پیشتازان غرب کرخه
بخش ششم: بحران كردستان مقدّمه : گروه هاي مخالف و غير اسلامي پس از اينكه درك كردند از جريان انقلاب و رهبري آن عقب هستند و داعيه رهبري خلق را داشتند دست به حركات تند زدند تا بدين ترتيب عقب ماندگي خود را جبران كنند . لذا مناطق حسّاس و تحريك پذيري همچون كردستان و تركمن صحرا را انتخاب كردند و با سوار شدن بر موج انقلاب تلاش مي كردند در اين مناطق روند انقلاب را به دست بگيرند كه اين امر يكي از عوامل اصلي بروز بحران هاي داخلي بعد از پيروزي انقلاب اسلامي است . توطئه در كردستان بلافاصله پس از پيروزي انقلاب اسلامي شروع شد .

دلايلي كه موجب شد كردستان اين چنين به صحنه فعاليت ضد انقلاب تبديل شود بافت اجتماعي ، وجود فئوداليزم ، ناسيوناليسم كردي ، فقر فرهنگي و اقتصادي ، اختلافات مذهبي و تفرقه اندازي بين تشيّع و تسنّن ، محيط جغرافيايي و اقليمي مناسب براي فعاليت هاي خرابكارانه و جنگ هاي چريكي و وجود عناصر وابسته از خوانين ، ساواكي ها و ارتشي هاي فراري گرفته تا گروه هاي چپ الحادي و التقاطي و شيوخ مرتجع و قرار داشتن در همسايگي عراق و پشتيباني بي دريغ عراق از آنان بوده است.

عزّالدين حسيني در10 اسفند 1357 در راستاي موارد فوق گفت :

«‌ مبارزه در ايران به طور كلّي بر عليه ظلم و استبداد و براي آزادي بوده است ، ولي در كردستان رنگ مذهبي كمتري داشته بلكه رنگ ملّي و سياسي آن غلبه بيشتري داشته  است . »

وي با اينكه مدّعي بود به عنوان روحاني در تمام تظاهرات و اعتصابات و سخنراني هاي انقلاب شركت داشته حكومت اسلامي را (حكومت ارتجاعي) مي خواند و به همين دليل به حمايت از گروه هاي ضد انقلاب پرداخت . در نتيجه از همان ابتداي امر سراسر كردستان در زير سلطه گروه هاي چپ الحادي قرار گرفت و تمام امكانات شهري و روستايي به دست آنان افتاد .

مبارزه مسلّحانه گروه هاي مدعي دفاع از خلق ها به ويژه خلق كُرد در حمله به پادگان مهاباد هشت روز پس از پيروزي انقلاب آغاز شد و همچنين راديويي به نام (صداي آزاد كردستان) تحت پوشش خودمختاري مردم را به قيام عليه نظام اسلامي دعوت مي كرد و اقدام به پخش اعلاميه هاي حزب دموكرات كردستان و سخنان شيخ عزّالدين حسيني مي نمود .

اين درگيري در سرتاسر كردستان شروع و در نتيجه اسفند 1357 پادگان هاي پسوه و پيرانشهر در نزديكي مهاباد عملاً به دست افراد مسلّح غير قانوني افتاد و با توجّه به ناآرامي ها و درگيري در اكثر مناطق كردستان و سقوط شهر پاوه در مرداد58 بيمارستان معروف پاوه به دست دشمن افتاد و 25 نفر از پاسداران مجروح بستري در آن را سر بريدند و نيرويي به استعداد 2000 الي8000  نفر از همه گروه هاي چپي و راستي با اسلحه سبك و سنگين منطقه را زير سيطره خود گرفتند .

با توجّه به تشنّج و جوّ ناآرام در منطقه كردستان فرمان تاريخي امام(ره)مبني بر حركت ارتش به سوي پاوه همه چيز را دگرگون كرد . امام خميني(ره) در تاريخ 26/5/1358 به عنوان فرمانده كلّ قوا با صدور پيامي اعلام فرمودند :

 

« به دولت ، ارتش و ژاندارمري اخطار مي كنم كه اگر با توپ ها و تانك ها و قواي مجهز تا 24 ساعت ديگر حركت به سوي پاوه نشود من همه را مسئول مي دانم . من به عنوان رياست كلّ قوا به رييس ستاد ارتش و ژاندارمري دستور مي دهم كه بي انتظار دستور ديگر ، بدون فوت وقت با تمام تجهيزات به سوي پاوه حركت كنند و به دولت دستور مي دهم وسايل حركت پاسداران را  فوراً فراهم كند . تا دستور ثانوي ، من مسئول اين كشتار وحشيانه را قواي انتظامي مي دانم و در صورتي كه تخلف از اين دستور نمايند ، با آنان عمل انقلابي مي كنم . مكرّراً از منطقه اطلاع مي دهند كه دولت و ارتش كاري انجام نداده است ، من اگر تا 24 ساعت ديگر عمل مثبت انجام نگيرد سران ارتش و ژاندارمري را مسئول مي دانم .» [1]

با صدور فرمان تاريخي امام خميني(ره) موجي از هيجان سرتاسر ايران را    فرامي گيرد ، هزاران نفر در مقابل ساختمان نخست وزيري به صف ايستاده و طلب اسلحه مي كنند كه رهسپار پاوه شوند ، يگان هاي زيادي از داوطلبين ارتشي از جمله پرسنل لشكر1 و2 مركز داوطلب عازم كردستان مي شوند و در راستاي اجراي مأموريت كردستان تعدادي از پرسنل لشكر1 و2  از جمله (سرهنگ شريف اشراف و ديگران . . .) به فيض شهادت نايل مي آيند و تعدادي از مخلصين راه امام(ره) و رهبري در ارتش از يگان هاي مختلف به كردستان اعزام مي شوند كه تعدادي از آنان به فيض شهادت و يا جانبازي نايل مي گردند .

 

 

سازمان و فرماندهان لشكر21 حمزه از پيروزي انقلاب تا خاتمه عمليات فتح المبين

 

سازمان :

لشكر21 حمزه با ادغام لشكر1 و2 مركز و تكميل تدريجي سازمان تا شروع عمليات فتح المبين با 4 تيپ (3 تيپ پياده) و يك تيپ زرهي و توپخانه لشكري با   (7 گردان توپخانه صحرايي و 2 گردان پدافند هوايي و پشتيباني لشكر با گردان هاي آماد و ترابري ـ گردان بهداري ـ گردان نگهداري) و يك گردان مستقل تانك(275) و گردان سوارزرهي و گردان مهندسي و گردان مخابرات و گروهان قرارگاه و گروهان دژبان لشكر در تركيب سازماني نيروي زميني ارتش جمهوري اسلامي ايران قرار گرفت .

فرماندهان : لشكر1 مركز

سرهنگ توپخانه ستاد         هوشنگ عطاريان       بلافاصله پس از پيروزي انقلاب

سرهنگ پياده ستاد سيّد عبدالحسين مفيد   تا شهريور59

فرماندهان لشكر2 مركز

سرتيپ                         ايرج نيكزاد                                   پس از پيروزي انقلاب

سرهنگ ستاد                  زين العابدين ورشوساز             تيرماه1359پس از كودتاي نوژه

فرماندهان لشكر 21 حمزه پس از پيروزي انقلاب تا خاتمه عمليات فتح المبين

1ـ سرهنگ ستادزين العابدين ورشوساز پس از كودتاي نوژه تا ارديبهشت ماه60

2ـ سرهنگ ستاد رسول حشمت دهكردي از ارديبهشت ماه60 تا نيمه اوّل مهرماه1360 

3ـ سرهنگ ستاد حسين حسني سعدي      در نيمه دوّم سال60 و عمليات         فتح المبين و بيت المقدس و   .

الف ـ تيپ1 پياده

سازمان : شامل گردان هاي 131 ـ 140 ــ 804 پياده ـ 138پياده

فرماندهان :

(1) سرهنگ زين العابدين ورشوساز از پيروزي انقلاب تا تير ماه 59

(2) سرهنگ ستاد بهروز سليمانجاه از تيرماه 59 تا نيمه دوّم مهرماه1360

(3) سرهنگ پياده علي رزمي    از نيمه دوّم سال60

 

گردان 140 پياده

1ـ فرماندهان

(1) سرهنگ علي رزمي                                   بعد از پيروزي انقلاب تا مهرماه 1360 

(2) سرهنگ محمود دماوندي                   مهر ماه 1360 و عمليات فتح المبين 

 

مأموريت هاي گردان 140 تا خاتمه عمليات فتح المبين

2ـ با ابلاغ دستور اين گردان در تاريخ 3/4/59 جهت تأمين شهر بانه به مأموريت كردستان اعزام و در تاريخ 5/4/59 وارد شهر سقز شد . در تاريخ 9/4/59 با توجّه به عدم امنيّت جادّه هاي منطقه عازم بانه و در تاريخ 19/4/59  وارد شهر شد و مورد استقبال مردم قرار گرفت .

3ـ اقدامات گردان 140 در بانه

(1) برقراري امنيّت شهر بانه به نحوي كه مردم شهر توانستند زندگي و فعاليت عادي خود را مجدّداً شروع نمايند .

(2) پاكسازي ضد انقلابيون از قراء و دهات اطراف شهرستان بانه

(3) تأمين گردنه خان (خطرناك ترين قسمت منطقه)

(4) تأمين دكل مخابرات گردنه خان

(5) تأمين جادّه گردنه خان

(6) تقويت حفاظت فيزيكي پادگان با كشيدن سيم خاردار و همچنين    مين گذاري اطراف پادگان  

(7) تأمين قلّه آربابا (حسّاس ترين نقطه شهر بانه)

(8) تأمين و جادّه كشي از پادگان تا قلّه آربابا

(9) بازسازي ساختمان هاي پادگان

(10) تأمين جادّه بانه به سردشت

(11) احداث دو انبار مهمّات در پادگان

(12) تهيه مقدّمات احداث پمپ بنزين داخلي پادگان

4ـ تلفات گردان 140 در طول مأموريت كردستان :

    تلفات عمليات                       افسر              درجه دار                            سرباز

    شهيد                                 ــ                  2 نفر                     21 نفر

    مجروح                                 5               12 نفر                    156 نفر

    مفقودالاثر                             ــ                  ــ                                9 نفر

5 ـ بر حسب ضرورت عملياتي و به منظور انسجام يگان هاي نزاجا يگان فوق از مأموريت غرب رها و در نيمه اوّل سال60 جهت اجراي مأموريت به يگان مادر (تيپ1) ملحق گرديد . 

 

گردان 138 پياده

الف : فرماندهان :

سرهنگ2 ستاد      بهروز سليمانجاه           تا لحظه ادغام لشكر1 و2 مركز

سرگرد                          حسين شرفه                        شروع جنگ تحميلي

سرگرد                          اكبر بخشايي                        از آبان ماه 59 و عمليات فتح المبين

ب ـ مأموريت هاي واگذاري به گردان تا خاتمه فتح المبين

1ـ اعزام به مأموريت قروه به مدّت سه ماه در تيرماه سال 1358

2ـ اعزام به مأموريت بانه به فرماندهي سرهنگ سليمانجاه در آبان ماه 1358

3ـ حركت به منطقه جنوب در تاريخ 23/6/59 به فرماندهي سرگرد شرفه

4ـ شركت فعال در پدافند و آماده شدن براي عمليات فتح المبين به فرماندهي سرگرد بخشايي

پ ـ مأموريت كردستان :

گردان138 پياده در آبان ماه سال 1358 به فرماندهي سرهنگ ستاد سليمانجاه ، جهت حفاظت سربازخانه بانه و به منظور تعويض گردان141 تيپ2 به فرماندهي سرهنگ2 احد مهدي پور با هواپيما از فرودگاه مهرآباد عازم فرودگاه سنندج گرديد و پس از ورود به سنندج با اتوبوس و كاميون وارد سربازخانه سنندج گرديد و پس از توجيه فرماندهان و اقامت كوتاه در پادگان سنندج با چرخ بال (هلي كوپتر) به صورت گروهاني وارد سربازخانه بانه شد . اهمّ اقداماتي كه اين گردان در مدّت 4 ماه مأموريت كردستان انجام داد به شرح زير است :

1ـ جمع آوري اخبار و اطلاعات به وسيله عوامل بومي و نظامي منطقه

2ـ برقراري ـ تأمين و حفاظت سربازخانه بانه

3ـ برقراري تأمين ستون هاي اعزامي از گردنة خان و هدايت تا جادة سردشت

4ـ تأمين قلّة آربابا به وسيله يك دسته پياده و ديده باني مداوم در منطقه

5ـ شركت در بازسازي و آماده نمودن فرودگاه

گردان پس از خاتمه مأموريت منطقه غرب به پادگان مراجعت و مشغول بازسازي شد . با توجّه به درگيري هاي مرزي در تاريخ 23/6/59 به فرماندهي سرگرد حسين شرفه عازم مأموريت خوزستان شد كه از جريان مشروح عمليات اين گردان در بخش تجاوزات مرزي به طور مفصّل سخن به ميان آمده است .

 

گردان 131 پياده

فرماندهان

   سرهنگ2 سعيد پورداراب      از خرداد 58 تا نيمه دوّم تير ماه 59

   سرگرد جعفر خوشدل                     از نيمه دوّم تا خاتمه عمليات فتح المبين و بيت المقدس

مأموريت گردان 131

1ـ پس از پيروزي شكوهمند انقلاب اسلامي و تقليل خدمت سربازي از دو سال به يك سال و انتقال بي رويه افسران و درجه داران به محل هاي دلخواه اين گردان عملاً غير فعال و به گردان آموزشي تيپ تبديل شد .

اين گردان با دريافت سرباز جديد سه گروهان آموزشي و يك گروهان پاسدار جهت حفاظت از سرباز خانه قوچك تشكيل داد .

2ـ با شروع جنگ تحميلي در حالي كه آموزش مقدّماتي سربازان جديد خاتمه نيافته بود پرسنل وظيفه جهت آشنايي به نحوه تيراندازي با تفنگ ژـ3 به ميدان تير تهرانپارس اعزام و پس از اجراي يك مرحله تيراندازي عازم منطقه جنوب شد . گردان131 تنها يگان تيپ1 بود كه در عمليات 23 مهر و تك 9 آبان شركت فعال داشت و در عمليات 9 آبان افتخار آفريد و مانع عبور عراقي ها از كرخه شد .

3ـ لازم به ذكر است كه در عمليات 23 مهرماه و 9 آبان فقط گردان131 تيپ1 در اين دو عمليات شركت فعال داشته و گردان140 در بانه و گردان 138 پس از  عقب نشيني اجباري در شوش مستقر بودند .

4ـ شركت فعال در حفظ خط پدافندي در قالب يگان سازماني و شركت مؤثّر در عمليات فتح المبين و ديگر عمليات هاي لشكر21 .

 

گردان 803 پياده

فرماندهان :

سرهنگ2 كريم اسماعيل زاده              از نيمه دوّم سال 60 تا خاتمه فتح المبين

سرهنگ2 قاجار دادجو                     پس از عمليات بيت المقدس و به هنگام منظور شدن گردان در سازمان رزم تيپ4 زرهي

به منظور بالا بردن توان رزمي يگان ها با واگذاري پرسنل وظيفه بيش از سقف سازماني (در حدود 120%) بنابه دستور فرمانده لشكر وقت (سرهنگ حسني سعدي در نيمه دوّم سال60) به تيپ هاي پياده دستور داده شد در هر گردان پياده با استفاده از پرسنل كادر گردان يك گروهان پياده به نام گروهان چهارم تشكيل دهند .

تيپ 1 برابر دستور پس از تشكيل گروهان هاي چهارم گردان803 را سازماندهي و پس از واگذاري وسايل و تجهيزات گردان را عملياتي نمود و بلافاصله گردان803 دوشادوش ساير يگان هاي تيپ در كليه مأموريت ها شركت نمود و در پيروزي عمليات فتح المبين نقش مهمّي را ايفا نمود .

ب ـ تيپ 2 پياده

سازمان : تيپ2 آهنين لشكر منحله گارد پس از به ثمر رسيدن انقلاب شكوهمند اسلامي با نام تيپ2 پياده لشكر 2 مركز در پادگان افسريه با گردان هاي 169 و141 و133 مشغول بازسازي و آموزش شد .

فرماندهان :   

سرهنگ              شجاعي                    پس از پيروزي انقلاب             

سرهنگ پياده        خسرو زرينه    

سرهنگ ستاد        محمود جعفري پس از ادغام لشكر1و2 تا پايان نيمه اوّل سال60

سرهنگ2 پياده      فرض الله شاهين راد      در نيمه دوّم سال60 و عمليات    فتح المبين و بيت المقدس

 

 

گردان 169 پياده

فرماندهان :

سرگرد محمّد زنجان پرورش  از زمان تشكيل لشكر2 تا تاريخ 1/10/59

سرگرد فتح پور مظفري از 1/10/59 و عمليات فتح المبين و بيت المقدس

مأموريت هاي گردان 169 :   

1ـ اعزام به مأموريت بانه به مدّت سه ماه در بهمن ماه 1358

2ـ اعزام به منطقه عملياتي جنوب در تاريخ 19/7/59 و استقرار در منطقه پراكندگي سبزآب در تاريخ 21/7/59 .

3ـ دريافت مأموريت پدافند شرق كرخه (پس از 8 روز استقرار و توجيه و آموزش در منطقه پراكندگي) در كنترل عملياتي تيپ1 پياده و استقرار در منطقه       قلعه نصير در تاريخ30/7/59 .

4ـ پدافند در قالب يگان سازماني (تيپ2) با جابجائي از منطقه قلعه نصير و استقرار در جناح شمالي تيپ2 در بيشه زارهاي شوش در شرق كرخه روبروي درّه خنگ .

5ـ شركت فعال در تك محدود به ارتفاعات شليبه و شركت مؤثّر در عمليات  فتح المبين و .

 

 

گردان 141 پياده

فرماندهان :

سرهنگ2 پياده  احد مهدي پور                پس از به ثمر رسيدن انقلاب اسلامي

شهيد سرگرد         مرتضي خسروتاش        نيمه دوّم سال60وشركت در عمليات  فتح المبين و بيت المقدس

 

منبع: پیشتازان غرب کرخه، سالار کیا، علیمحمد، 1380، ایران سبز، تهران

 


[1] – كتاب تاريخ جنگ ( فصلنامه مركز مطالعات تحقيقات جنگ سال ششم) شماره 16 تابستان1376 (ص 19)

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده