نقش عوامل معنوی در رهبری فکری فرماندهی نظامی – ستواندوم وظیفه مهدی دژن کارشناس ارشد تاریخ
چون علی(ع) خلافت را پذیرفت، در تقسیم بیتالمال همه را به یک چشم نگریست و موجودی را به همه یکسان داد، رفتار او در نظر مردمی که ربع قرن با روشی خاص خو گرفته بودند، خوشایند نیامد.دوستان خیراندیش نزد آن حضرت آمده، تقاضا کردند به خاطر مصلحت مهمتر(تمهید پیکار با معاویه) انعطافی در سیاست خود پدید آورد، چه مانعی داشت موضوع مساوات و برابری را مسکوت میگذارد؟ فرمود: آیا از من میخواهید در زمامداری خود با ستمکاری پیروز شوم؟! سوگند به خدا هرگز چنین نخواهم کرد.

میدانی به وسعت تاریخ – پیوند دیروز تا فردای تاریخ

سیره و منش فرماندهی نظامی در هشت سال دفاع مقدس، ریشه‌دار باورها و اعتقاد قلبی مجاهدانی است که با آگاهی از تاریخ، در کسوت امیران و فرماندهان عالی‌رتبه ارتش و نیروهای مسلح جمهوری اسلامی، با افتخار خود را سرباز کوچک اسلام نامیده‌اند.

آری اینان در طریق عبادت و بندگی، امیدوارانه خود را سرباز مقتدا و تحت پرچم مولای خود یافته‌اند:

پس از جنگ در بصره و پیروزی سپاه امیر‌مومنان علی(ع)، یکی از یاران امام عرضه داشت: دوست داشتم برادرم وضع کنونی ما را مشاهده می‌کرد و می‌دید که چگونه خداوند تو را بر دشمنانت پیروز کرد. آن حضرت فرمود: آیا میل و اراده برادرت با ما بود؟ گفت: آری!

امام فرمود:آری، برادرت با ما حضور داشت. در لشکر و کارزار ما، گروه‌هایی حضور داشتند که هنوز در نهانگاه صلب مردان و رحم زنان قرار داشته، روزی فرا می‌رسد که زمان آنان را ناگهان و بی‌اختیار بیرون می‌آورد و ایمان بوسیله آنان تقویت می‌گردد.(خطبه 12 نهج البلاغه، ترجمه محمدتقی جعفری)

مقدمه

در تقابل دو نیروی متخاصم و رویارویی گسترده سخت‌افزار نظامی در معرکه یک جنگ کلاسیک و متعارف، برتری در ظرفیت‌های بالقوه سخت‌افزار جنگی از آن جمله یگان‌های زرهی و ناوگان هوایی و دریایی، شرط لازم در تعیین پیروز صحنه میدانی است.

آنچه این ظرفیت بالقوه را به ثمر نشانده، پیروزی را در عمل واقعیت می‌بخشد، طراحی نقشه‌های عملیات نظامی، محاسبات میدانی، ابتکار عمل در صحنه درگیری و به اختصار " آگاهی فرماندهی عملیات رزمی از دانش نظامی" است.

در ارتباط با نقش عوامل فکری بر معادله تعیین طرف‌های پیروز و مغلوب صحنه جنگ، نبوغ و خلاقیت فرماندهی نظامی نیز در جنگ‌های بزرگ و نبردهای ماندگار تاریخ، طرح، تجربه و در میزان اثربخشی، قابل تأمل ارزیابی شده است.

 در این میان به‌رغم دشواری‌های صحنه جنگ و شرایط خطیر خطوط مقدم یک جبهه نظامی، این ایدئولوژی، اندیشه و آرمان‌های فرماندهی سیاسی – نظامی و نیروهای تحت امر وی " عوامل معنوی در رهبری فکری فرماندهی" است که مبین و تفسیرگر کارنامه وی در صحنه درگیری و ناظر بر عملکرد او در آینه تاریخ خواهد بود.

 

مرزهای اخلاق نظامی؛ هدف وسیله را توجیه نمی‌کند.

تاریخ، موارد متعدد شکست در آستانه پیروزی یا نمونه‌های غیر قابل تفسیر در قالب‌های متعارف و مورد انتظار رفتار انسانی هنگامه جنگ را ثبت کرده است. در این قالب، بازخوانی و نقد تاریخ بدون توجه به ماهیت و حقیقت، زمینه‌ها، اهداف، نتایج و تعاریف قابل درک و ملموسی از فلسفه تاریخ و ایدئولوژی و جهان‌بینی تاریخ‌سازان، به بیراهه رفتن و آب در هاون کوبیدن را می‌ماند.

خویشتن‌داری نیروهای مسلح جهوری اسلامی در بمباران شهرها و مناطق غیرنظامی عراق، عدم مقابله به مثل با تولید یا تدارک و به‌کارگیری تسلیحات شیمیایی و میکروبی و ارتکاب هرگونه جنایت جنگی، نه در جهت پیروزی که سد پیشروی ارتش بعث، در این راستا قابل نقد و بررسی است.

در اندیشه سیاسی، مبارزات نهضت‌های تاریخی شیعه، متأثر از عوامل معنوی بر محور قرآن و روایت‌های تاریخی از سنت امامان و بزرگان تاریخ مسلمانان است که در این رهیافت؛ هدف وسیله را توجیه نمی‌کند.

برای روشن شدن مطلب، از سیاست علی(ع) در بحران‌های داخلی خلافت اسلامی، نمونه‌ای شاهد بر اخلاق سیاسی مورد استناد قرار می‌گیرد:

     چون علی(ع) خلافت را پذیرفت، در تقسیم بیت‌المال همه را به یک چشم نگریست و موجودی را به همه یکسان داد، رفتار او در نظر مردمی که ربع قرن با روشی خاص خو گرفته بودند، خوشایند نیامد.

دوستان خیراندیش نزد آن حضرت آمده، تقاضا کردند به خاطر مصلحت مهم‌تر(تمهید پیکار با معاویه) انعطافی در سیاست خود پدید آورد، چه مانعی داشت موضوع مساوات و برابری را مسکوت می‌گذارد؟

فرمود: آیا از من می‌خواهید در زمامداری خود با ستم‌کاری پیروز شوم؟! سوگند به خدا هرگز چنین نخواهم کرد.(شهیدی، سید جعفر،تاریخ تحلیلی اسلام،ص 141)

در این چهارچوب است که رفتارها و عملکرد عاشقانه فرماندهان نیروهای مسلح کشور ظرف هشت سال دفاع مقدس، قابل نقد و بررسی بوده و از این رهگذر حماسه‌های ماندگار در تاریخ این سرزمین به یادگار مانده است. این‌چنین، نقش عوامل معنوی و رهبری فکری نظامیان در ارتش که فردای انقلاب اسلامی 1357 گرفتار ناهماهنگی ساختاری شده، قابل بررسی و پیروزی‌های صحنه میدانی رزمندگان ما توجیه‌پذیر می‌نماید.

بازتعریفی از مفاهیم دفاع، جنگ و پیروزی

     31 شهریور 1359 پنج روز پس از آنکه صدام حسین، رئیس جمهور عراق، در مجلس ملی آن کشور مقابل دوربین خبرگزاری‌های بین‌المللی، قرارداد حل اختلافات دوجانبه میان عراق و همسایه شرقیش ایران (قرارداد 1975 الجزایر) را پاره می‌کند، تهاجم گسترده و همه‌جانبه ارتش بعث در عملیاتی که عراق «یوم الرعد» در قادسیه صدام می‌نامد(نشانی از آشکار شدن تعصب‌های جاهلیت عربی که دیگربار با رحلت پیامبر اسلام(ص) در جامعۀ عربی مجال بروز یافت و تا امروز در اندیشه‌ها، گفتار و سیاست‌های کلان عربی اسباب تفرقۀ جهان اسلام و نفوذ استعمارگران در معادلات منطقه‌ای دنیای عرب بوده است)، آتش طولانی‌ترین جنگ قرن بیستم را شعله‌ور می‌سازد.

اقتضای طبیعت انسانی، دفاع در مقابل تهاجم بیگانه و دشمن کینه‌توز است. لیکن بروز و ظهور درجاتِ رشادت، شجاعت، ازجان‌گذشتگی و ایثار، در وابستگی و تناسب مستقیم با ابعاد تهاجم، هویت دشمن و اهداف او از یک طرف و از طرف دیگر ظرفیت‌های معنوی، روحی و اجتماعی مردمان مورد تهاجم است.

مواردی که تحقیر، آپارتاید و جنایات جنگیِ متجاوز، عکس‌العملِ غیر قابل باور مدافع را به دنبال داشته؛ "عکس‌العملی ورای ظرفیت‌های متعارف و پیش‌بینی شده از توانایی‌های سخت‌افزاری و نرم‌افزاری نیروهای مورد هجوم واقع شده"؛ چنانکه متجاوز، غافلگیر، از دستیابی به اهداف خود ناامید و از کرده خود پشیمان گردیده است.

گفتیم، در این عکس‌العمل موردی که قابل تعمق است آن است که مدافع از حریم انسانیت خارج نشود.

تاریخ، موارد متعدد بروز خلاقیت، شجاعت و سلحشوری تا ایثار جان و از خود گذشتگی همراه با سعه صدر، خویشتن‌داری، جوانمردی و مروت مردمان را ثبت کرده است. انگیزه‌های ظهور چنین پدیده‌ای در قالب حب وطن(ناسیونالیسم)، آداب و رسوم، مرام‌ها، باورها و سنن و در ایران اسلامی در ریشه‌های اعتقادات دینی و مذهبی قابل تفسیر است.

     با آغاز تهاجم دشمن، اگرچه دستگاه‌های اطلاعاتی ارتش، آمادگی و تحرکات نیروهای بعثی را گزارش کرده‌اند؛ حجم گسترده تجاوز، اعلان رسمی اهداف، نیات و انگیزه‌های جاه‌طلبانۀ دشمن و در نهایت جنایات ارتش بعث عراق در حق غیرنظامیان بی‌گناه برای نیروهای مسلح جمهوری اسلامی غیرمنتظره بوده و البته همین امر، بر روحیه سلحشوری و انگیزش نیروهای کشور در دفاع از انقلاب، نظام نوپا و آب و خاک ایران عزیز افزوده است.

موفقیت فرزندان این کشور در ناکام گذاشتن رژیم متجاوز عراق در تحقق اهداف خود، در وضعیتی که معادله قدرت در ابعاد سیاسی – نظامی و با حمایت همه‌جانبۀ بین‌المللی از نظام صدام‌حسین، به سود عراق سنگینی می‌کند، بدون تردید در این قالب و متأثر از غلبه فرهنگ ایثار و شهادت یا بروز و ظهور فرهنگ عاشورا در اندیشه هدایتگران میدان جنگ و به ویژه در سطوح عالی فرماندهی نظامی قابل تفسیر بوده، در غیراین‌صورت، حرکتِ فرماندهان دوشادوش سربازان در خطوط مقدم جبهه‌ها، مسئولیت‌پذیری اجرای عملیات خطیر هوایی و دریایی توسط عالی‌ترین سطوح فرماندهی نیروهای مسلح، در قالب سیاست‌ها و استراتژی‌های متعارف و کلاسیکِ نظامی منطقی به نظر نمی‌رسد.

در یک بازنگری از تعاریف متداول از جنگ، موفقیت کشورمان در تثبیت دشمن متجاوز و سد پیشروی برق‌آسای ارتش بعث، در وضعیتی که نیروهای مسلح به تبع ناآرامی‌های سیاسی انقلاب، انسجام خود را از دست داده و به واقع از سطح مطلوب آمادگی نظامی متعارف برخوردار نبودند؛ منبعث از روحیه انقلابی، مکتب حسینی، اطاعت از ولایت فقیه و احساس مسئولیت تا پای جان بوده و نخستین پیروزی بزرگ میدانی را رقم زده است.

عدم تحقق وعده‌های دستگاه تبلیغات رژیم بعث با مقاومت شجاعانه ایرانیان انقلابی، تلألو نخستین جلوه‌های پیروزی نیروهای مسلح کشور در این صحنۀ نابرابر و رشد جوانۀ امید به وعده پیروزی فرماندهی سیاسی – نظامی است که پیروزی در اندیشه‌اش همانا جهاد در راه خدا با ایثار جان و تقدیم بهترین فرزندان این سرزمین در محضر مکتب آزادی و جوانمردی است.

پیروزی در ادبیات نظامی دفاع مقدس

در این نگاه و جهان‌بینی است که روح انسانی، در اشتیاق پرواز و سیر و سلوک در آستان حق، اسیر کالبد جسم بوده؛ در جستجوی وصال معشوق، جان‌ها بی‌قرار گشته، جسم در تکاپوی نیستی افتاده است. که هستی سعادتمندانۀ جاودانه را با  ایثار و شهادت در دفاع، ضروری، حتمی، شیرین و گوارا جستجو می‌کند.

چنین نگرشی به مفاهیم انسانی در ادبیات این سرزمین، حماسه‌های ماندگار در زمینه عقیدتی و ارزشی به یادگار نهاده است.

بارز‌ترین نمونۀ نقش عوامل معنوی در رهبری فکری فرماندهی نظامی، اجرای عاشقانه و شهادت‌طلبانه فرمانبرداران در دوران ما، تاریخ پرافتخارِ رشادت، ایثار و مردانگیِ هشت سال دفاع مقدسِ فرماندهان و سربازان نیروهای مسلح جمهوری اسلامی، تحت رهبری امام خمینی رضوان ا… تعالی علیه است.

 روحش شاد و راهش مستدام باد.

 

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده