• ارتش کلمه ی طیبه است. (فرمانده معظم كل قوا)
  • ارتش جمهوری اسلامی ايران تنها ارتشی است كه در خدمت مردم و منافع ملی است و اعتقادات و احساسات بدنه و فرماندهان آن نيز همانند آحاد مردم است. (فرمانده معظم كل قوا)
  • اساس استقلال مملكت بر ارتش است؛ بر نيروهاى زمينى و هوايى ودریائی است؛ لكن ارتشى كه متكى به ملت باشد. (امام خميني-ره)
  • وَالَّذِینَ جَاهَدُوا فِینَا لَنَهدِیَّنَهُم سُبُلَنَا وَ اِنَّ اللهَ لَمَعَ المُحُسِنِینَ (قرآن کریم، سوره مبارکه عنکبوت، آیه شریفه 69)
  • ما در جنگ ابهت دو ابرقدرت شرق و غرب را شکستیم. (امام خمینی - ره)
  • چرائی های جنگ تحمیلی و پاسخ به پرسشهای شما در خصوص دفاع مقدس در قسمت پرسش از شما، پاسخ از ما.
  • ارتش ما پشتوانه ملت ماست؛ ارتش ما ضامن استقلال كشور ماست. (امام خميني-ره)
  • «رژیم صهیونیستی ۲۵ سال آینده را نخواهد دید»، جملۀ منتخب مردم از بیانات سال94 مقام معظم رهبری(ایسنا)
  • 29 فروردین روز ارتش و سالروز حماسه آفرینی های نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران گرامی باد.
ارتش و دفاع مقدس از دیدگاه ولایت
نرم افزارهای کاربردی موبایل
صوت و تصویر
قطعنامه ها
کتاب آموزش معارف جنگ
آمار بازدید

آنچه من از تاریخ شفاهی دفاع مقدس می دانم


سرتیپ ناصر آراسته

الف: تعاریف تاریخ شفاهی

  1. تاریخ شفاهی، روایت شفاف و به­روز رخداد یا رخدادها به­صورت جامع و البته با ریزبینی از منظر و پنجره دید راوی است که خود از اصحاب واقعه(عامل، شاهد و یا ناظر) بوده است که توسّط خودِ وی، مورّخ، مؤلّف، فیلمساز و یا تصویرگر به­صورت­های نوشتاری، دیداری یا شنیداری و به­نحو هدفمند جمع­آوری، تدوین و ارائه می­گردد و بعد از مدتی خود به­صورت تاریخ مکتوب متجلّی می­شود.

جنگ تحمیلی،دفاع مقدس،ارتش،هیئت معارف جنگ،شهید صیاد شیرازی،جنگ ایران و عراق،جنگ

  1. تاریخ شفاهی، باز یادآوری قسمتی یا تمامی یک واقعه است که از بیانات، نوشته­ها و تصاویر عاملان و شاهدان آن واقعه جمع­آوری و با چیدمان هدفمند و گاه تحلیلی به­صورت­های نوشتاری، شنیداری و یا دیداری تدوین و ارائه می­گردد.
  2. چنانچه آینه­ای را در مقابل یک پدیده، واقعه و یا موجودیتی در عصر آن پدیده و واقعه و موجود و یا در زمانی نزدیک به آن نگاه داریم قادر خواهیم بود وجهی از پدیده یا واقعه را که آینه در مقابل آن است مشاهده نماییم، در آن صورت ثبت و ضبط هدفمند این تصویر، تاریخ شفاهی نام دارد.
  3. تاریخ شفاهی، آن قسمت از تاریخ است که اسناد و منابع آن خودِ عاملان و یا شاهدان رخداد یا موجودی می­باشندکه توسط ابزار(ثبت و ضبط و تصویربرداری) و توسّط خودِ عامل یا شاهد و غالباً دیگر انسان­ها(مصاحبه­کننده، تحلیل­گر، مورّخ و مؤلّف) چیدمان یافته و تدوین و ارائه می­گردد.
  4. تاریخ شفاهی، تبیین تاریخ توسّط اصحاب و بازیگران واقعه است، برعکس تاریخ کتبی که حاصل بررسی تابعین و بعد از تابعین واقعه است. وقتی زمان­های زیادی از یک واقعه بگذرد و عاملان و اصحاب واقعه دیگر وجود نداشته باشند تاریخ شفاهی آن واقعه دست­نیافتنی خواهد بود.

ب: وجوه افتراق تاریخ کتبی(مکتوب) و تاریخ شفاهی

  1. تدوین و تبیین و حضور تاریخ شفاهی هم عصر و یا در نزدیک­ترین زمان به زمان حادثه و یا موجودیت تاریخی است در صورتی­که در تاریخ کتبی زمان­های زیادی از حادثه یا موجودیت تاریخی گذشته است.
  2. اسناد تاریخ شفاهی غالباً انسان­های عامل و یا شاهد واقعه و رخداد هستند ولی اسناد تاریخ مکتوب نوشته­ها، تصاویر و یادمان­ها و کتیبه­های اعصار گذشته هستند.
  3. در حقیقت خمیرمایۀ تاریخ شفاهی اسناد انسانی است ولی بنیان تاریخ کتبی اسناد استنادی است یا اینکه منابع تاریخ شفاهی انسان­ها و منابع تاریخ مکتوب اسناد غیرانسانی است.
  4. تاریخ شفاهی بعد از مدّتی خود به­عنوان سند و مبنای تاریخ کتبی است ولی بالعکس آن میسّر نیست یعنی تاریخ شفاهی قابل تبدیل به تاریخ مکتوب است ولی تاریخ کتبی را به تاریخ شفاهی تبدیل نمی­کنند.
  5. در تاریخ شفاهی از تاریخ مکتوب به ندرت سند و مأخذ می­آورند ولی در تاریخ مکتوب به وفور به تاریخ شفاهی مراجعه و از آن سند ارائه می­کنند.
  6. حجّت بودن تاریخ شفاهی به شفاف بودن حادثه، صداقت راوی و نزدیک بودن زمان روایت به حادثه است ولی حجّت بودن تاریخ کتبی به تواتر در بیان حوادث، آثار و بقایا و امارات و اسناد به­جا مانده از حادثه است.
  7. تاریخ کتبی بیشتر عبرت­آموز و تاریخ شفاهی علاوه بر عبرت­آموزی، عاطفه­برانگیز است یعنی تاریخ کتبی بیشتر استدلال و تعقّل را بر می­انگیزد و تاریخ شفاهی، احساس، عاطفه و دل را نیز به­جوش می­آورد.
  8. تاریخ مکتوب و تاریخ شفاهی هر دو جلوه­ای از تاریخند که ابزار جمع­آوری این دو فرق می­کند، ابزار تاریخ شفاهی ابزارهای صوتی، تصویری یا نوشتاری از نوع خودنوشت است که توسّط عوامل و یا شاهدین و نظار مورد استفاده قرار می­گیرد ولی در تاریخ مکتوب ابزارها اسناد، مدارک، اشیاء تاریخی هستند که دیگرنوشت می­شوند.
  9. تعدادی از مورّخین و صاحب­نظران تاریخ شفاهی را تدوین تاریخ با ابزار و شیوۀ مدرن و تاریخ مکتوب را تاریخی با ابزار و شیوۀ سنّتی و کلاسیک می­دانند.
  10. در تاریخ مکتوب، نقش اصلی، محوری و شاید تنها نقش از آن مورّخ است نه بازی­کنندگان حادثه یا رخداد تاریخی ولی در تاریخ شفاهی نقش اصلی را عامل یا عاملان یا بازی­کنندۀ حادثه و هم­عرض او یا آنها، مصاحبه­گر، تصویربردار، ثَبات، مؤلّف و تدوین گر ایفا می­نماید.
  11. در تاریخ کتبی یا مکتوب آنچه که تاریخ را تبیین می­کند نوشته است که می­تواند به نقّاشی، فیلم و مستند هم یعنی به دیداری و شنیداری هم درآید ولی در تاریخ شفاهی آنچه که تاریخ را تبیین می­کند ابزار دیداری و شنیداری است که می­تواند به مکتوب تغییر شکل یابد.
  12. در تاریخ شفاهی فیلم­ساز، رمان­نویس، نقّاش، اهل قلم و یا خطیب و گوینده نیز خود مورّخند. در تاریخ کتبی فیلم­ساز، رمان­نویس، نقّاش و اهل قلم و خطیب و گوینده مورّخ نیستند بلکه از زحمات مورّخ برای مستندسازی بهره می­گیرند.
  13. در تاریخ کتبی مورّخ یا مؤلّف تاریخ، شخصیّت­ها و حوادث تاریخی را زنده می­کند و به­تصویر می­کشد ولی در تاریخ شفاهی، تاریخ­سازان یعنی عاملان و ناظران یک حادثه دیگران را به تماشای یک موجود زنده دعوت می­کنند.

ج: تعریف تاریخ شفاهی دفاع مقدّس

  1. همان تاریخ شفاهی است که البته موضوع و رخداد آن، قسمت­هایی و یا تمامی دفاع مقدّس است و چنانچه به تبیین زندگی افراد تاریخ­ساز هم بپردازد، محور و ثقل این پرداختن، عمل آنان در دفاع مقدّس یا چهره و بطن دفاع مقدّس را نشانه می­رود.
  2. تاریخ دفاع مقدّس تاریخی است که می­تواند نسل­های آتی را نسل­های حماسه، غیرت، دین، ایثار و شرف و شهادت بسازد و سازندگان این تاریخ(انسان­های تاریخ­ساز) رزمندگان آن هستند، و مشاهدات و اعمال این انسان­های تاریخ­ساز چنانچه توسّط خود آنان و یا کمک دیگران با استفاده از ابزار ثبت و ضبط و تصویر جمع­آوری و یا چیدمان هدفمند مدون گردد تاریخ شفاهی دفاع مقدّس است.
  3. تاریخ شفاهی دفاع مقدّس، همان تاریخ شفاهی مرسوم است که موضوع آن دفاع مقدّس و هدفش تبیین حماسه، ایثار، علم، حکمت، شجاعت و شهادت و نتایج ملموس و غیرملموس دفاع مقدّس جمهوری اسلامی و از طرفی سبعیت، ظلم، جنایت، وحشیگری دشمنان این نظام به عاملیت صدام­حسین است.

د: منابع تاریخ شفاهی دفاع مقدّس

منابع انسانی و منابع اسنادی هستند که منابع انسانی محور اصلی تاریخ شفاهی هستند و منابع به­صورت تفکیکی و کلّی عبارتند از :

  1. رزمندگان در اقشار و سطوح مختلف(منبع اصلی)
  2. فیلم­ها، عکس­ها از لحظات دفاع مقدّس
  3. روزنامه­ها، مجلات و مقالات در مورد دفاع مقدّس که هم­رزمان با دفاع مقدّس تدوین و منتشر شده­اند.
  4. اعلامیه­ها، اعلانیه­ها، مکالمات بی­سیمی و باسیمی ثبت و ضبط شده، مدارک و اسناد عملیاتی ثبت و ضبط شدۀ موجود از دوران دفاع مقدّس که در مجموع منابع تاریخ شفاهی دفاع مقدّس در این تقسیم­بندی جای می­گیرند:
  1. انسانی(رزمندگان، پشتیبانی­کنندگان رزمندگان، طرّاحان، تصمیم­گیرندگان دفاع مقدّس، شاهدان و حاضران در دفاع مقدّس از اقشار گوناگون و در سطوح مختلف)
  2. منابع و اسناد تاریخ شفاهی دیداری، شنیداری و نوشتاری

هـ : انواع تاریخ شفاهی از منظر اسناد

  1. دیداری: فیلم­ها، سریال­ها، نمایشگاه­های عکس و کاریکاتور از وقایع و رخدادهای حقیقی زمان جنگ                         از یک نفر تا یک گروه تا قرارگاه­های عمدۀ رزمی و اقدامات پشتیبانی جنگ در عقبۀ جبهه و ...
  2. شنیداری: داستان­های رادیویی، جُنگ و یا شب­های خاطره، اعلامیه­های رادیوتلویزیونی و ...
  3. نوشتاری: خاطرات رزمندگان دفاع مقدّس، دستورهای آگهی و عملیاتی، دستورات جزءبه جزء، گزارشات نوبه­ای، دفاتر روزنامۀ یگان­ها، اعلامیه­های روزنامه­ها و مجلات رسمی و نظامی، وصیت­نامه­ها، نامه­های رزمندگان و یادداشت­های آنان

و : انواع تاریخ شفاهی از منظر محتوا

  1. تاریخ شفاهی متعهّد، گفتمان­ساز و کمال­جو
  2. تاریخ شفاهی غیرمفید و بی اثر یا حداکثر سرگرم­کننده
  3. تاریخ شفاهی مخرّب، ابهام­آفرین، شقاوت­آفرین(مثل تاریخ شفاهی داعش که خود می­نویسند و یا به تصویر می­کشند)

ز : فرق کتاب­های رمان و کتاب­های خاطرات شخصی حتّی خاطرات اصحاب واقعه(از جمله رزمندگان دفاع مقدّس) با کتاب­های خاطرات تاریخ شفاهی

کتاب­های خاطرات شخصی را حتّی اگر دیگرانی غیر از صاحب خاطرات بنویسند محتویات آنها شخص­محور است ولی کتاب­های خاطراتی را می­توان در زمرۀ تاریخ شفاهی دفاع مقدّس تلقّی نمود که عملیات یا حادثه­محور باشد هرچند قهرمان یا ثقل مطالب آن شخص یا اشخاص باشند.

ح : فرق وقایع­نگاری با تاریخ شفاهی چیست؟

  • درحقیقت وقایع­نگاری یک نوع تاریخ کتبی است که از نگارش جزءبه­جزء البته پشت­سرهم رخدادهای یک حادثه به­عنوان مثال دفاع مقدّس حاصل می­شود که دفتر روزنامه، دستورات جزءبه­جزء گزارشات نوبه­ای در قسمت­های عملیاتی یگان­ها و یا روزشمار حوادث به­ترتیب زمان وقوع خود وقایع­نگاری حقیقی و منظّم از دفاع مقدّس است ولی در تاریخ شفاهی گرچه ترتیب توالی زمانی رعایت می­شود ولی آنچه که مهمّ است ترتیب توالی زمانی نیست بلکه اثرگذاری شخص یا اشخاص در حادثه، دلایل این تأثیر است و وجه دیگر آن اولویت مطالب بر اساس اهمّیت حوادث و تأثیرگذاری این حوادث است از طرفی تاریخ شفاهی را می­توان تشریح و تحلیل وقایع­نگاری هم دانست.
  • در وقایع­نگاری گرچه سیر تطوّر و تحوّل وقایع، کمال یا افول یک پدیده چه کوچک چه بزرگ مشخّص می­شود ولی این تشخیص در هر لحظه منتزع از لحظۀ قبل و بعد است و با هر عبارتی از حادثه تغییر می­کند و لذا هیجانات محقّق و خواننده در هر لحظه تغییر می­یابد ولی در تاریخ شفاهی این تطوّر و تحوّل صعود یا افول در یک سیر به­هم پیوسته حاصل می­شود و وقایع منتزع از یکدیگر نیستند درحقیقت در تاریخ شفاهی تحلیل وقایع همراه وقایع است و همراه تحلیل کلّی تاریخ است ولی در وقایع­نگاری تحلیل­ها لحظه­ای حاصل می­شود، تاریخ شفاهی را می­توان به­عنوان یک داستان و رمان نیز تعقیب کرد ولی در وقایع­نگاری نظامی چنین حالتی برای خواننده حاصل نشده و درس عبرت کلّی گرفتن از آن به سهولت حاصل نمی­شود.
  • البته وقایع­نگاری در وقایعی که خونبار نیستند و یا آن­چنان جدّی نیستند بازتاب شنیده­ها و مشاهدات و در حقیقت تجّلی حواس است که می­تواند محرّک عواطف و احساسات در تبیین وقایع و یا در نحوۀ بیان آن نیز باشد ولی در تاریخ شفاهی علاوه بر تحریک عواطف، ادراکات و تعقّل در تبیین و در بهره­برداری از آن  نیز حضور فعّال دارد.

ط : ملاحظات اساسی در تاریخ شفاهی دفاع مقدّس هیئت معارف جنگ

  1. در تاریخ شفاهی که محصول مصاحبه و یا دریافت دفترچه خاطرات از اشخاص مورد نظر است باید:

(الف) ذکر نکات عمده از زندگی شخصی که خطّ­دهندۀ تعیین و یا انتخاب نظامیگری و مسیر زندگی نظامی است آورده شود.

(ب) فرازهایی از زندگی شخصی که تبیین­کنندۀ مسائل، موارد و تاریخ دفاع مقدّس است شرح داده شود.

(ج) فرازهایی از تاریخ و یا وقایع دفاع مقدّس که نقطۀ عطف یا تغییردهنده و یا تأثیرگذار در زندگی شخصی فرد مورد نظر است لحاظ شود.

(د) مصاحبه­شونده به­گونه­ای مدیریت شود که نکات مهمّ و سؤالات عملیاتی که او عامل یا ناظر آن بوده را بتوان از مصاحبه استخراج نمود.(این اقدامات اگر در ضمن مصاحبه با دقّت مصاحبه­کننده و ادارۀ مصاحبه توسّط او معمول گردد مدیریت مصاحبه نامیده می­شود.)

  1. در چیدمان و تدوین مصاحبه و یا نگارش تاریخ شفاهی ضروریست ترتیب توالی فعّالیت­ها و یا رخدادها یا ترتیب توالی زمانی آنها رعایت شده و موارد غیر از مفاد بند(1) فوق در آن حذف (حذف حشو و زوائد) شود و در صورت ضرورت بعد از بازنگری متن مصاحبه، مجدّداً مصاحبه انجام شود تا نیازهای بند(1) تهیّه و سپس جمع­آوری و تدوین کامل انجام گردد.(این اقدامات را چنانچه تدوین­گر، مورّخ ویا مؤلّف معمول نمایند آن­را مهندسی مصاحبه می­نامیم، در حقیقت یک مصاحبۀ مدیریت شده و مهندسی شده در خصوص دفاع مقدّس نتیجه­اش تاریخ شفاهی دفاع مقدّس خواهد بود.)
  2. ملاحظۀ اساسی دیگر، هدفدار بودن و صادقانه بودن تاریخ شفاهی دفاع مقدّس است که باید توسّط مصاحبه­شونده، مصاحبه­کننده و عواملی از این قبیل رعایت شود.
  • منظور از هدفدار بودن اینکه تاریخ شفاهی دفاع مقدّس به شخصی از نظر ماهو شخص نمی­پردازد                        بلکه به شخص از منظر تبیین­دفاع مقدّس می­پردازد و البته این مغایرتی با قهرمانی­های شخص ندارد.
  • صادقانه بودن اینکه تبیین ارزش­ها و مقدّس بودن عظمت دفاع مقدّس نباید منجر به غلوّ،گزافه­گویی، تحریف برای جلوه دادن عظمت دفاع مقدّس گردد و مقدّس بودن آن هم نباید مانع تبیین واقع سبعیّت، جنایت، خباثت و ... دشمن گردد خلاصه اینکه از منظر دفاع مقدّس نه بزرگنمایی نه کوچک کردن و نه تحریف و قلب واقعیت نباید رخ دهد.
  1. ملاحظۀ مهمّ دیگر ترتیب تقدّم در انتخاب افراد برای دریافت تاریخ شفاهی از آنان از نظر، مسئولیت آن زمان، سنّ فعلی، توانایی به­خاطر آوردن خاطرات، امکان راستی­آزمایی آنان با اسناد و مدارک و دیگران، انگیزۀ آنان در این امر، سهولت دسترسی، امکان رعایت شأن، فاصلۀ زمانی از وقوع رخداد تا حال، منحصر به­فرد بودن واقعه یا شخص عامل یا ناظر آن و دیگر اموری از این قبیل است که باید مدّ نظر قرار گیرد.
  2. ملاحظۀ مهمّ دیگر، امکان راستی­آزمایی و همین­طور صحّت مطالب پیاده شدۀ مصاحبه می­باشد که با مطالعۀ مجدّد متن پیاده­شده توسّط مصاحبه­شونده، تقاطع مفاد مصاحبه با اشخاص دیگر در خصوص همان رخداد یا همان وقایع، مراجعه به اسناد مکتوب و یا تصویری مستند در آن زمینه و یا سؤال­های تکراری در طول مصاحبه(که البته در مهندسی مصاحبه و پس از اطمینان از صحّت موارد باید اضافات حذف شوند) میسّر می­باشد.

1396/11/17 11:6:36 525 0
قسمت ارائه دهنده: مدیریت تولید محتوا
تویضیحات در موتور جستجو
روایت شفاف و به­روز رخداد یا رخدادها به­صورت جامع و البته با ریزبینی از منظر و پنجره دید راوی است که خود از اصحاب واقعه(عامل، شاهد و یا ناظر) بوده است که توسّط خودِ وی، مورّخ، مؤلّف، فیلمساز و یا تصویرگر به­صورت­های نوشتاری
نظرات ارسالی
نظر شما






Retype the CAPTCHA code from the image
Change the CAPTCHA codeSpeak the CAPTCHA code
 


4
>
تهران انتهای اتوبان ارتش خیابان برادران شهید شاهمرادی صندق پستی: 554-19575 - کدپستی: 1676653517
02122979698
Info@maarefjang.ir
پیام کوتاه هیئت معارف جنگ شهید سپهبد علی صیاد شیرازی
300040004620
نرم افزار اندروید هیئت معارف جنگ
در این نرم افزار در بخش معارف جنگ عملیاتهای دوران دفاع مقدس همراه با نقشه هر عملیات و به تفکیک از سال اول تا سال هشتم جنگ قابل مشاهده می باشد.
هیئت معارف جنگ را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
کلیه حقوق قانونی این سایت متعلق به هیئت معارف جنگ شهید سپهبد علی صیاد شیرازی بوده و استفاده از مطالب آن با ذکر منبع بلامانع است.

انتشار مقالات و مطالب در این پایگاه به منزله تائید تمام و کمال آنها نبوده، بلکه مطالب منعکس کننده نظرات نویسندگان آنها می باشد.

maarefjang @ 2015