشت

آتش دشمن از منطقه جنوبی سابله تا ساعت 04:00 روز 30/9/60 ادامه داشت و از آن ساعت به بعد فروكش كرد .

و برابر گزارشات تیپ1 لشگر77 در روز 30/9/60 دشمن منطقه را تا حدود رودخانه نیسان تخلیه کرده بود، بنابراین ل16 پیشروی و در ساحل رودخانه نیسان مستقر گردید به این ترتیب عملیات طریق القدس در تاریخ 20/9/60 با عقب نشینی عراق به جنوب نیسان پایان یافت.

در طرح شبح-2 برای مراقبت مسلحانه هوایـی برفراز اهواز دو فروند هواپیمای اف-14 پیش بینی شده بود كه در حد فاصل مرز كشور در غرب بستان تا سوسنگرد هرگاه هواپیمای عراقی را كه بداخل فضای منطقه عملیات نفوذ می‌كرد، آن را بی‌درنگ بر صفحـه رادار خود می‌گرفتند و تعقیب می‌كردند و در اندك زمانی از فاصله40 مایلی موشك خود را علیه آنها شلیك می‌كردند. این امتیاز بزرگی برای دفاع هوایی منطقه عملیات بود. رادارهای دزفول و اهواز نیز در این زمینه فعال بودند و همچنین دوفروند هواپیمای جنگنده رهگیر اف-5 را برای كسب اطمینان از ارتفاع پایین و فضای زیرین هواپیماهای اف-14 برفراز منطقه عملیات قرار داده بودند تا مبادا از ناحیه زیر بدنه به  هواپیماهای اف-14 حمله شود. در تاكتیك جدید، قرار بر این شده بود كه زیر نظر هواپیمای آواكس جدیـدی كه به تازگی دریافت كرده بودند و به نام بغداد نامیده می‌شد، هواپیماهای میراژ اف-1 (F-1) از ارتفاع پایین و از قسمت زیرین هواپیمای اف-14 به آنها حمله‌ور شده و سپس هواپیماهای میگ 23 از دو طرف خلبانان هواپیماهای اف-14 را سـرگرم جنگ و گریز نمایند و ناگهان میراژ از پایین خود را به بالا بكشد و موشك سوپرماترا-530 را شلیك نماید. ار آن طرف قرار بر این بود كه خلبانان هواپیماهای   اف-5 پایگاه هوایی دزفول در صورتی كه رادار اهواز می‌توانست میراژها را كشف و تعقیب نماید، از ارتفاع پایین‌تر از هواپیمــاهای اف-14 به میراژها حمله ور شوند .

از سوی دیگر قرار بر این بود، وقتی هواپیماهای اف-14با هدفهای خود یعنی       میگ-23  و میراژها درگیر می‌شدند، هواپیماهای جنگنده بمب‌افكن سوخوی-22 و     میگ-21 و  سوخوی-20 بمبهای خود را بر سر یگانهای لشكر 16 زرهی و 92 زرهی فرو ریخته و به سرعت معركه را ترك كنند.

نیروی هوایی عراق خیلی زودتر دفاع خود را در برابر این عملیات آغاز كرد. در روز پنجم آبان عراق رادارHIPIR موشك هاوك را درفولی آباد مورد اصابت موشك تعقیب كننده پرتوهای رادار بنام ایكس-28 (X-28) قرار داد. در ساعت16:20 دو فروند هواپیمای دشمن روی صفحه رادار سد دز ظاهر شدند و هواپیمای اف-14 مأمور مراقبت مسلحانه برفراز اهواز به سوی آنها روانه شد و موشك فنیكس خود را به سوی دشمن شلیك كرد. ولـی یكی‌ از هواپیماها همزمان موشك ضد رادار خود را شلیك كرده بود كه آنتن رادار سایت هاوك در هم پیچید و از طرف دیگر هواپیمای دشمن نیز سرنگون شد. هواپیمای آواكس بنام بغداد كه در استان بصره پرواز می‌كرد، توازن كنترل آسمان منطقه عملیات را بر هم زده بود. در تاریخ 6/8/60 سومین رادار مـوشك هاوك از فاصله 65 كیلومتری مورد اصابت قرار گرفـت. دو فروند هواپیمای اف-5 كه بدنبال دشمن روانه شده بودند وقتی برفراز نیروهای لشكر یكم پیاده مكانیزه در شمال بستان قرار گرفتند، با موشكهای ضد هوایی سام-6 روبرو شدند و با فاصله زیادی كه با دشمن داشتند موفق به درگیری نزدیك نشدند.

تصویر یك فـروند هواپیمای SU – 22  كه در زیر بال آن موشكهای تعقیب كننده پرتوهای راداری ( ضد رادار) با نامKH – 28 یاX – 28 دیده می‌شود، خلبانان این هواپیماها با این موشكها رادارهایHIPIR سایتهای موشك ضد هوایی هاوك  منطقه عملیاتی طریق القدس را یكی پس از دیگری منهدم كردند

*****

در ساعت 18:00 یك دستگاه رادار HIPIR  توسط هواپیمای هركولس به اهواز حمل گردید تا بلادرنگ سایتهای هاوك عملیاتی گردند، اما در ساعت 16:15 دوباره هواپیمای سوخوی 22 به‌همراه موشكهایKH-28 در رادار  سد دز مشاهده شدند. تمام رادارهای منطقه از HIPIR و IC WAR تا رادارهای جستجوگرSEARCH در حالت STBY (انتظار) قرار گرفتند. در یك لحظه یكی از رادارهایHIPIR از حالتSTBY خارج می‌شود تا موشكی را به سوی دشمن روانه سازد كه بلافاصله هدف موشك دشمن قرار می‌گیرد. این بود كه در مدت كمتر از 24 ساعت تمام رادارهایHIPIR در منطقه عملیات از پای در آمدند.

 

گروهی از خلبانان هواپیماهای  اف 14  كه در عملیات طریق القدس نقش مهمی را ایفا كردند، ایستاده از چپ به راست سرگرد خلبان مهرگانفر، سرهنگ خلبان كاظم حیدرزاده، سرهنگ خلبان حسن افغان‌طلوعی، سرهنگ خلبان محمد رضا عطایی سرهنگ دوم خلبان عباس حزین، سروان خلبان احمدی، نشسته از راست ستوانیكم مصطفی قیاسی هنرور ،ستوانیكم مهیار امینی نسب ، ستوانیكم علیرضا جراح، ستوانیكم منوچهر یزدانی ، ستوانیكم علیرضا برخور

*****

هواپیماهای اف-14ناگزیر شدند تا به صورت دو فروندی به آسمان منطقه پرواز كنند تا در پروازهای دوره‌ای رفت و برگشت برفراز اهواز كمبود رادارهای‌سد دز و مشرحات‌را جبران كنند ( رادارهای یاد شده مجبور شده بودند در حالت عملیاتی غیر فعال كه به آن STANDBY می‌گویند قرار گیرند). قابل ذكر است كه عملیات طریق القدس تا تاریخ 30/9/60 ادامه یافت ، در تاریخ 16/8/60 به محض دور شدن هواپیماهای اف-14 دشمن در ساعت 12:15 تیپ3 لشكر 92 را درسیدخلف بمباران كرد  و  در  ساعت  13:27  نقطه‌ای  در نزدیكی  فولی ‌آباد همان سایت موشك هاوك نیروی هوایی  بمباران  شـد .  و  در  ساعت  13:45  تیپ  یكم  لشكر  16  زرهی بمباران شد، و یكی از بمبها نصیب سوسنگرد گردید و همزمان جاده اهواز به ماهشهر بمباران گردید.

 

گسترش آتشبار موشك زمین به هوای هاوك. این نوع موشك و سایت آن

متحرك نبود و برای گسترش در مناطق نبرد زمینی تناسب نداشت.

*****

ساعت13:45 هواپیمای اف-14 ازفاصله20 كیلومتری یكی از هـواپیما‌های دشمن را هدف موشك فنیكس خود قرار داد و سرنگون ساخت، و از فشار دشمن كمی كاسته شد. در ساعت 11:00 همان روز پاسگاه تیپ 55 هوابرد در سوسنگرد بمباران شد.

خسارات این حمله جزیی بود و تلفات انسانی نیز نداشت. اغلب بمبارانها فـاقد دقت كافی بودند، زیرا بمبها از ارتفاع بالا رها می‌شدند، اما هدف آنها قرارگاه تیپ3 از لشكر92 زرهی بود كه به علت عجله خلبان در ترك منطقه زودتر از موعد مقرر بمبها رها شدند و به سوسنگرد اصابت كردند. ساعت12:10 دوباره دشمن برای بمباران قرارگاه لشكر92 زرهی حمله كرد كه با مقابله هواپیماهای «اف-14» بمبها در بیابان رها شدند.

 

 

اردو كشی یك سایت موشك زمین به هوای هاوك

*****

در روز بیستم آبان ماه دشمن وقتی دید كه مدتی است كه رادارهای منطقه بویژه دزفول به حالت STBY  قرار گرفته وسیگنال خروجی ندارند، و پرواز هواپیماهای SU-22  بیهوده است، با آتش توپخانه سعی كرد سایت شماره 2 موشكی هاوك دزفول را منهدم سازد كه اتفاق خاصی روی‌نداد.

 

 

ادامه دارد….

 

منبع: نیروی هوایی در دفاع مقدس، نمکی، علیرضا،1392، ایران سبز، تهران، چاپ دوم

 

  1. در عملیات مشترك سلسله مراتب فرماندهی و سازمان مدیریتی چنین است: فرمانده مشترك( JOINT COMMANDER ) ، فرمانده عملیات مشترك( JOINT OPERATIONAL COMMANDER ) و فرمانده عملیات هوایی در قرارگاه عملیاتی مشترك( JOINT TACTICAL AIR COMPONENT COMMANDER ) گفته می‌شوند. در عملیات طریق القدس سرهنگ صیاد شیرازی نقش فرمانده مشترك ( JC ) را داشت و سرهنگ لطفی نقش فرمانده عملیات مشترك( JOC ) و سرهنگ هشیار نقش فرمانده عملیات هوایی مشترك( JTACC ) را داشت.
 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده