کلاه سبزها : خاطرات نیروهای ویژه هوابرد
بخش دوم: تاریخچۀ تشکیل تیپ نیروهای ویژۀ هوابرد پیش از پیروزی انقلاب اسلامی ایران در سال 1332، ده نفر از کارکنان پایور ارتش برای گذراندن دورۀ چتربازی به فرانسه اعزام شدند. آنها پس از طی دورههای زمینی و هوایی، فارغالتحصیل شدند، به کشور بازگشتند و واحد چتربازی را در سال 1334 پایهگذاری کردند، که در سال 1338 گردان چتربازی نام گرفت. با تغییرات سیاسی، نظامی اقتصادی و اجتماعی در کشورهای غرب آسیا(خاورمیانه) که بر اساس نهضتهای مردمی شکل گرفت، ضرورت تشکیل واحد جدید «واکنش سریع» احساس میشد؛ واحدی که بتواند با توطئههای مختلف کشورهای منطقه، که تهدید بالقوه محسوب میشدند، مقابله کند.

در سال 1338 تیپ ویژۀ هوابرد در پادگان باغ شاه سابق با شماره 23، به نام تیپ نیروهای مخصوص و با سازماندهی پنج گردان عملیاتی، یک گردان پشتیبانی، یک دسته مخابرات، گروهان قرارگاه و آموزشگاه جنگ‌های نامنظم تشکیل شد و از همان زمان، جذب و آموزش کارکنان مستعد و مورد نیاز خود را از سایر یکان‌های نیروی زمینی و منابع تأمین نیرو آغاز کرد. از آنجا که این واحد در بین یکان‌های نیروی زمینی منحصر به فرد بود و هیچ تجربه، آموخته‌های آموزشی، دستاوردهای عینی و عملیاتی نداشت، از همان ابتدا برای ساختار تشکیلاتی و بنیان نهادن یکانی نوین و حرفه‌ای، از مستشاران آمریکایی و مطابق با ساختار ارتش‌های غربی بهره گرفت و تکمیل و تجهیز شد.

در سال 1350، با تغییراتی در ساختار تشکیلاتی تیپ و پیچیده شدن عملیات‌های تروریستی و جایگزینی تکنیک‌ها و تاکتیک‌های نوین در رهنامۀ دفاعی کشور، دو یکان دیگر با سازماندهی جدید و بنا به نیز موقعیت جغراسیاسی(ژئوپلیتیک) کشور، به نام یکان رهایی گروگان و گروهان عملیات روانی به ساختار تیپ 23 اضافه شد. ساختار جدید، به تیپ این توانایی را می‌داد که به عنوان نخستین واحد نظامی در انواع عملیات‌های داخلی و خارجی شرکت کند و در مواجهه با تهدیدهای فرامنطقه‌ای از منافع ملی و حاکمیت نظام سیاسی کشور در چهارچوب مرزهای بین‌المللی دفاع نماید. این تیپ از بدو تأسیس تا سال 1357، با بهره‌گیری از استادان جنگ‌های نامنظم از ارتش آمریکا و کشورهای غربی، استفاده از کتاب‌ها و نشریات آموزشی ترجمه شده و همچنین دریافت تجهیزات ویژه، زیر نظر نیروهای ویژۀ هوابرد آمریکا و غرب، رزمایش‌های مشترک می‌کرد. از جمله فعالیت‌های این تیپ تا پیش از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، در داخل و خارج از کشور، عبارتند از :

1. مأموریت در عمان در سال‌های 1352- 1355 در قالب عملیات ظفار؛

2. حفاظت از شخصیت‌های تراز اول مملکت؛

3. انجام مأموریت گارد پروازی از هواپیماهای کشوری و لشکری ؛

4. شرکت در جنگ 1975 ایران و عراق؛

5. سازماندهی، تجهیز و آموزش چریک‌های مخالف دولت وقت عراق (اکراد بارزانی)

6. حفاظت از شخصیت اول کشورهایی که آن زمان با رژیم شاه پیمان دوستی داشتند، مانند اردن، عمان و…

7. حفاظت از سفارتخانه‌های ایران در دیگر کشورها؛

8. شرکت در رزمایش‌های مختلف شهری و انجام رزمایش‌های مشترک با نیروهای آمریکایی و غربی.

با توجه به تخصصص و توان نیروهای این واحد ویژه، سران ارتش شاهنشاهی تلاش کردند تا از این نیروها برای سرکوب تظاهرات مردم استفاده کنند. حضور نیروهای مؤمن و متعهد در این نیرو، سبب شد تا سران رژیم پهلوی در اجرای این خواسته ناکام بمانند. تشکیل هستۀ مقاومت در دل زبده‌ترین نیروی ارتش شاهنشاهی با حضور افرادی همچون شهید حسین شهرام‌فر و افسرن مؤمن و انقلابی همچون احمد دادبین (که بعدها به فرماندهی نیروی زمینی منصوب شد)، اصغر ناطق‌نوری (برادرزادۀ شهید عباس ناطق‌نوری و علی‌اکبر ناطق‌نوری که از طریق آن‌ها با جریان انقلاب ارتباط داشت و رابط بین افسران نیروهای ویژۀ هوابرد و انقلابی‌ها بود) و تعداد دیگری از نیروهای انقلابی تیپ، سبب شد تا سران رژیم به هدف خود نرسند.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران

پس از پیروزی انقلاب اسلامی، نیروهای ویژه همچون سایر نیروهای ارتش دوباره سازماندهی شدند و بلافاصله در اردیبهشت 1358، تیپ به فرماندهی سرهنگ فرامرز پیکر با پنج گردان به طور جداگانه برای سرکوبی گروهک‌های ضد انقلاب به مناطق مختلف اعزام شد. تیم‌های عملیاتی این تیپ داوطلبانه در درگیری‌های کردستان، غائله خلق عرب در جنوب، غائله‌های خلق ترکمن و خلق بلوچ حضوری فعال و مؤثر داشتند و در سرکوب این جریان‌ها نقش مؤثری ایفا کردند. حضور در دیگر وقایع انقلاب، همچون تسخیر لانۀ جاسوسی و آموزش نیروهایی که وظیفۀ حراست از آن را بر عهده داشتند، سبب شد تا این نیروها بینش عمیق سیاسی و اعتقادی به دست آورند. قابلیت‌های بالا و منحصر به فرد این نیروها باعث شده بود که همیشه مورد طمع دشمنان انقلاب قرار گیرند، از این‌رو، ضد انقلاب با بهره‌گیری از تعداد اندکی از نیروهای وابسته به رژیم سابق، سعی در ساقط نمودن نظام داشت. در جریان کودتای نافرجام نقاب، در پادگان شهید نوژه، ضدانقلاب با ترفندهای مختلف، دادن وعده و وعید و پنهان کردن اهداف واقعی، تعدادی از نیروهای این تیپ را درگیر کودتا کرد که به وارد آمدن آسیب جدی به ساختار این نیرو منجر شد. با وجود این که یکی از هسته‌های اصلی کودتای نقاب در بطن تیپ 23 نوهد شکل گرفته بود، اما به دلیل حضور نیروهای مؤمن و قابل اعتماد در آن تیپ، وظیفۀ اصلی دستگیری عوامل کودتا به آنان محول شد. در نهایت، تعدادی از خائن‌ها و وابستگان به رژیم منحوس پهلوی اعدام شدند و این تیپ از وجود ضدانقلاب پاکسازی شد.

با وجود آسیب جدی به ساختار تیپ، با تلاش نیروهای متعهد و انقلابی، تیپ دوباره احیا شد و مأموریت‌های حساس آن ادامه یافت. برخی از مسئولان وقت از جمله یکی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی، به دلیل شرایط خاص تیپ به شدت در پی انحلال آن بودند که با مخالفت شدید وزیر دفاع وقت، شهید چمران، رو‌به‌رو شدند. دکتر مصطفی چمران که مدتی در مناطق غرب با نیروهای این تیپ همکاری نزدیک داشت، به خوبی به قابلیت‌ها، توانمندی‌ها و تعهد کارکنان تیپ آگاه بود. با مخالفت دکتر چمران و حمایت‌های امام خمینی (ره) نقطۀ عطفی در تثبیت وضعیت تیپ شکل گرفت، در نتیجه، کارکنان نیرو مخصوص ارتش نقش بسیار پررنگی در پیروزی‌های بعدی در برابر دشمن زبون بعثی و گروهک‌های ضد انقلاب ایفا کردند.

بلافاصله با آغاز جنگ تحمیلی، گروه‌های متعددی از این تیپ به عنوان نخستین نیروهای نظامی وارد مناطق جنوب کشور شدند. آنان در مقابل نیروهای چریکی و با فرماندهی مستقیم شهید چمران، با آموزش نیروهای مردمی و مقاومت شجاعانه، در متوقف کردن ماشین عظیم جنگی دشمن بعثی نقشی اساسی داشتند. حضور در داخل خاک عراق و انجام عملیات‌های ایذایی، نفوذ به دورترین نقطه از خاک دشمن بعثی، که در بیشتر مواقع با مشارکت نیروهای پیشمرگۀ کرد صورت می‌گرفت، مشارکت در عملیات‌های بزرگی همچون بیت‌المقدس و نقش مؤثر در پیروزی سایر عملیات‌ها، از جمله فعالیت‌های این نیرو در دوران دفاع مقدس به شمار می‌رود. خلاصه‌ای از فعالیت‌های این نیروهای ویژۀ هوابرد از پیروزی انقلاب تا پایان هشت سال دفاع مقدس، عبارتند از :

1. حضور مؤثر به هنگام وضعیت‌های بحرانی در کشور و عملیات مردم‌یاری در سراسر مناطق مرزی، به ویژه کردستان؛

2. شرکت در عملیات آرام‌سازی و سرکوب گروهک‌های ضدانقلاب در کردستان، آذربایجان، خوزستان، خلق ترکمن در گنبد (145 مرداد 1359) و دیگر مناطق در سال‌های 1357-1359 ؛

3. تشکیل قرارگاه‌های متعدد نامنظم در مناطق جنگی که بیشتر تحت سرپرستی مقامات عالی‌رتبۀ سیاسی همچون شهید چمران اداره می‌شد (قرارگاه عملیاتی نامنظم مستقر در اهواز، مریوان و . . .)؛

4. شرکت در پاک‌سازی محورهای مواصلاتی در مناطق کردستان و آذربایجان‌غربی (محور بانه-سردشت، پیرانشهر-سردشت، بوکان، کامیاران، سنندج، مریوان، سقز، بانه و . . . )؛

5. تشکیل قرارگاه‌های عملیاتی نیروهای ویژه  از یکم فروردین 1361 تا یکم تیر 1362، به منظور آموزش و سازماندهی کارکنان منتخب ارتش و سپاه در قرارگاه عملیاتی جنوب؛

6. شرکت در عملیات‌های مختلف همچون رمضان، خیبر، بیت‌المقدس، والفجر4 در محور مهاباد-سردشت (1362) ، شرکت در عملیات حمزه3، برای پاک‌سازی محور هنگ‌آباد-پیرانشهر (1363)، عملیات قادر (1 مرداد تا 15 مهر 1364) در داخل خاک عراق، بدر و دیگر عملیات‌ها؛

7.تشکیل قرارگاه عملیاتی نیروهای ویژه از یکم آبان 1361 تا یکم اردیبهشت 1362 در قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ارومیه به منظور سازماندهی، آموزش و هدایت یکان‌های تازه تأسیس جندالله متشکل از ارتش، سپاه، ژاجا (ژاندارمری)؛

8. آموزش بسیج عشایری به منظور انجام عملیات‌های متعدد ضربتی، از جمله عملیات ضربت ذوالفقار در منطقۀ میمک، با گردان 195 تیپ 1 لشکر 81؛

9. اعزام به اردوگاه کُک‌تپّه در مهاباد، در 15 مرداد 1362، و اجرای عملیات فتح 1 که زیر نظر قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب انجام شد. در پایان این عملیات، مناطق وسیعی از مثلث مهاباد، مریوان، بوکان، شمال محورهای کاوالان و گندمان از ضد انقلاب پاک‌سازی شد و غنایم بسیار زیادی به دست آمد، از جمله پنج قبضه توپ 105 میلی‌متری، مقدار زیادی سلاح و وسایل الکتریکی، دارو و خودرو؛

10. اجرای عملیات در محور پسوه-سردشت و عزیمت تیپ به این منطقه که به پاک‌سازس مناطق کلن، توژال، بلغت و تخته‌عباسی منجر شد؛

11. عملیات در محور پل شکسته‌سیر و منطقۀ آلان که به پاک‌سازی بیش از پنجاه روستا و آزادی بیش از 220 نفر از اسارت عناصر خودفروختۀ ضدانقلاب منجر شد؛

12. پاک‌سازی مثلث پسوه، شیران، مهاباد (ارتفاعات سرشاخان) و پاک‌سازی مناطق زیر نظر دموکرات در 1 دی 1362؛

13. استقرار تیپ از 15 مهر 1364 تا اسفند 1364 در منطقۀ پدافندی لولان در داخل خاک عراق و انجام ده‌ها عملیات تاخت علیه پایگاه‌های مهم و بزرگ در مناطق شمالی عراق و نابودی ماشین جنگی دشمن در این مناطق؛

14. عزیمت تیپ در قالب لشکر در 1 اسفند 1364 به منطقۀ عملیاتی سردشت به منظور اجرای پدافند در نوار مرزی و اجرای پدافند داخلی؛

15. گشت رزمی، مین‌گذاری و تاخت در هفت مرحله در منطقۀ شهر سیدصادق عراق به منظور تأمین ارتفاعات دوپازا و لک‌لک (1365)؛

16. سرکوب منافقین در منطقۀ سردشت به ویژه ارتفاع لک‌لک، به منظور تصرف ارتفاع (1366)؛

17. شرکت در عملیات نصر7 در منطقه سردشت-دوپازا، در وسعتی حدود 57 کیلومتر؛

18. عملیات پدافند در محور تنگۀ توژال-تا پل سردشت (1367)؛

19. حفظ ارتفاعات آلوت و دفع تک‌های حدود ارتفاعات گرماب‌ذانی-دوروژه و بیرون کردن منافقین از سردشت (1367)؛

20. اجرای پدافند در مقابل تک‌های چندمرحله‌ای ارتش بعث عراق از 31 خرداد تا 13 تیر 1367 به دوپازا، ارتفاعات 2216 و 2215. دلاورمردی نیروهای شجاع و ایثارگر تیپ باعث شکست نیروهای عراق و عقب‌نشینی آن‌ها شد. در نتیجه، پرچم ایران در مرزهای بین‌المللی به دست غیور مردان ارتش در اهتزاز باقی ماند؛

21. عملیات پدافندی سردشت از تنگۀ توژال تا پل آلوت (1367)؛

22. پاک‌سازی درۀ قاسم‌لو، منطقه‌های پیرانشهر، عباس‌آباد، سردشت؛

23. احتیاط قرارگاه غرب (سرپل ذهاب) 1369-1371.

– آموزش به دیگر بخش‌های نیروهای مسلح

سرلشکر شهید حسن آبشناسان و شهید غلام خلیلی به همراه تعدادی از نیروهای زبدۀ نوهد از جمله امیر سرتیپ دوم بیژن پارسا، دوره‌های اصلی و اولیه نیرو مخصوص را برای تعدادی از نیروهای مستعد سپاه پاسداران برگزار کردند. آموزش‌های لازم در پادگان حر- مقر سابق لشکر 23 نوهد – انجام می‌شد و هستۀ اصلی نیروهای چریکی سپاه پاسداران، که بعدها نیروی قدس از درون آن تشکیل شد، با آموزش این نیرو شکل گرفت.

به دلیل مقابله با گروگان‌گیری‌ها، تیپ نوهد در شکل‌گیری واحد رهایی گروگان در نیروی انتظامی انتقال تجربیات و آموزش آنان مهم‌ترین نقش را داشت. این امر سبب شد؛ نوپو درسال 1374 منسجم‌تر شود. در این زمینه، کمیتۀ بازنشستگان تیپ 65 نوهد در آموزش این نیروها نقش مؤثری داشت. همچنین به منظور حراست از خطوط هوایی و جلوگیری از هواپیماربایی، هستۀ اصلی گارد امنیت پرواز توسط عده‌ای از زبده‌ترین نیروهای تیپ تشکیل شد و پس از چند سال فعالیت، انتقال تجربه و آموزش نیرو، این وظیفه به سپاه پاسداران محول شد. (ادامه دارد…)

منبع : کلاه‌سبزها، ذاکری خطیر، سمیه، ذاکری خطیر، رضا، 1395، انتشارات سازمان عقیدتی سیاسی آجا، تهران

 

 

 

 

 

 

 

 

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده