به مناسبت 8 تیر، سالروز مبارزه با سلاحهای شیمیایی و میکروبی
با وجود تصوری که از بلوغ جامعه بشری در قرون حاضر می شد و می شود، با تأسف، برداشت و تلقّی نظام جهانی اساساً معقول و منطقی نمی باشد، چرا که با مشاهده جنگ ها و حمله های تروریستى که هیچگونه انگیزه عقلانی ندارند و بروز حدود 30 جنگ در هر سال، و افزون بر آن وقوع پی درپی ترور، داد و ستد اسلحه، مواد مخدر و خرابکاریهای زیست محیطی و درگیری های پراکنده، دیگر چگونه می توان صلح را در وضعیتی مناسب تلقی نمود؟

از طرفی، در دنیای امروز تحولاتی که در تفکر نظامی و شیوه جنگیدن در حال شکل گیری است، بسیار قابل تأمل بوده و هشدار دهنده است. افزون بر این ها با بررسی تاریخچه سلاح های شیمیایی در طی قرن گذشته مشخص می شود که تقریباً در هر منازعه جهانی و یا منطقه ای این تسلیحات به کار رفته است. با توجه به اینکه کشورمان ایران یکی از بزرگترین قربانیان جنگ افزارهای شیمیایی است و همچنین با عنایت به وضعیت جغراسیاسی(ژئوپولتیکی) ویژه کشورمان و احتمال درگیری های منطقه ای، به کارگیری جنگ افزارهای کشتار همگانى از جمله ترکیب های شیمیایی سمى چه به عنوان جنگ افزار و چه به عنوان وسیله ترور موضوعی دور از ذهن نمی باشد، افزایش آگاهى و نیز بالا بردن توان پدافندی نیروهای نظامی و نیز مردم عادی در برابر اینگونه سلاح های مخوف یکى از بخش هاى مهم پدافند غیرعامل است تا در صورت بروزخطرهای احتمالی، از ایجاد فاجعه جلوگیری شود.
کاربرد جنگ افزارهای شیمیایی توسط ارتش عراق علیه نظامیان و مردم غیر نظامی ایران در خلال سال های دفاع مقدس را می توان به سه دوره اصلی به شرح زیر تقسیم نمود :
الف) دوره نخست

•    این دوره از آغاز تجاوز ارتش عراق به ( 22 سپتامبر 1980 ) 1359/06/31 تا آزادسازی خرمشهر در سوم خرداد 1361 را شامل می شود. در این دوره ارتش عراق جنگ افزارهای شیمیایی را به طور پراکنده برای درهم شکستن مقاومت رزمندگان ایران و هموار کردن مسیر پیشروی به درون خاک ایران به کار می برد. عوامل شیمیایی به کار رفته بیشتر از نوع عامل اشک آور و همچنین عامل شیمیایی موسوم به « باران زرد» بودند. خلاصه اى از کاربرد جنگ افزار شیمیایی در سه سال نخست به شرح زیر است:
•    نخستین حمله به تاریخ 1359/10/23 در منطقه ای ما بین هلاله و نی خزر در 50 کیلومتری غرب ایلام با عامل اشک آور انجام گرفت.
•    طى سال 1360 تعداد چهار حمله شیمیایى در مناطق هویزه، ارتفاعات الله اکبر، پل نادری و خرمشهر با عوامل اشک آور و تاول زا با چنده (DOZE) پایین گزارش شده است.
•    در سال1361 تعداد 11 حمله شیمیایی در مناطق آبداد، سوسیال، تنکاب(شمال غرب) شلمچه و شهرهای جنوب گزارش شده که تعداد کشتگان و مجروحان 34 تن بوده است.

ب) دوره دوم
•    این دوره از مرداد 1361 همزمان با آغاز نخستین عملیات نفوذی نیروهای ایران به درون خاک عراق با نام «رمضان» آغاز شد و تا پایان 1365 و نبردهای کربلای 4 و 5 ادامه یافت.
•    در سال 1362 مناطق عملیاتی جبهه مرکزی(عملیات والفجر 6) و مناطق عملیاتی جبهه جنوب(عملیات خیبر) حدود 45 بار، یعنى بیش از چهار برابر سال پیش مورد حمله قرارگرفت. طی عملیات خیبر، ارتش عراق حدود 300 بمب شیمیایی حاوی عامل خردل به کاربرد؛ با این حال بسیاری از آنها عمل نکردند.
•    بیشترین حملات شیمیایى سال 1363 در منطقه عملیاتی جنوب و به ویژه جزایر مجنون به تعداد 34 بار به انجام رسید. انواع عوامل شامل: خفه کننده، اشکاور، خون، تاول زا و اعصاب به کار رفت و 23 تن کشته و حدود 1600 نفر مصدوم شدند.
•    پر حجم ترین تهاجم سال 1364 از آغاز عملیات والفجر 8 (مناطق عملیاتى فاو) بود که از 20 بهمن آغاز شده بود و تا اواسط اسفند همان سال ادامه داشت. در این تهاجم شیمیایى 37 بار انواع عوامل در قالب 7000 گلوله توپ و خمپاره و هزار بمب شیمیایی علیه رزمندگان ایرانى به کار رفت. 37 کشته و 10 هزار و 273 مجروح پیامد این تهاجم شیمیایى بود. هدف از این حملات وارد آوردن ضربات جدی به نیروهای ایرانی بود. مهمترین حملات سال 1365 در تاریخ های 1365/04/10  و  1365/12/23 در محور خرمشهر و محور عرایض-  خرمشهر، جاده خرمشهر و جنوب شرقی جزیره مجنون به وقوع پیوست.
ج) دوره سوم
•    دوره پایانی در ارتباط با کاربرد جنگ افزارهای شیمیایی ارتش عراق از آغاز سال 1366 تا پایان جنگ ادامه داشت. گرچه تعداد حملات در سال 1366 نسبت به سال پیش از آن کاهش داشت، ولى به سبب حمله به مناطق شهرى، یعنى حمله شیمیایى به سردشت و حلبچه که به وسیله هواپیما صورت گرفت، تلفات انسانى زیاد بود.
•    در سال 1367 مناطق عملیاتی فاو، شلمچه، مجنون، فکه، ابو غریب، شرهانی و همچنین روستاهای غرب و جنوب ایران، منطقه شیخ نشین عثمانی به وسیله انواع عوامل انجام گرفت. هدف ارتش عراق از کاربرد تسلیحات شیمیایی در این زمان، عملیات تهاجمی و ضربه زدن به قوای ایرانی و عقب راندن سریع آنان از مناطق مورد نظر بود.

 گزینش و تلخیص : فرشاد نژادخیر
منابع:
1.    مجله صف، اکبری نوشاد، شماره 388، 1392
2.    مجله صف، آرش اکبری نوشاد، شماره 377، 1391

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده