• ارتش کلمه ی طیبه است. (فرمانده معظم كل قوا)
  • ارتش جمهوری اسلامی ايران تنها ارتشی است كه در خدمت مردم و منافع ملی است و اعتقادات و احساسات بدنه و فرماندهان آن نيز همانند آحاد مردم است. (فرمانده معظم كل قوا)
  • اساس استقلال مملكت بر ارتش است؛ بر نيروهاى زمينى و هوايى ودریائی است؛ لكن ارتشى كه متكى به ملت باشد. (امام خميني-ره)
  • وَالَّذِینَ جَاهَدُوا فِینَا لَنَهدِیَّنَهُم سُبُلَنَا وَ اِنَّ اللهَ لَمَعَ المُحُسِنِینَ (قرآن کریم، سوره مبارکه عنکبوت، آیه شریفه 69)
  • ما در جنگ ابهت دو ابرقدرت شرق و غرب را شکستیم. (امام خمینی - ره)
  • چرائی های جنگ تحمیلی و پاسخ به پرسشهای شما در خصوص دفاع مقدس در قسمت پرسش از شما، پاسخ از ما.
  • ارتش ما پشتوانه ملت ماست؛ ارتش ما ضامن استقلال كشور ماست. (امام خميني-ره)
  • «رژیم صهیونیستی ۲۵ سال آینده را نخواهد دید»، جملۀ منتخب مردم از بیانات سال94 مقام معظم رهبری(ایسنا)
  • 29 فروردین روز ارتش و سالروز حماسه آفرینی های نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران گرامی باد.
ارتش و دفاع مقدس از دیدگاه ولایت
صوت و تصویر
قطعنامه ها
کتاب آموزش معارف جنگ
آمار بازدید

عملیات پدافندی اروند(2)


1 ـ مشخصات کلی عملیات

الف ـ عنوان

این عملیات که از آغاز تجاوز نیروهای بعث عراق در اواخر شهریورماه1359 از خط مرز بین‌المللی آغاز گردید، عنوان و شیوه‌ای نداشت و جزء عملیات پدافندی کلی لشکر92 زرهی در خوزستان از منطقه عین‌خوش تا دهانه فاو به طول تقریبی 350 کیلومتر بود.

ب ـ تاریخ اجرا

از آغاز تجاوز ارتش متجاوز بعث عراق از مرز شلمچه در اواخر شهریورماه1359 تا سد کردن پیشروی نیروهای متجاوز در سرپل در شرق کارون و شمال آبادان در دهه دوم آبان‌59.

جنگ تحمیلی،دفاع مقدس،ارتش،هیئت معارف جنگ،شهید صیاد شیرازی،جنگ ایران و عراق،جنگ

پ ـ منطقه عمومی عملیات

از خط مرز بین‌المللی غرب خرمشهر تا 15 کیلومتری شرق رودخانه کارون قرار دارد و از دارخوین تا رودخانه بهمنشیر که شامل دفاع از شهر خرمشهر و کرانه‌های بهمنشیر در شمال جزیره آبادان می‌باشد.

ت ـ نوع عملیات پدافندی و تأخیری

شامل پدافند در شهر و زمین‌های هموارِ بدون عوارض.

ث ـ قرارگاه کنترل‌کننده

از نظر سازمان و گسترش، این منطقه جزء منطقه مسئولیت لشکر92 زرهی بود و فرماندهی عملیات بایستی به عهده فرماندهی لشکر92 زرهی می‌بود، ولی عملاً چنین نبود و فرماندهی ظاهراً به عهده فرمانده ناحیه ژاندارمری خوزستان و بعد به عهده فرماندهی منطقه3 دریایی خرمشهر و مدتی هم به عهده فرمانده هنگ ژاندارمری آبادان بود. مدتی هم یک ستاد عملیاتی آبادان عهده‌دار هماهنگی فعالیت یگان‌ها بود. بالأخره از اوایل آبان‌ماه1359، یک قرارگاه به نام فرماندهی اروندرود توسط فرمانده ژاندارمری کشور، سرهنگ فروزان، تشکیل شد و هدایت عملیات را به عهده گرفت.

ج ـ یگان‌های عمده شرکت‌کننده

1) فرماندهی منطقه3 دریایی خرمشهر

2) هنگ ژاندارمری آبادان

3) سه گردان از عناصر لشکر92 زرهی شامل گردان‌های151 دژ، 165 مکانیزه و 232 تانک

4) تعدادی از دانشجویان دانشکده افسری به شکل گروهان و گردان دانشجویی

5) نیروهایی از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی

چ ـ یگان‌های عمده نیروی متجاوز

1) عناصری از لشکر3 زرهی

2) عناصری از لشکر5 زرهی

3) عناصری از لشکر11 و 12 پیاده

4) عناصری از لشکر9 زرهی

ح ـ نتیجه نهایی عملیات

متأسفانه نتیجه نهایی این عملیات با عدم موفقیت توأم شد. شهر خرمشهر به اشغال نیروهای متجاوز درآمد. علاوه بر آن، نیروهای متجاوز موفق شدند که در منطقه مارد و سلیمانیه حدود 20 کیلومتری شمال جزیره آبادان از رودخانه کارون عبور کنند و سرپلی در شرق رودخانه به عرض و عمق حدود 20 کیلومتر را اشغال نمایند و در نتیجه، راه مواصلاتی جزیره آبادان از سه محور اهواز ـ خرمشهر و اهواز ـ آبادان (جاده قدیمی شرق رودخانه) و محور ماهشهر ـ آبادان به وسیله دشمن قطع گردید و جزیره آبادان در محاصره نیروهای متجاوز قرار گرفت. تنها راه ارتباطی، راه هوایی از سمت جنوب‌شرقی جزیره بود که به وسیله هلی‌کوپتر به رزمندگان محاصره‌شده در جزیره، وسایل پشتیبانی ارسال می‌شد. دشمن تلاش کرد در منطقه پل ثابت ماهشهر آبادان از رودخانه بهمنشیر بگذرد و جزیره آبادان را اشغال نماید، که با مقاومت دلیران جانبازان اسلام و ایران مواجه شد. مدافعین جزیره با شجاعت و ایثار، بیش از پنج ماه مقاومت کردند، تا جاده جدید به نام جاده وحدت از شرق ماهشهر به کرانه بهمنشیر احداث شد و پل شناور برقرار و راه ارتباطی زمینی با محاصره‌شدگان برقرار گردید.

اشغال خرمشهر و تهدید آبادان تا مهرماه1360 ادامه پیدا کرد و بالأخره در عملیات ثامن‌الائمه(ع) که در پنجم مهرماه1360 اجرا شد، نیروهای دشمن به غرب کارون رانده شدند و کرانه شرقی کارون از وجود دشمن متجاوز پاک گردید و تهدید محاصره جزیره آبادان شکسته شد که جریان این عملیات در بخش عملیات ثامن‌الائمه (ع) بیان گردیده است.

2 ـ مأموریت

نیروهایی که قبل از شروع تجاوز عمومی ارتش عراق، در نزدیکی مرز بین دو کشور مستقر شده بودند، مأموریت داشتند در مقابل تهاجم دشمن در خط مرز دفاع کنند. غیر از این مأموریت کلی پدافندی، مأموریت مشخص دیگری به واحدها داده نشده بود. بنابراین، هنگام تجاوز عمومی نیروهای متجاوز، واحدهای مدافع مرزی بر حسب ایجاد وضعیت در مقابل دشمن متجاوز، عملیات پدافندی و تأخیری اجرا کردند. هدایت عملیات سد کردن کامل پیشروی دشمن در محور آبادان ـ ماهشهر و شمال رودخانه بهمنشیر و جنوب دارخوین که در دهه اول آبان‌ماه1359 انجام گرفت، با ابتکار فرماندهان یگان‌های مستقر در خرمشهر و آبادان اجرا گردید.

3 ـ شرح منطقه عملیات

الف ـ جوّ

وضعیت و شرایط جوّی در مهرماه و آبان‌ماه سال1359 مشابه وضع معمول خوزستان بود. هوا گرم و خشک و صاف بود. هنوز بارندگی‌های فصلی آغاز نشده بود. بادهای غبارآلود منطقه نیز در این فصل جریان پیدا می‌کردند. شرایط جوّی هیچ‌گونه محدودیتی را برای عملیات ایجاد نمی‌نمود.

ب ـ زمین

(1) عوارض طبیعی

(الف) برجستگی‌ها

منطقه جنوب اهواز تا اروندرود و خلیج فارس عاری از هرگونه برجستگی طبیعی است. ارتفاع زمین از سطح دریا در خرمشهر و آبادان حدود دو متر می‌رسید، به نحوی که در جریان مدّ آب خلیج فارس، آب رودخانه‌ها و آبروها تا حدود 20 کیلومتری شمال خرمشهر نیز بالا می‌آمد و هنگام جزر پایین می‌رفت. در نتیجه، ارتفاع کرانه مدام در تغییر است.

(ب) رودخانه

رودخانه کارون که بزرگترین و پرآب‌ترین رودخانه ایران است، از شمال به جنوب می‌ریزد و پس از عبور از شمال جزیره آبادان به اروند می‌پیوندد. شاخه دیگر آن به نام بهمنشیر سمت شرق جریان می‌یابد و پس از دور زدن جزیره آبادان به اروند می‌پیوندد. یک پل ثابت در خرمشهر و یک پل ثابت دیگر در شرق کارون روی شاخه بهمنشیر ساخته شده است. یک نهر دیگر در مسیر جاده شلمچه به خرمشهر از اروندرود منشعب شده و به سمت شمال جریان دارد که نهر عرایض نامیده می‌شود. این نهر در حقیقت، یک آبگیر است که هنگام بالا آمدن آب اروندرود، در اثر مدّ پر آب می‌شود و در هنگام جزر، آب اروند به کمترین مقدار می‌رسد، ولی در هر حال، مانعی در مسیر شرقی ـ غربی از خرمشهر به شلمچه و تنومه (در خاک عراق) می‌باشد. این نهر به صورت یک کانال طبیعی در پنج کیلومتری شمال اروندرود پایان می‌یابد. علاوه بر رودخانه‌ها و نهر یادشده در داخل جزیره آبادان، یک انشعاب از اروندرود، قسمتی از جزیره را جدا می‌کند و جزیره مینو را تشکیل می‌دهد. این جزیره به وسیله پل ثابت به جزیره اصلی آبادان متصل می‌گردد.

(پ) باتلاق‌ها و آب‌گرفتی‌ها

در سال‌هایی که بارندگی فصلی شدید باشد و رودخانه‌های کارون و بهمنشیر طغیان کنند، قسمت قابل ملاحظه‌ای از منطقه شمال خرمشهر و آبادان تبدیل به باتلاق می‌گردد، ولی چون در سال‌های 59-58، بارندگی شدید در حوزه رودخانه‌های دجله و فرات و کارون نباریده بود، اثری از باتلاق‌ها دیده نمی‌شود و در جریان جنگ مانعی برای حرکت نظامی وجود نداشت.

(ت) جنس زمین

در منطقه شمال خرمشهر و آبادان، نسبتاً سست است و در مواقع بارندگی، به نسبت میزان باران برای مدتی غیر قابل عبور می‌گردد، ولی در مواقع خشکی قابل عبور برای کلیه خودروها می‌باشد. با توجه به اینکه در سال 59-58، باران‌های شدیدی در این منطقه نباریده بود، حمله عراق که در پایان فصل تابستان اجرا شد، زمین کاملاً خشک و قابل عبور بود.

(ث) روئیدنی‌ها

تنها روئیدنی‌های منطقه نخلستان‌های اطراف رودخانه بهمنشیر و کارون و جزیره آبادان است که در بعضی از مناطق تراکم نخل‌ها زیاد است و عبور از آنها مستلزم بریدن نخل‌ها است. قسمت عمده منطقه عاری از هرگونه رویش است.

(2) عوارض مصنوعی

(الف) شهرها و آبادی‌ها

دو شهر مهم این منطقه خرمشهر و آبادان هستند که ضمناً از حساس‌ترین و مهم‌ترین شهرهای جنوب‌غربی ایران نیز محسوب می‌گردند. در 80 کیلومتری شرق کارون، بندر ماهشهر و امام خمینی قرار دارد که گره مواصلات دریایی ایران به خلیج فارس در این منطقه است. آبادی‌های دیگر از لحاظ نظامی حائز اهمیت نمی‌باشند.

(ب) کانال‌های آبیاری

به علت نامساعد بودن زمین، برای کشاورزی در این منطقه، کانال‌کشی نشده است و خطوط لوله نفت و آب که در شرق رودخانه کارون از کرانه اروندرود و خلیج فارس به سمت شمال امتداد دارد، محدودیتی برای حرکات در شرق کارون ایجاد می‌کنند.

(پ) خط آهن و راه‌ها

خط آهن اهواز ـ خرمشهر و اهواز ـ بندر ماهشهر در مسیر شمالی جنوبی در تمام طول این منطقه عملیات امتداد دارد. راه‌های عمده آن اهواز ـ خرمشهر، بصره ـ تنومه، شلمچه ـ خرمشهر، راه شرقی کارون ـ اهواز ـ آبادان و راه ماهشهر ـ آبادان است که علاوه بر این راه‌ها، چند راه درجه2 و 3 نیز از مرز به جاده اصلی خرمشهر ـ اهواز وصل می‌گردد.

(ت) زمین‌های کشاورزی

در این منطقه، به علت شوره‌زار بودن زمین، کشت قابل ملاحظه‌ای انجام نمی‌شود. فقط در اطراف رودخانه کارون و بهمنشیر، زمین‌های محدودی کشت می‌شود.

(ث) خاکریزها

قبل از آغاز تجاوز بعث عراق، خاکریز مهمی در منطقه وجود نداشت. یک سد خاکی در شمال خرمشهر برای جلوگیری از ورود آب دجله و کارون به خرمشهر احداث شده بود، که آن هم به علت عدم طغیان چند سال قبل از جنگ، به مرور سائیده شده و کم‌ارزش گردیده بود. یک سد خاکی نسبتاً بلند در شمال پادگان دژ در شمال‌شرق خرمشهر احداث شده بود و کانال آب رودخانه کارون در روی آن سد ساخته شده بود تا آب کارون را به پادگان برساند و پادگان نیز از تهدید طغیان رودخانه محفوظ باشد. یک جاده خاکی ارتباطی دژهای مرزی در 3 کیلومتری مرز به موازات مرز از شلمچه تا پاسگاه طلائیه به طول 90 کیلومتر احداث شده بود که تا حدودی قابل استفاده نظامی بود.

 

منبع: عملیات پدافندی اروند، سید یعقوب حسینی،1397، ایران سبز، تهران

1398/2/30 11:35:17 683 0
قسمت ارائه دهنده: مدیریت تولید محتوا
تویضیحات در موتور جستجو
این عملیات که از آغاز تجاوز نیروهای بعث عراق در اواخر شهریورماه1359 از خط مرز بین‌المللی آغاز گردید، عنوان و شیوه‌ای نداشت و جزء عملیات پدافندی کلی لشکر92 زرهی در خوزستان از منطقه عین‌خوش تا دهانه فاو به طول تقریبی 350 کیلومتر بود.
نظرات ارسالی
نظر شما






Retype the CAPTCHA code from the image
Change the CAPTCHA codeSpeak the CAPTCHA code
 


4
>
تهران انتهای اتوبان ارتش خیابان برادران شهید شاهمرادی صندق پستی: 554-19575 - کدپستی: 1676653517
02122979698
Info@maarefjang.ir
پیام کوتاه هیئت معارف جنگ شهید سپهبد علی صیاد شیرازی
300040004620
نرم افزار اندروید هیئت معارف جنگ
در این نرم افزار در بخش معارف جنگ عملیاتهای دوران دفاع مقدس همراه با نقشه هر عملیات و به تفکیک از سال اول تا سال هشتم جنگ قابل مشاهده می باشد.
هیئت معارف جنگ را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
کلیه حقوق قانونی این سایت متعلق به هیئت معارف جنگ شهید سپهبد علی صیاد شیرازی بوده و استفاده از مطالب آن با ذکر منبع بلامانع است.

انتشار مقالات و مطالب در این پایگاه به منزله تائید تمام و کمال آنها نبوده، بلکه مطالب منعکس کننده نظرات نویسندگان آنها می باشد.

maarefjang @ 2015