به یاد 34 روز مقاومت دلیرانه وشرافتمندانه رزمندگان اسلام در خرمشهر (انتشار مجدد)
نگاهی کوتاه به حوادث و رویدادهاى قبل از سقوط خرمشهر در سال 1359 در تقویم دفاع مقدس، روز چهارم آبان 1359 جایگاه خاصی را به خود اختصاص داده است چرا که در این روز، شهر خرمشهر به رغم همۀ ایثارها و از خودگذشتگی های مظلومانۀ نیروهای اندک و قهرمان این شهر، سقوط کرد و به دست دشمن متجاوز افتاد. محور بصره ـ تنومه ـ شلمچه ـ خرمشهر ـ آبادان یکی از سه محور اصلی تهاجم ارتش بعث عراق در جنوب با هدف تصرف آبادان بود، البته به زعم سران حکومت بعث این هدف می بایست در کمتر از یک هفته محقق می شد.

اما همانگونه که همگان دیدند غیرت و مردانگی دلیرمردان نیروهایی از ارتش جمهوری اسلامی ایران شامل: گردان دژ لشکر 92 زرهی اهواز، تکاوران نیروی دریائی و دانشجویان دانشکدۀ افسری به همراه گروهی از پاسداران انقلاب اسلامی و نیروهای مردمی، بویژه مردم قهرمان خرمشهر، 34 روز مقاومت با کمترین امکانات تسلیحاتی و تدارکاتی را در برابر چند لشکر تا دندان مسلح ارتش عراق را رغم زد و حماسه ای را آفرید که از منظر نظامی غیر ممکن می نمود و از حماسه های به یاد ماندی 8 سال دفاع مقدس شد.

به این مناسبت و برای آشنائی هرچه بیشتر با وضعیت جبهه های نبرد در آن دوران نگاهی گذرا به وقایع چند روزۀ قبل از سقوط خرمشهر می اندازیم.
حوادث و رویدادهاى بیست و هشتم مهر 1359
در این روز نیروهاى دشمن، بار دیگر به سمت پل خرمشهر پیشروى نمودند، ولى با مقاومت دلیرانۀ مدافعان خرمشهر مواجه گردیدند. همچنین نبردهاى خیابانى بین رزمندگان فداکار و نیروهاى اشغالگر ومتجاوز عراق، امروز نیز بشدت ادامه داشت. هم زمان با تلاش دشمن در خرمشهر و آبادان، نیروهاى بعثی در جنوب اروندرود نیز فعالیتهاى فریبنده انجام مى دادند و اقداماتى براى قطع کردن نخلها و احداث جاده و تهیۀ مواضع در کرانۀ جنوبى اروندرود به عمل مى آوردند. نیروهاى دشمن تا ٥٠٠ مترى مسجد جامع خرمشهر پیشروى کردند و مسجد و اطراف آن را زیر آتش خمپاره گرفتند.
در شمال آبادان نیروهاى دشمن در منطقۀ اشغالى، مواضع خود را تحکیم نمودند. پیشروى دشمن به کندى ادامه داشت که نیروهاى تازه نفس لشکر ٧٧ خراسان، وارد نبرد شدند تا با دلاوری هاى خود، مانع سقوط آبادان گردند.
در نبردهاى امروز، نیروهاى خودى وضعیت نسبتاً بهترى داشتند و توانستند مواضع خود را در خرمشهر و شمال آبادان حفظ کنند، اما تلفات و ضایعات، هم چنان بر اثرآتش سلاح سنگین دشمن، در هر دو شهر رو به افزایش بود و دشمن سرسختانه تلاش میکرد نیروهاى مدافع خرمشهر را به شرق کارون و جزیرۀ آبادان عقب براند یا اینکه با در اختیار گرفتن کامل پل خرمشهر، مدافعان را در داخل محدودۀ شهر به محاصره درآورد. در ضمن، یک تیم(از بالگردهای) هوانیروز که براى پشتیبانى از رزمندگان منطقۀ عملیات خرمشهر  آبادان در ماهشهر مستقر شده بود در عملیات امروز توانست ضرباتى مهلک بر خودروهاى زرهى دشمن وارد آورد.

حوادث و رویدادهاى بیست و نهم ام مهر 1359

پس از عبور نیروهاى دشمن از کارون و اشغال سرپل در شرق آن، سپاه پاسداران نیز همانند ارتش، فعالیت بیشترى براى عقب راندن نیروهاى دشمن به غرب کارون آغاز کرد. یک واحد از سپاه پاسداران به فرماندهى برادر رحیم صفوى در دارخوین مستقرگردید، تا جلوى پیشروى دشمن را به سمت شمال و اهواز متوقف کند. امروز حضرت آیت الله خامنه اى نمایندۀ حضرت امام در شوراى عالى دفاع در جبهه ها وى را رسماً به فرماندهى اروندرود معرفى نمودند تا بین رزمندگان ارتش و سپاه، هماهنگى بیشترى ایجاد شود. 

بررسى حوادث امروز نشان مى دهد که با توجه به وضعیت نامطلوب خرمشهر، تلاش اصلى نیروهاى جمهورى اسلامى ایران، صرف دفاع از آبادان و ماهشهر گردید و با توجه به این که نیروهاى دشمن نیز در نبرد شهرى از طولانى شدن اشغال خرمشهرخسته شده بودند، علاقۀ چندانى به اشغال سریع باقى ماندۀ آن شهر نشان نمى دادند و تصور مى کردند بالاخره قدرت مقاومت مدافعان خرمشهر به پایان خواهد رسید و در نتیجه یا به آبادان عقب نشینى خواهند کرد یا به شهادت خواهند رسید؛ ولى رزمندگان دلاور و مدافعان خستگى ناپذیر ایران اسلامى، همانند روزهاى اول جنگ در جاى جاى خرمشهر در برابر تهاجم دشمن پایدارى مى کردند و هنوز خون گرم عشق به اسلام و میهن در رگها و قلبهایشان مى جوشید و همین رادمردان از جان گذشته و بلند آوازه بودند که با توان بسیار اندک خود، بى آن که نیروى تقویتى به یارى شان برسد، ٥ روز دیگر جانانه در برابر ماشین عظیم جنگى مهاجم استقامت و پایدارى کردند.
لازم به ذکر است که امروز عراق مجددا درخواست اعلام آتش بس محدود کرد که مورد موافقت جمهورى اسلامى ایران قرار نگرفت. برابر اعلام ادارۀ سوم ستاد مشترک ارتش، مستند به گزارش نیروى دریایى، درحال حاضر در خرمشهر آخرین مقاومتها در حال شکسته شدن است و ٩٠ % از شهر در دست دشمن قرار گرفته و از پل خرمشهر تقاضاى کمک فورى شده است.

حوادث و رویدادهاى سی ام مهر 1359
امروز فعالیت جنگنده هاى نیروى هوایى ارتش جمهورى اسلامى ایران در صحنۀ عملیات خوزستان، بویژه در منطقۀ نبرد اروند نسبتا چشمگیر بود و چندین بار به نیروهاى دشمن در این منطقه یورش بردند و خسارات و تلفات سنگینى وارد نمودند. متقابلاً هواپیماهاى دشمن نیز به تأسیسات پتروشیمى بندرامام خمینى حمله کردند که یک فروند، هواپیماى دشمن سرنگون شد. در ساعت ٣٥:١٧ ، مجددا هواپیماهاى دشمن به آبادان حمله کردند. گرچه آبادان و خرمشهر در تیررس کامل توپخانه و خمپاره اندازهاى عراقى ها بود، ولى دشمن به منظور نمایش قدرت هوایى خود و ایجاد وحشت در میان مردم به حملات هوایى نیز دست مى زد.
بدین طریق مهرماه سال ١٣٥٩ در حالى که خرمشهر آخرین تلاش خود را براى حفظ آزادى به کار مى برد و آبادان در آستانۀ محاصرۀ کامل و تهدید اشغال به وسیلۀ نیروهاى متجاوز عراقى قرار داشت، به پایان رسید؛ ولى هر روز که مى گذشت سایۀ اسارت بر خرمشهر سنگینى مى کرد و حرکت تانکها و توپها و نفرات دشمن متجاوز بر روى خاک مقدس آن حکایت از این امر مى کرد که مدافعان خرمشهر دیگر قادر نخواهند بود با چند قبضه خمپاره انداز و آر  پى  جى ٧ و تفنگ ژ ٣، جلوى گردانهاى زرهى و مکانیزۀ دشمن را گرفته و به آتش گردانهاى توپخانۀ آن پاسخ متقابل بدهند؛ چرا که با محاصرۀ آبادان، آتش بارهاى توپخانه ای به منطقه عقب برده شده و خرمشهر عملاً از آتشهاى پشتیبانى محروم گردیده بود، ضمن این که در داخل شهر جبهۀ مشخصى وجود نداشت تا توپخانه بتواند تمرکزات دیده بانى شده اجرا کند؛ تحت آن شرایط حتى پشتیبانى هوایى نیز چندان تأثیرى درخط مقدم نبرد نمى توانست داشته باشد.از طرفى، نیروهاى دشمن نیز با وجود اشغال حدود ٩٠ درصد از شهر، نمى توانستند براى اشغال ١٠ درصد باقى مانده از برترى آتش خود استفاده کنند، لذا آنها نیز مجبور بودند به نبرد نزدیک پیاده نظام تن دهند و از تانکها و نفربرها نیز فقط به عنوان یک عامل روانى استفاده کنند. در نتیجه، عناصر پیاده نظام و نیروى مخصوص عراق در اشغال خرمشهر، نقش اصلى را ایفا کردند.

حوادث و رویدادهای اول آبان ماه 1359
1-    شب گذشته آبادان به نسبت آرام  بود و تا ساعت 10:45 اوضاع عادی گزارش شده است.
2-    برابر اعلام نیروی زمینی، تعدادی تانک و خودروی دشمن در منطقۀ دارخوین، در فاصلۀ ده الی دوازده کیلومتری غرب رودخانۀ کارون در منطقه ای به وسعت دو تا سه کیلومتر مستقر می باشند.
3-    طبق اطلاعات واصله، به احتمال امروز یک نیروی ویژه متشکل از تانک و افراد نیروی مخصوص دشمن ، به منظور اشغال برخی از نقاط حساس در منطقۀ آبادان حمله می کنند.
4-    در 48 ساعت گذشته، به علت تیراندازی توپ خانۀ عراق به آبادان، 24 نفر شهید و 183 نفر مجروح شدند.
5-    برابر اعلام نیروی دریایی:
الف – نبرد در جبهۀ خرمشهر بشدت ادامه دارد و تمام مدت دیشب توپخانه های عراق شهر را زیر آتش داشت، در ضمن دشمن تمام تلاش خود را برای تصرف پل بکار می برد.
ب – در جبهۀ آبادان وضعیت دشمن تغییر محسوسی نکرده است، اما احتمال نفوذ دشمن لحظه به لحظه بیش تر می شود.
 حوادث و رویدادهای دوم آبان ماه 1359
1-    در ساعت 6:30 امروز، در عملیات متهورانۀ بالگردهای نیروی زمینی (هوانیروز) در منطقۀ آبادان و خونین شهر تلفات و خسارات زیر به دشمن وارد آمد:
–    ده دستگاه تانک با خدمه، هشت دستگاه خودروی نظامی، یک دستگاه خودروی موشک انداز کاتیوشا با مهمات مربوط، یک دستگاه بلدوزر و یک دستگاه جیپ تویوتا با چند نفر سرنشین، یک دستگاه خودرو آب خاکی که به گل نشسته بود و پنج موضع توپ خانه دشمن منهدم گردید.
–    تعداد شصت نفر از پرسنل نظامی کشته و تعدادی نیز تسلیم نیروهای خودی شدند.

حوادث و رویدادهای سوم آبان ماه 1359
منطقۀ سوم دریایی خرمشهر امروز وضعیت جبهه ها در خرمشهر و آبادان را به شرح زیر اعلام کرد:
الف – در خرمشهر وضعیت جبهه تغییر نکرده است، دشمن هنوز پل را در کنترل آتش تانک و تفنگ 106 قرار دارد و به هر دو انتهای پل تیراندازی می کند. مقاومت داخل شهر از سوی تکاوران دریایی و پاسداران هنوز هم ادامه دارد، ولی رساندن کمک و آذوقه و مهمات تقریبا غیر ممکن است و سعی می شود از راه آب مهمات و آذوقه رسانده شود. نیروهای خودی در انتهای پل به علت آتش شدید دشکن مجبور به عقب نشینی شده اند.
ب – در جبهۀ آبادان درگیری شدید بین نیروهای زرهی خودی و دشمن از صبح زود شروع شده و تا بعد ظهر ادامه داشته، طبق گزارش ها پیش روی نیروهای خودی در ابتدا خوب بود، ولی به دلیل برتری آتش دشمن تلفات زیادی به نیروهای خودی وارد شده است. این تلفات شامل نفر و تانک می باشد.
نیروی زمینی ارتش به استناد گزارش ادارۀ سوم ستاد مشترک ارتش اعلام کرد: شب گذشته شهر آبادان زیر یکی از شدیدترین حمله های دشمن قرار داشت و از ساعت 22:30 با آغاز اولین حمله هوایی تعدادی از تانک های دی – او – تی مشتعل گردیده و سپس پالایشگاه پتروشیمی، فرودگاه و چندین نقطۀ دیگر شهر زیر آتش شدید توپخانه و خمپاره انداز دشمن قرار گرفته.

حوادث و رویدادهای چهارم آبان ماه 1359
از روز چهارم آبادان 1359 بخش غربی خرمشهر به اشغال کامل دشمن درآمد، اما قسمت شرقی شهر، که در کرانۀ جنوبی شاخۀ شرقی-غربی کارون قرار دارد و آن را نیز در اصطلاح محلی جزو خرمشهر می دانند، در اختیار و کنترل کامل نیروهای ایرانی باقی ماند و شاخۀ شرقی-غربی رودخانۀ کارون به صورت خط تماس مشخص بین نیروهای طرفین قرار گرفت و منطقۀ نبرد آبادان پس از اشغال خرمشهر فعال تر شد. نیروهای متجاوز عراقی، که لذت پیروزی را در خرمشهر چشیده بودند، تلاش کردند از طریق شرق کارون و شمال بهمن شیر وارد آبادان شوند، زیرا عبور از رودخانۀ بهمن شیر برای اشغال آبادان آسان تر از عبور از رودخانۀ کارون در جنوب خرمشهر بود و نیروهای مدافع خرمشهر، که به کرانۀ جنوبی عقب نشینی کرده بودند، با تصمیم قاطع در کرانۀجنوبی دفاع می کردند و پل خرمشهر را نیز با آتش سنگین خود از سمت جنوب و شرق در کنترل خود داشتند، اما در منطقۀ نبرد شمال بهمن شیر مقاومت  شایان توجهی وجود نداشت و بعد از شکست حملۀ نیروهای ایرانی در شوک آبان، نیروهای دشمن به ضعف نیروهای اسلامی پی بردند. بنابراین، فشار خود را از شمال به جنوب در کرانۀ شرقی رودخانۀ کارون قرار دادند و به بهمن شیر نزدیک شدند تا از آن عبور نمایند.
از روز چهارم آبان حملۀ هوایی و گلوله باران توپ خانۀ دشمن به شهر آبادان و بندر ماهشهر شدت گرفت،زیرا پشتیبانی هایی که دشمن برای منطقۀ خرمشهر اختصاص می داد، بعد از سقوط خرمشهر به پشتیبانی های منطقۀ آبادان افزوده شده بود.

حوادث و رویدادهای پنجم آبان ماه 1359
در روز پنجم آبان، هم چون روزهای گذشته، تبادل آتش جریان داشت و برتری کامل با دشمن بود. در ضمن در این روز بار دیگر هواپیماهای عراقی فعال شدند و آبادان و ((سربندر)) را بمباران کردند و خسارت هایی وارد آوردند. در مقابل،هواپیماهای ایرانی نیز چندین پرواز مرزی بر مواضع دشمن اجرا کردند و آن ها را بمباران کردند.
نیروهای دشمن در جبهۀ خونین شهر تقریبا بر تمام شهرمسلط شده اند و یگان های زرهی آن ها در قسمت شمال غربی شهر مستقر هستند و بالگردهای دشمن به طور دسته جمعی از آن سوی نخلستان ها(منطقۀ خونین شهر) پرواز کرده و شهر آبادان را به راکت می بندند.
شهر آبادان کماکان در زیر آتش توپخانه و بمباران دشمن قرار داشت و در اطراف کلانتری شمارۀ 1 آبادان و خیابان کشتارگاه آتش دشمن بیش تری شده و یکی از انبارهای گمرک آتش گرفته و در حال شوختن گزارش می شود.

حوادث و رویدادهای ششم آبان ماه 1359
در حوادث روز ششم آبان، اولین نکته قابل توجه که به چشم می خورد دستور اعزام گردان های رزمی لشکر 92 زرهی مستقر در خرمشهر به اردوگاه بازسازی  برای تجدید سازمان است. با توجه به تلفات سنگینی که به 3 گردان لشکر 92 زرهی شامل گزدان های 322 تانک،165 پیادۀ زرهی و 151 دژ وارد آمد و این گردان ها بعد از تشکیل فرماندهی (اروند) جزو عناصر زیر امر آن قرار گرفتند، دستور داده شد که برای بازسازی از میدان نبرد خارج شوند.
آخرین وضعیت عملیاتی منطقۀ خرمشهر-آبادان در روز ششم آبان به این شرح بود که تمرکز سنگین آتش دشمن به کرانۀ جنوبی کارون در خرمشهر، بویژه قسمت جنوبی پل در جبهۀ شمال آبدان که نیروهای خودی با دشمن درگیر بودند و به تلافی عملیات درخشان نیروی هوایی، که حمله های مؤثری بر مواضع دشمن اجرا کرده بود، متقابلا بالگردهای دشمن به آبادان حمله کردند و خساراتی بر تاسیسات آن شهر وارد آوردند.
حوادث و رویدادهای هفتم آبان ماه 1359
با توجه به یگان های موجود نیروی زمینی در منطقۀ دزفول، به لشکر 21 پیاده ماموریت داده شده که با تعویض یگان های تیپ 2 لشکر 92 در غرب پل نادری، پدافند کلی منطقه را عهده دار گردد. بر مبنای ماموریت فوق دستور جزء به جزء شمارۀ 6 قرارگاه مقدم نزاجا در جنوب، در سوم آبان 59 به شمارۀ اعلام وصول ق-الف-14 صادر شد و پدافند منطقۀ دزفول از ساعت 21 روز پنجم آبان 59 به لشکر 21 حمزه واگذار گردید و به گردان 227 تانک(لشکر 16 زرهی) ماموریت داده شد مواضع سد کننده ای را در حوالی پای پل، روز ارتفاعات کمانۀ بزرگ ایجاد کنند تا در صورت شکستن خط پدافندی نسبت به سد پیشروی متجاوز اقدام نمایند.

منبع: تاریخ دفاع مقدس نیروی زمینی ارتش، مدیریت ایثار گران
 

 

 

 

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده