شرح عملیات های نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در ابتدای جنگ تحمیلی
معرفی نیروی رزمی421 نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران - سرتیپ سید ناصر حسینی به دنبال اين حركت، دشمن با تمام قوا از مخفيگاههاي خود بيرون خزيد و سعي در مقابله با نيروهاي ايراني عملكننده داشت اما رزمندگان اسلام، با پوشش هوايي و پشتيباني تيزپروازان نيروي هوايي ارتش جمهوري اسلامي ايران موفق شدند در هفتم آذر 1359 بخش اعظم نيروي دريايي دشمن را نابود كنند. در اين عمليات افتخارآميز، تعداد 13 فروند انواع شناورهاي نيروي دريايي عراق(از جمله چند فروند ناوچه پیشرفته اوزا) منهدم و غرق شد و دو فروند ديگر صدمه كلي ديد. همچنين 11 فروند هواپيماي دشمن ساقط و 19 نفر از افراد نيروي دريايي دشمن به اسارت درآمدند.

قریب بیست ماه قبل از جنگ ایران و عراق و با آغاز درگيري‌هاي مرزي و حملات گاه و بي‌گاه نيروهاي بعثي به مرزهاي ايران، نشانه‌هاي بروز جنگ آشكار شد. به مرور زمان كه درگيري‌ها در پاسگاه‌هاي مرزي گسترش مي‌يافت، بخشي از گردان يكم تكاوران دريايي براي تقويت پاسگاه‌هاي مرزي در محور شلمچه، اعزام شدند.

صدام، با پاره كردن عهدنامه 1975 الجزاير در مجلس عراق نشانه تازه‌اي از دشمني با ايران را آشكار ساخت. ناوچه‌هاي ارتش بعثي با ايجاد مزاحمت براي كشتي‌هاي عازم بنادر ايراني در اروندرود، چهره ديگري از تجاوز و زياده‌خواهي رژيم بعث عراق را به نمايش گذاشتند كه با مقابله ناوچه‌هاي ايراني مواجه و در درگيري‌هاي بين يكان‌هاي نيروي دريايي ايران اسلامي با نيروي دريايي رژيم بعثي، تعدادي از يكان‌ها در اروندرود غرق شدند.

ستاد نيروي دريايي ارتش جمهوري اسلامي ايران از آغاز درگيري‌ها، تمامي تحركات نيروي دريايي دشمن را تحت نظر داشت. از اين رو با آشكارتر شدن نشانه‌هاي آغاز جنگ، به دستور جانشين وقت فرمانده نداجا، تعدادي از افسران زبده و توانمند از ستاد نداجا به همراه شخص جانشين در روز 29 شهريور 1359 از تهران به بوشهر عزيمت كردند و براساس امريه صادره، تعدادي ديگر از افسران مناطق يكم و دوم دريايي نيز تحت امر ايشان قرار گرفته، قرارگاه مقدم دريايي را با نام « نيروي رزمي 421» به منظور طراحي، نظارت و كنترل عمليات دريايي تشكيل دادند.

از آن جهت اين قرارگاه مقدم دريايي با عبارت « نيروي رزمي 421» نام‌گذاري شد كه عهده‌دار فرماندهي نيروهاي مناطق چهارگانه دريايي و مستقر در منطقه دوم بود. جانشين وقت فرماندهي نداجا كه خود فرماندهي « نيروي رزمي 421» را بر عهده گرفته بود، طي پيامي كه در ساعت 04:35 سحرگاه روز 30 شهريور 1359 از بوشهر به تمامي مناطق و پايگاه‌هاي دريايي ارسال كرد، موجوديت اين قرارگاه عملياتي را اعلام و ضمن تحت كنترل عملياتي گرفتن يكان‌هاي عملياتي، به مناطق و پايگاه‌هاي نداجا در جنوب ابلاغ كرد كه از اين پس تمامي گزارش‌هاي خود را به قرارگاه يادشده اعلام كنند.

به اين ترتيب، دو روز قبل از تهاجم سراسري رژيم بعثي عراق به خاك مقدس جمهوري اسلامي ايران، اين قرارگاه به منظور تمركز اطلاعاتي و اقدامات در زمينه مقابله با تحركات دشمن و تامين امنيت خطوط مواصلات دريايي كه از اهميت به‌سزايي براي كشور برخوردار بود، تشكيل شد.

« نيروي رزمي 421  »، از روز 30 شهريور 1359، ناوشكن‌ها و ناوچه‌هاي موشك‌انداز نيروي دريايي ارتش جمهوري اسلامي ايران را در مناطق مختلف خليج فارس و درياي عمان گسترش داد و با پدافند از جزاير خارك، سيري، لاوان، ابوموسي و تنب‌هاي كوچك و بزرگ و همچنين تأمين امنيت خطوط كشتي‌راني در تنگه هرمز، دشمن را در رسيدن به اهداف شوم خود در دريا ناكام گذاشت؛ به‌گونه‌اي كه حضور يكان‌هاي دريايي در نقاط حساس و راهبردي موجب شد در همان روزهاي نخست آغاز جنگ، در درگيري‌هاي پديد آمده بين يكان‌هاي دريايي ايراني و عراقي، تعدادي از واحدهاي شناور و هواپيماهاي جنگنده ارتش بعثي كه قصد تجاوز به منافع ايران عزيز را داشتند، منهدم و به قعر دريا فرو روند. از سوي ديگر در اول مهر 1359 با انتشار نخستين اعلاميه دريايي، تمام آب‌هاي ساحلي ايران به عنوان منطقه جنگي اعلام و هشدار داده شد كه هيچ كشتي‌اي حق ورود به آب‌هاي اين مناطق را بدون هماهنگي با نيروي دريايي ارتش جمهوري اسلامي ايران ندارد و در غير اين صورت به عنوان شناور دشمن با آن برخورد مي‌شود كه از اين طريق به امنيت آب‌هاي سرزميني ايران افزوده شد.

از اقدامات مهم ديگر نيروي رزمي 421، محاصره دريايي عراق بود. در اول مهر 1359 با انتشار يك اعلاميه دريايي به تمام جهانيان اعلام شد كه نيروي دريايي جمهوري اسلامي ايران اجازه ورود هيچ كشتي تجاري به خورعبدالله (آبراه منتهي به بندر ام‌القصر) را نخواهد داد و در غير اين صورت، مسئوليت هرگونه پيامدي بر عهده كشتي مربوطه خواهد بود. با اعزام يكان‌هاي دريايي به نزديكي خطوط مواصلات دريايي دشمن، از ورود و خروج هرگونه شناور تجاري به بندر ام‌القصر جلوگيري مي‌كرد تا به اين ترتيب از پشتيباني دشمن جلوگيري به عمل آيد. هر چند، به دلیل همكاري ساير كشورهاي مرتجع منطقه با رژيم صدام و در اختيار قرار دادن بنادر خود براي تخليه كالا از كشتي و حمل آنها از راه‌هاي زميني به داخل خاك عراق، اين محاصره دريايي آنچنان اثربخش نشد، اما همين امر نيز موجب تحميل بار مالي و هزينه اضافي سنگين به دشمن براي حمل زميني كالاها شد.

نيروي رزمي 421، با كسب اطلاعات لازم به اين نتيجه رسيد كه پايانه‌هاي نفتي البكر و الاميه براي عراق اهميت بسياري دارند و با توجه به اينكه نزديك به سه‌چهارم نفت عراق از طريق اين پايانه‌ها صادر می شد، بنابراين؛ دو طرح براي انهدام تأسيسات صدور نفت پايانه‌هاي مزبور تهيه و به مورد اجرا گذاشته شد.

عملیات اشکان؛ آبان 1359

طرح اول كه با نام اشكان به اجرا درآمد، به منظور تخليه پايانه‌ها از نيروهاي عراقي بود. طرح اشكان در سحرگاه روز دهم آبان1359 با شركت سه فروند ناوچه موشك‌انداز و يك فروند بالگرد هوادريا اجرا شد كه در اين عمليات هر يك از ناوچه‌ها، 100 گلوله توپ 76 ميليمتري به روي سكوها شليك و صدماتي را به اسكله وارد كردند. در اين عمليات علاوه بر اينكه يك فروند هواپيماي جنگنده دشمن كه قصد حمله به ناوچه‌ها را داشت، ساقط شد، همه افراد عراقي مستقر بر روي سكوها مجبور به تخليه سكوها شدند.

طرح دوم، به دنبال طرح قبلي در روز 15 آبان‌ 1359، با اعزام تيم‌هاي عمليات ويژه دريايي به همراه هزاران پوند مواد منفجره به روي سكوها انجام گرفت و پس از نصب مواد منفجره در نقاط حساس سكوها، در صبح روز 16 آبان‌ 1359، انفجارها انجام و تأسيسات هر دو پايانه نفتي منهدم شد. اين دو پايانه تا روزهاي متمادي در آتش مي‌سوختند.

ناوچه موشك‌انداز پيكان نيز كه در اين عمليات، پشتيباني از تيم‌هاي عمليات ويژه را بر عهده داشت، با سه فروند ناوچه رزمي دشمن كه به سوي پايانه‌ها در حركت بودند، درگير شد و دو فروند از آنها منهدم و غرق كرد و ناوچه سوم نيز فرار را بر قرار ترجيح داد.

عملیات مروارید؛ آذر 1359

نيروي رزمي 421، با طرحي كه به صورت هوشمندانه تهيه كرده بود، در روز ششم آذر 1359، با به‌كارگيري يك تيم عمليات ويژه و دو فروند ناوچه موشك‌انداز، اقدام به حمله مجدد به پايانه البكر كرد و پس از تسخير پايانه يادشده، پرچم مقدس جمهوري اسلام ايران را بر فراز بلندترين دكل موجود بر روي اين پايانه به اهتزاز درآورد.

به دنبال اين حركت، دشمن با تمام قوا از مخفيگاه‌هاي خود بيرون خزيد و سعي در مقابله با نيروهاي ايراني عمل‌كننده داشت اما رزمندگان اسلام، با پوشش هوايي و پشتيباني تيزپروازان نيروي هوايي ارتش جمهوري اسلامي ايران موفق شدند در هفتم آذر 1359 بخش اعظم نيروي دريايي دشمن را نابود كنند. در اين عمليات افتخارآميز، تعداد 13 فروند انواع شناورهاي نيروي دريايي عراق(از جمله چند فروند ناوچه پیشرفته اوزا) منهدم و غرق شد و دو فروند ديگر صدمه كلي ديد. همچنين 11 فروند هواپيماي دشمن ساقط و 19 نفر از افراد نيروي دريايي دشمن به اسارت درآمدند.

اين عمليات‌ها گوشه‌اي از فعاليت‌ها و اقدامات نيروي رزمي 421، در طول هشت سال دفاع مقدس است. دشمن بارها با تغيير راهكنش و با به ميدان آوردن تجهيزات پيشرفته كه از شرق و غرب دريافت مي‌‌كرد، تلاش كرد تا راه واردات نيازمندي‌هاي كشور از طريق دريا و همچنين صادرات نفت كشورمان را كه تامين‌كننده بودجه كشور و جنگ بود، قطع كند اما با طراحي‌ها و اقداماتي كه در نيروي رزمي 421 انجام مي‌شد، دشمن همواره در اقدامات خود با شكست روبه‌رو شد.

اسفند 1359

ششمین ماه جنگ، در حالی فرا می رسد که نیروی دریایی عراق، پس از گذشت سه ماه از عملیات موفق آمیز مروارید و از دست دادن بخش عمده ای از توان رزمی خود، به فکر استفاده اطلاعاتی و عملیاتی از پایانه های نفتی تخریب شده البکر و الامیه می افتد. اخبار واصله و گزارش خلبانان بالگردهای گشتی، حاکی از فعالیت مجدد عراقی ها در این سکوهاست. موقعیت مناسب این سکوها برای ایجاد یک پایگاه جمع آوری اطلاعات و احیاناً پرتاب موشک علیه کشتی های تجاری عازم بندرامام خمینی (ره)، سبب می شود تا فرماندهان نیروی رزمی 421 (قرارگاه عملیاتی نیروی دریایی در دوران جنگ تحمیلی) همواره فعالیت عراقی ها را به دقت زیرنظر داشته باشند و در مواقع نیاز، امکان فعالیت و استقرار را از آنان سلب نمایند. از همین رو، گزارش های اخیر، فرماندهان را مصمم می سازد تا بار دیگر برای بمباران و تخریب سکوها اقدام کنند؛ اما این بار، راهکار تغییر می کند و با تاکتیکی دیگر و استفاده از یک فروند ناوشکن کلاس ببر، به همراه پوشش هوایی جنگنده های نیروی هوایی اقدامات لازم انجام می شود. به این ترتیب که ناوشکن های کلاس ببر با دراختیار داشتن توپخانه پنج اینچی و موشک های ضدسطحی و ضدهوایی «استاندارد» گزینه مناسبی برای اجرای یک عملیات ضربتی علیه سکوهای مذکور بودند.

شرح اجرای ماموریت

سرانجام، طرح عملیات نهایی و ناوشکن پلنگ برای اجرای آن انتخاب می شود. لذا در ظهر روز دوازدهم اسفند 1359، فرمانده ناوشکن پلنگ پیامی بدین شرح دریافت میکند:

"… با رعایت نکات زیر بی درنگ به سمت منطقه دوم دریایی بوشهر حرکت نمایید و پس از رسیدن به لنگرگاه بوشهر، برابر دستورهای نیروی رزمی 421 ماموریت خود را ادامه دهید.

  1. تا حد امکان سکوت رادیویی را حفظ کنید.
  2. از رادار هوایی استفاده نکنید.
  3. پس از عبور از مدار 28 درجه، تماس خود را با ناوگان قطع و با نیروی رزمی 421 در تماس باشید.
  4. ساعت ورود خود را به لنگرگاه بوشهر، به نیروی رزمی 421 اطلاع دهید.

ناوشکن پلنگ صبح روز بعد، سیزدهم اسفند، به بوشهر می رسد و بلافاصله دستور رزمی شماره 16، با نام اختصاری «رعد»، به شرح زیر به فرمانده آن ابلاغ می شود. " ناوشکن ج.ا. پلنگ پس از برنامه توجیهی که در لنگرگاه انجام خواهد شد، بوشهر را ترک کند و به گشت در منطقه فلات قاره بپردازد و در صورت نامساعد بودن وضعیت جوی با استقرار در نقطه تعیین شده، ابتدا با موشک و توپ به ترمینال البکر آتش کند و سپس آتش خود را بر روی ترمینال الامیه متمرکز کند و پس از پایان بمباران، با حداکثر سرعت از جنوب چاه های اردشیر (ن. ابوذر فعلی) به طرف خارک حرکت کند." پس از دریافت این فرمان، ناوشکن به منطقه گشت عزیمت می کند و منتظر برقراری شرایط نامساعد جوی می شود. سرانجام در نیمه شب، با افزایش سرعت باد به 22 گره دریایی، فرمانده تصمیم به اجرای ماموریت میگیرد و به طرف سکوها حرکت میکند.

ناوشکن پلنگ پس از رسیدن به منطقه تعیین شده در دستور رزمی، در مدت حدود 15 دقیقه بیش از صد گلوله توپ به هر دو سکو شلیک می کند و در پایان نیز از فاصله هشت مایلی، یک فروند موشک «استاندارد» به سکوی البکر پرتاب میکند که به هدف اصابت می نماید. پلنگ پس از خاتمه بمباران، به سرعت و از مسیر تعیین شده به بوشهر برمیگردد و پیام تبریکی از سوی فرمانده نیروی رزمی 421، ناخدا مدنی نژاد، بشرح زیر را دریافت میکند:


 

پس از گذشت 24 ساعت از اجرای موفق عملیات بمباران توسط ناوشکن پلنگ، عراقی ها تصمیم میگیرند برای ارزیابی خسارات وارده و احیانا تخلیه افراد و اجساد به جا مانده و همچنین پس از مدتها عرضه اندام در دریایی، راهی سکوها شوند. لذا در روز پانزدهم اسفند، ستاد عملیات ام القصر عراق به کلیه یگانهای دریایی آماده باش کامل داده و پرواز هواپیماهای عراقی را بر فراز سکوها ممنوع میکند؛ تا یک فروند ناو رزمی و یک یدک کش را به البکر اعزام نماید.

گزارش مفصل فرمانده ناوشکن پلنگ

فرمانده ناوشکن پلنگ پس از بازگشت به بندرعباس، گزارش کامل ماموریتهای انجام شده از تاریخ دهم تا شانزدهم اسفند را به شرح زیر به فرماندهی ناوگان خلیج فارس و دریای عمان تقدیم می کند:

  1. این یگان در راستای اجرای امریه ابلاغ شده در ساعت 1600 مورخ 10اسفند 59، بندرعباس را به سمت منطقه گشت ترک کرد. عملیات گشت زنی و تامین حفاظت جزایر تا تاریخ 12 اسفند 59 اجرا شد.
  2. ناوشکن در ساعت 1445 مورخ 12 اسفند 59 با دریافت پیامی مبنی بر حرکت به سوی منطقه دوم دریایی بوشهر، منطقه گشت را به سمت بوشهر ترک کرد و در ساعت 0800 مورخ 13 اسفند59 برابر برنامه وارد لنگرگاه بوشهر شد.
  3. در ساعت 1055 مورخ 13 اسفند 59 تیم اعزام شده از نیروی رزمی 421برای اجرای طرح عملیاتی رعد وارد ناوشکن شدند و پس از برگزاری جلسه بررسی عملیاتی، درحدود ساعت 1300 ناوشکن را ترک کردند.
  4. در ساعت 1800 همان روز سه نفر از پرسنل مورد نیاز یگان، که از بندرعباس به بوشهر آمده بودند، به همراه افسر ناظر مقدم هوایی با یک فروند بالگرد به ناوشکن منتقل شدند و بالگرد به بوشهر بازگشت.
  5. در ساعت 1830 همان روز حرکت به سمت منطقه عملیات رعد آغاز شد. اما پس از حرکت پیامی دریافت شد که دشمن از حضور ناوشکن در منطقه آگاه شده و ماموریت فقط باید در صورت خراب بودن وضع دریا اجرا شود و درغیر اینصورت فقط گشت زنی در منطقه چاه های خودی توصیه می شود. این یگان نیز به علت آرامتر شدن دریا و افت سرعت باد مدت کوتاهی درنگ کرد و پس از تغییرات محسوس در اوضاع جوی، به سمت منطقه ماموریت حرکت کرد.
  6. در ساعت 0138 مورخ 14 اسفند 59، پس از مشخص شدن دو هدف سطحی، یعنی سکوهای البکر و الامیه بر صفحه رادار و شناسایی دقیق آنها و عبور از نقطه تعیین شده، محل جنگ اعلام شد. این اعلام در شرایطی بود که چندین بار دیده بانان و افسران نگهبان پل فرماندهی، چراغ هایی را که همگی روشن و خاموش می شدند، در سمت سکوها و به راست و چپ آنها مشاهده و گزارش کرده بودند. چندین بار نیز علایم نورانی شعله مانندی از طرف سکوها مشاهده شد.
  7. در ساعت 0308 همان روز با عبور از نقطه تعیین شده دیگری در هفت مایلی شرق سکوها، با سرعت ده گره دریایی و راه شمال به حرکت ادامه داده و در ساعت 0311 با توپخانه ناوشکن به سکوی البکر و سپس سکوی الامیه آتش شد و این گلوله باران تا رسیدن به انتهای مسیر بمباران ادامه یافت. در این مرحله در مجموع 127 گلوله توپ به سکوها شلیک شد.
  8. در ساعت 0327 همان روز پس از رسیدن به نقطه انتهای بمباران، ناوشکن از سمت راست به راه 140 چرخید و سرعت را به پانزده گره دریایی افزایش داد.
  9. در ساعت 0337 پس از صدور دستور آمادگی پرتاب موشک، سرعت به دوازده گره دریایی کاهش داده شد و در ساعت 0340 یک فروند موشک از سکوی پرتاب شماره 4 به طرف سکوی نفتی البکر (که در سمت 230 درجه و در فاصله هشت مایلی از ناوشکن قرار داشت.) شلیک شد. پس از اصابت موشک به سکو و مشاهده انفجار آن در سکو، ناوشکن با تغییر راه به 160 و افزایش سرعت به هفده گره دریایی، منطقه عملیات را ترک کرد.
  10. در ساعت 0351 افسر ناظر مقدم هوایی با خلبان هواپیمای تاپ کاور (اف 14) که ماموریت پوشش هوایی ناوشکن را بر عهده داشت، تماس گرفت. خلبان هواپیما اظهار کرد که ناوشکن را روی رادار دیده و علاوه بر آن شاهد انفجارهای انجام شده در سکوها بوده است.
  11. در ساعت 0408، متصدی رادار مشاهده یک هدف سطحی را در سمت 200 درجه و به فاصله هفت مایلی از ناوشکن گزارش کرد. ظاهراً، این هدف از کنار یکی از بویه های کانال جدا شده و حرکت کرده است. بی درنگ کنترل آتش ناوشکن روی این هدف قرار گرفت و بعد از حصول اطمینان از اینکه هدف متعلق به دشمن است، با توپخانه به آن هدف آتش شد، به نحوی که پس از دو مرحله گلوله باران و شلیک 21 گلوله توپ پنج اینچ، هدف از صفحه رادار محو شد.
  12. در ساعت 0419 همه سلاح ها در وضعیت آمادگی مقابله با هرگونه تک احتمالی دشمن قرار داده شد و مرحله بازگشت به سمت بوشهر آغاز شد.
  13. از ساعت 0552 با افزایش سرعت ناوشکن به 22 تا 27 گره دریایی، وضعیت فنی یگان بررسی شد و به لطف پروردگار در ساعت 0915 مورخ14اسفند59 پس از انجام شدن عملیات رزمی رعد، ناوشکن وارد لنگرگاه بوشهر شد.
  14. در ساعت 1100 همان روز پس از کسب مجوز از نیروی رزمی 421، حرکت به سمت بندرعباس آغاز شد.
  15. در ساعت 0958 مورخ 15 اسفند 59 در لنگرگاه کیش برای سوخت گیری به ناو بندرعباس پهلو گرفته شد. بعدازظهر همان روز برنامه تیراندازی تمرینی سلاح های ضدهوایی در سه مایلی جنوب کیش اجرا شد و در نهایت ناوشکن در ساعت 1025 مورخ 16 اسفند 59 وارد بندرعباس شد و به اسکله 3 پهلو گرفت.

اطلاعات فوق بخش مختصری از اسناد عملیات های نداجا در ابتدای جنگ ایران و عراق است. شایان ذکر است اطلاعات مربوط به کلیه عملیات های دریایی بوسیله دفتر پژوهش های نظری و مطالعات راهبردی نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در 28 جلد منتشر شده و مورد استفاده محققین محترم تاریخ دفاع مقدس می باشد و نسخه اصلی این اسناد در مرکز اسناد دفاع مقدس نداجا موجود است.               

 

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده