پدافند هوایی در دفاع مقدس
بخش چهارم: نقش پدافند هوایی در پشتیبانی از نبردهای سطحی هجومهای پی در پی جنگنده های عراقی در عملیات فتحالمبین باعث گردیده بود که برای اولین بار شرط شروع عملیات، اطمینان از پشتیبانی و پوشش پدافندی هوائیگردد. محل سایت مشخص شد. منطقه مناسب جهت استقرار نبود و حدود هفت روز آمادهسازی محل طول کشید. دو روز دیرتر از زمان تعیین شده. بجاست یادی از شهید اخوان افسر مهندسی که در آماده سازی این سایت در اثر ترکش خمپاره دشمن به شهادت رسید، بنمائیم روحش قرین رحمت باد.

باروند تجهیز و نوسازی نیروی هوایی عراق و فرسودگی و افت نیروی هوائی و پدافند جمهوری اسلامی ایران به دلایلی که قبلاً ذکر شد، همان حالت تسلط دشمن بر فضای جمهوری اسلامی را در مناطق درگیری رزمندگان اسلام با بعثی­ها، بلکه باشدت بالاتری شاهد­بودیم و­ نیروهای درگیر در جبهه‌های نبرد ­ما‌ به­‌ شدت­ نیازمند پوشش پدافند هوائی بودند، مخصوصاً مواقعی که قصد پیشروی و هجوم به دشمن را داشتند. و این نیازمندی در پوشش ارتقاع متوسط که دشمن درآن به توان بالائی دست یافته بود، شدت بیشتری داشت.

همچنین، نقاط و مراکزی که  اهمیت ویژه­ای داشت، مثل پل‌های مهم، گذرگاه‌های اجباری، تنگه ها و مراکز فرماندهی نیز دفاع قدرتمند و دقیق ارتقاع پست را می‌طلبید.

به همین دلایل، مسئولین رده بالای جنگ، این دو وظیفه سنگین را نیز به وظایف قبلی که شرح داده شد، افزودند. و پرسنل پدافند هوائی هم با آغوش باز از آن استقبال کردند. اینگونه مأموریت‌ها واگذاری معمولاً از طریق قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیاء(ص)، قبل از تشکیل ستاد پدافند کل کشور، به ستاد ارتش ابلاغ می‌شد و­ پدافند­ هوائی پس از دریافت دستور از ستاد نیروهای هوائی، نسبت به اجرای آن اقدام می‌نمود. این‌گونه مأموریت‌ها معمولاً به نزدیک‌ترین گروه پدافند هوائی به منطقه درگیری واگذار می‌شد و گاهی دو یا سه گروه در مأموریتی شرکت داده می‌شدند.

به‌طور مثال، در عملیات فتح‌المبین سه گروه پدافند هوائی به‌صورت مستقیم درگیر عملیات بودند. گروه دزفول، گروه امیدیه گروه رادارهای تاکتیکی و نزدیک به پنج گروه پدافند به‌صورت غیر مستقیم.

کلیه دستورات عملیاتی و جابجایی­ها از طریق ستاد پدافند هوائی به گروه‌های ذینفع ابلاغ می‌شد که گروه‌های پدافند هوائی عیناً آن‌را اجرا می‌کردند و پس از آن، گروه‌ها مجاز به اقدام یا جابجایی خودسرانه نبودند در پشتیبانی­ها نیز همان­ مسائل و گرفتاری‌هائی که پدافند هوائی در دفاع از تأسیسات داخل کشور­ داشت، در مناطق عملیاتی هم با آن درگیر بود. هیچ یگانی در منطقه، حاضر به پشتیبانی از واحد های اعزامی پدافند هوائی نبودند و پایگاه‌های پشتیبانی کننده هم توان اداره پدافند هوائی را خارج از پایگاه نداشتند و فاصله هم اجازه چنین اقدامی را نمی‌داد.

چگونگی پشتیبانی از پدافند هوائی معمولاً به انصاف و سلیقه فرمانده منطقه عملیات گره می‌خورد. در بعضی موارد جواب گوئی به نیازمندی‌ها کافی بود و در مواقعی هم کمبودها فلج کننده می‌شد و واقعأ در کیفیت عملیات اثر می­گذاشت. بارها شده بود؛ تجهیزات عملیاتی آماده درگیری بودند و سوخت جهت ادامه عملیات نداشتند (اگر باور نکنید حق دارید)، معمولاً زمان‌هایی که به منطقه سپاه پاسداران اعزام می‌شدیم، گرچه روش کلاسیک و منظمی نبود، ولی خیلی راحت­تر بودیم و مسائل کمتری را در پشتیبانی داشتیم. در آن زمان یگان‌های سپاه پاسداران جهت پشتیبانی ما نیاز به امریه و دستور نداشتند.

پدافند هوائی در پشتیبانی اکثر عملیات زمینی مشارکت داشته، ­تعداد عملیاتی که درآن شرکت داشتیم خیلی زیاد است، فقط­کافی­ است یاد­آور شویم که از عملیات شکست حصر آبان شرکت داشته ایم تا عملیات غرور آفرین مرصاد، شما می‌توانید با مراجعه به اسناد و مدارک موجود در­گروه‌های پدافندی هوائی و ستاد پدافند هوائی سابق تعداد و چگونگی آنها را بررسی نمائید.

ما در اینجا چند عملیات را که می‌تواند کاربرد آموزشی داشته باشد برای شما شرح خواهیم داد و تجزیه و تحلیل خواهیم کرد.

سامانه ی موشکی هاوک

 

سامانه راداری پدافند هوایی

1- عملیات فتح المبین و بیت المقدس

(به علت نزدیکی منطقه و زمان برای پدافند هوائی یک عملیات محسوب می­شود)

الف : نقشه منطقه عملیات (قسمت پُر رنگ)

 

ب : تجهیزات عمده شرکت کننده:­ سه سایت هاگ، چهار رسد اسکای گارد و تعداد زیادی توپ­های 23 و 35 م­م که من آمار دقیقی از آن ندارم و رادار تاکتیکی مشرعات.

پ : امکان پرواز هواپیماهای خودی وجود داشت. سایت‌های هاگ مستقیماً تحت فرمان شبکه فرماندهی و کنترل و رادار مشرعات بودند و سلاح­های ارتقاع پست توسط پست فرماندهی­های محلی اداره می‌شد. به صورت خیلی محدود پرواز انجام می‌شد و در بقیه زمان­هائی که پروازی نبود تجهیزات ارتقاع پست آتش به اختیار بودند.

ت : از نظر پشتیبانی، مسئله سنگینی نداشتیم، چون با فرمانده قرارگاه عمل کننده، شهید صیاد شیرازی، رابطه نزدیکی داشتیم و سایتهای اصلی از واحد­های پشتیبانی کننده دور نبودند و امکان پشتیبانی از دو طرف وجود داشت.

فرماندهی متمرکز برای واحدهای اجرائی وجود نداشت. کنترل عملیاتی توسط ستاد پدافند و از طریق رادار مشرعات انجام می‌شد. گروهای پدافندی مسئولیت تأمین نیروی انسانی و تأمین پشتیبانی فنی و تدارکاتی را به عهده داشتند و همچنین عملیاتی نگه داشتن تجهیزات .

قبل از عملیات فتح‌المبین، پشتیبانی­های پدافند هوائی چنین وسعتی نداشت و دشمن هم حساسیت زیادی روی مناطق عملیاتی نداشت به همین علت به پدافند هوائی به عنوان یک واحد اثر گذار جدی در عملیات نگریسته نمی‌شد.

پدافند هوائی در هیچ عملیاتی قبل از این عملیات در این حجم شرکت نکرده بود و برای اولین بار بود که سه سایت هاگ عملیاتی را پشتیبانی می‌کرد.

کلیه تجهیزات­ با­ روش­ متعارف­ و­ کلاسیک گسترش یافته بودند ­و ­با­ همان دستورالعمل‌ها و روش­های متعارف با دشمن درگیرشدیم. البته تجهیزات زمین به هوای گسترش یافته نسبت به هواپیماهای دشمن برتری داشتند.

پیروزیهای پی در پی رزمندگان شجاع ما در این نبرد دشمن را در بکار گیری وسیع نیروی هوائی خود وا داشت هجومی که تا این زمان رزمندگان ما در این سطح شاهد آن نبودند و پدافند هوائی هم شروع به شکار پرندگان دشمن نمود. این اولین موفقیت چشمگیر و قابل توجه پدافند هوائی درجبهه نبرد بود.

با فاصله کمی از عملیات فتح‌المبین، عملیات بیت‌المقدس آغاز گردید. قرارگاه کربلا تحت فرماندهی شهید صیاد شیرازی در خواست جابجایی یکی از سایت‌های هاگ را به غرب رودخانه کارون و نزدیکی خرمشهر را نمودند. درخواست شهید بزرگوار، استقرار سایت هاگ در محلی به فاصله هفت کیلومتری شهر خرمشهر بود که پس از ارائه دلایل قانع کننده، ایشان راضی به استقرار در فاصله 17 کیلومتری در ایستگاه حسینیه شدند و شدیداً پافشاری می‌کردند که هرچه سریع‌تر باید استقرار پایان یافته و سایت عملیاتی گردد تا مرحله بعدی عملیات شروع شود. هجوم‌های پی در پی جنگنده­های عراقی در عملیات فتح‌المبین باعث گردیده بود که برای اولین بار شرط شروع عملیات، اطمینان از پشتیبانی و پوشش پدافندی هوائی‌‌گردد. محل سایت مشخص شد. منطقه مناسب جهت استقرار نبود و حدود هفت روز آماده‌سازی محل طول کشید. دو روز دیرتر از زمان تعیین شده. بجاست یادی از شهید اخوان افسر مهندسی که در آماده سازی این سایت در اثر ترکش خمپاره دشمن به شهادت رسید، بنمائیم روحش قرین رحمت باد.

البته تعداد زیادی از توپهای 23 و اورلیکن نیز قبل از عملیات به جلو انتقال داده شدند و نزدیک­­20 قبضه توپ 23 و 10 قبضه توپ اورلیکن هم آماده حرکت به جلو بنابه در خواست قرارگاه کربلا بودند.

عملیات بیت‌المقدس آغاز گردید و همان‌گونه که پیش‌بینی شده بود، سیل تهاجم هواپیماهای عراقی نیز به سمت خرمشهر شروع شد. دو سایت (بدر) نزدیک خرمشهر و تبوک نزدیک به آبادان هم درگیری با دشمن را آغاز نمودند. همزمان با پیروزی­های غرور آفرین رزمندگان در فتح خرمشهر سرنگونی هواپیماهای دشمن نیز شروع شد. در این دو عملیات نزدیک به حدود 92 فروند هواپیماهای دشمن سرنگون گردید و امنیت فوق‌العاده خوبی را­ در فضای خوزستان و خرمشهر به وجود آورد به گونه‌ای که رزمندگان و بسیجیان عزیز به راحتی و بدون هیچ واهمه­ای در شهر آزاد شده خرمشهر که بیش از چند کیلومتر با دشمن فاصله نداشت، به تظاهرات مشغول شدند. این اولین پیروزی و موفقیت سنگین و بزرگ برای پدافند هوایی بود که تا آن روز تجربه کرده بود.

یاد و خاطره شهید والامقام فداکار با گذشت و خداجویمان را که از بالاترین سطح دانش فنی در سیستم هاگ برخوردار بود و در اثر برخورد اولین موشک ضد رادار به رادارهای گروه امیدیه به شهادت رسید گرامی می‌داریم. شهید هادی پور، مقامش عالیست متعالی فرما­، لازم به یادآوری است که پس از عملیات بیت‌المقدس عملیات دیگری هم در همین منطقه به نام عملیات رمضان انجام شد که پدافند هوایی هیچ اطلاعی از زمان اجرا، منطقه و چگونگی آن نداشت و هیچ درخواستی هم جهت پوشش پدافند هوایی از آنها نگردیده بود.

مجدداً یادآوری می‌کنم که این عملیات کاملاً کلاسیک و متعارف انجام شد، ولی اصول استتار و اختفا کاملاً رعایت شد و از همه مهم‌تر کشور عراق و پشتیبانی کنندگان اطلاعات او به هیچ وجه تصور نمی‌کردند که ما بتوانیم­ سایتی را جابجا نماییم و با چنین سرعتی در منطقه نبرد عملیاتی نماییم و همین غفلت عراق باعث شد که سنگین‌ترین خسارات را تحمل نماید.

 

منبع: پدافند هوایی در دفاع مقدس، سرتیپ غلامی، براتعلی، 1394، ایران سبز، تهران

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده