• ارتش کلمه ی طیبه است. (فرمانده معظم كل قوا)
  • ارتش جمهوری اسلامی ايران تنها ارتشی است كه در خدمت مردم و منافع ملی است و اعتقادات و احساسات بدنه و فرماندهان آن نيز همانند آحاد مردم است. (فرمانده معظم كل قوا)
  • اساس استقلال مملكت بر ارتش است؛ بر نيروهاى زمينى و هوايى ودریائی است؛ لكن ارتشى كه متكى به ملت باشد. (امام خميني-ره)
  • وَالَّذِینَ جَاهَدُوا فِینَا لَنَهدِیَّنَهُم سُبُلَنَا وَ اِنَّ اللهَ لَمَعَ المُحُسِنِینَ (قرآن کریم، سوره مبارکه عنکبوت، آیه شریفه 69)
  • ما در جنگ ابهت دو ابرقدرت شرق و غرب را شکستیم. (امام خمینی - ره)
  • چرائی های جنگ تحمیلی و پاسخ به پرسشهای شما در خصوص دفاع مقدس در قسمت پرسش از شما، پاسخ از ما.
  • ارتش ما پشتوانه ملت ماست؛ ارتش ما ضامن استقلال كشور ماست. (امام خميني-ره)
  • «رژیم صهیونیستی ۲۵ سال آینده را نخواهد دید»، جملۀ منتخب مردم از بیانات سال94 مقام معظم رهبری(ایسنا)
  • 29 فروردین روز ارتش و سالروز حماسه آفرینی های نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران گرامی باد.
ارتش و دفاع مقدس از دیدگاه ولایت
صوت و تصویر
قطعنامه ها
کتاب آموزش معارف جنگ
آمار بازدید

اقدامات ارتش جمهوری ایران برای بیرون راندن دشمن درسه سال اول جنگ تحمیلی


چکیده

رضا واضحی[1]

اگر پیشروی نیروهای دشمن در سال اول جنگ سد و تثبیت نمی‌شد، قطعا زمینه انجام سلسله عملیات‌های موفقیت‌آمیزگسترده‌ی سال دوم و سوم جنگ، مانند؛ ثامن الائمه(ع)، طریق‌القدس، فتح المبین و بیت‌المقدس، همچنین دفع متجاوز از خاک میهن عزیز در سال‌های بعد به خوبی محقق نمی‌شد. لذا ایمان، تعهد و تخصص نیروهای ارتشی، بکارگیری موثر تجهیزات پیشرفته با کمک نیروهای مردمی بود که نیروهای بعثی را از ادامه پیشروی باز داشته است.

جنگ تحمیلی،دفاع مقدس،ارتش،هیئت معارف جنگ،شهید صیاد شیرازی،جنگ ایران و عراق،جنگ

پس ازشهادت ریاست ستاد مشترک ارتش وقت ( سرتیپ ولی الله فلاحی) در هشتم مهر 1360 انتصاب فرماندهی نزاجا ( سرتیپ  قاسمعلی ظهیر نژاد) به عنوان ریاست جدید آن ستاد و انتصاب سرهنگ علی صیاد شیرازی به فرماندهی نزاجا، با   تشکیل قرارگاه مشترک(ارتش و سپاه پاسداران) جهت همدلی و هماهنگی اجرای عملیات‌ها به منظور بیرون راندن دشمن در صحنه جنگ، اقدامات بسیار خوبی صورت گرفت.

 در سه سال اول جنگ، نیروهای خودی توانستند قریب به  دو سوم سرزمین‌های اشغالی را از لوث نیروهای دشمن پاک نمایند، به‌نحویکه دشمن مجبور به درخواست آتش‌بس شد. قطعاً رهبری داهیانه حضرت امام(ره) مقام معظم رهبری و پشتیبانی‌های همه جانبه ملت عزیز ایران، عنایت خاص آقا امام زمان(عج) و الطاف الهی در کسب پیروزی نیروهای مسلح در سه سال اول جنگ تحمیلی کارساز بوده است.

واژگان کلیدی: عملیات‌ ثامن الائمه(ع)، عملیات طریق القدس، عملیات فتح المبین، عملیات بیت المقدس

مقدمه

   پس از حمله عراق به ايران و تثبیت دشمن با انجام عملیات‌های محدود و نیمه گسترده در سال اول جنگ، اولين عمليات آفندي گسترده ارتش جمهوري اسلامي ايران به نام عملیات ثامن الائمه(ع) عليه نيروهاي متجاوز عراق به مرحله اجرا درآمد. در اين عمليات، لشکر77 پياده خراسان که با حدود سه هزار نفر(درقالب 15 گردان سبک با استعداد هر گردان حدود 200 نفر) از نيروهاي بسيج مردمی و سپاه پاسداران تقویت ‌شده بود، با اجراي يك تك هماهنگ شده دقيق و غافلگيرانه در پنجم مهر 1360، شكست سختي به نيروهاي متجاوز وارد كرده، سرپل دشمن در شرق كارون در بخش سلمانیه از منطقه دشت شادگان را پاك‌سازی و شهر آبادان را كه قریب يك‌سال در محاصره دشمن بوده درهم شكستند که با این اقدام مهم نیروهای مسلح ج.ا.ا، صدام حسین رؤياي پریشان خود براي تصرّف آبادان و كنترل آبراه مهم اروندرود را براي هميشه بگور برد.

عملیات آفندی بزرگ ثامن‌الائمه(ع) به منظور شکستن حصرآبادان با طرح ریزی و اجرای موفق آن لشکر پیروز با پشتیبانی‌های مؤثر نهاجا، هوانیروز و دلاورمردي، جنگجويي و از خود گذشتگی رزمندگان بسيجي در قالب گروهان و گردان‌های رزمي پياده سبك، ضعف نيروهاي متجاوز در نگهداري مواضع پدافندي خود و به هم ریخت‌گی سيستم كنترل و فرماندهي شان، امید در سلسله مراتب فرماندهی نیروهای مسلح مبنی بر نابودی دشمن متجاوز قوت گرفت.

«علاقه و تلاش سپاه پاسداران به حضور هر چه فعال‌تر و گسترده‌تر در جبهه‌ها به ‌منظور كسب تجربه، دفاع از انقلاب اسلامي، افزایش كارايي نيروهاي بسيج در ميدان نبرد و ارتقا توان رزمي نیروهای جمهوري اسلامي ايران (هرچند شرکت فعّال سپاه در جنگ با عراق با واكنش منفي بنی‌صدربه عنوان فرمانده كلّ قوا مواجه بود)، چشم‌انداز جديدي را براي نيروهاي مسلّح ايران در جنگ تحميلي ترسیم نمود. بعد از نبرد ثامن‌الائمه(ع)، لزوم اتخاذ تدابير رزمي کارآمد برای آغاز طرح‌ریزی و اجرای عمليات‌های بعدي جهت بیرون راندن دشمن از خاک میهن قوت گرفت. با توجّه به حاكم بودن روحيه هيجاني، انقلابي در مردم و بالأخص جوانان براي دفاع از انقلاب در مقابله با تجاوز ظالمانه، اين افراد با دلي آكنده از خشم نسبت به عراق و سري پرشور براي دفاع از مكتب اسلام و انقلاب داوطلبانه آماده عزيمت به ميدان جنگ بودند.

پس از اجراي موفقیت‌آمیز عمليات ثامن‌الائمه(ع) در تاریخ 8/7/1360، گروهي از فرماندهان عالی‌رتبه نظامي ازجمله سرتيپ فلاحي جانشين ستاد مشترك ارتش، سرهنگ فكوري فرمانده نيروي هوايي، سرهنگ نامجو وزير دفاع، سرگرد زرهي كلاهدوز قائم‌مقام عملياتي سپاه پاسداران و پاسدار جهان‌آرا فرمانده سپاه خرمشهر در پرواز هواپيماي سي-130 خوزستان به تهران در اثر سانحه هوایی به شهادت رسيدند.

با شهادت فرماندهان عالی‌رتبه نظامي، تغييراتي در كادرهاي بالاي فرماندهي ارتش جمهوري اسلامي ايران به وجود آمد و سرتيپ ظهيرنژاد فرمانده وقت نيروي زميني به رياست ستاد مشترك، سرهنگ توپخانه علي صياد شيرازي به فرماندهي نزاجا و سرتیب خلبان محمد حسین معین‌پور به فرماندهی نهاجا منصوب شدند.

سرهنگ صياد شيرازي به علت عملکرد خوب  برای برقراري امنيت در مناطق آشوب‌زده شمال غرب كشور از حمايت و اعتماد كامل نظام برخوردار بوده و همچنین با سپاه پاسداران همكاري نزديك و صميمانه‌ای داشته است. فرماندهي نيروي زميني را با قدرت و اعتماد به نفس بالا به دست گرفته با ایجاد تغييراتي در كادرهاي بالاي فرماندهی یگان‌های عمده نزاجا، زمینه حضور چهره‌های جديد و جوان را برای مجاهدت فراهم آورد.

از اين زمان به بعد، به‌ منظور توسعه اطلاعات و همچنين انجام هماهنگی‌های لازم با سپاه پاسداران جلسات شور ستادي متعددي تشكيل گردید و مسائل عملياتي مورد بحث، مذاكره و تبادل نظر قرار می‌گرفت. آنچه در اين جلسات كاملاً چشمگير بود، شور و علاقه زياد مسئولين سپاه براي افزايش تجربه و آگاهي‌هاي نظامي بوده است.» (بختیاری،1387: 38)

ارتش با احساس مسئولیت در قبال میهن عزیز جهت حفظ حدود و ثغور مرزهای هوایی، دریایی و زمینی ج.ا.ا به‌رغم داشتن مشکلات فراوان در آن مقطع از تاریخ دفاع مقدس، اقدامات بسیار مثبت و سرنوشت‌سازی داشته است. لذا لازم است؛ این اقدامات با بهره برداری از منابع، اسناد، خاطرات پیشکسوتان دفاع مقدس و ... به رشته تحریر درآمده و در اختیار نسل‌های آینده‌کشور قرار گیرد.

این مقاله با ارائه بخش کوچکی از اقدامات ارتش جمهوری اسلامی ایران درآن مقطع زمانی بسیار حساس  (مرحله دفع متجاوز ) در صدد است به این سوال که «اجا چه فعالیت‌های مهمی را در سال دوم جنگ جهت دفع دشمن از خاک میهن اسلامی انجام داده است؟» جواب دهد. تجارب ارزنده کسب شده در اين عرصه نه تنها فرصت مناسبي براي مطالعه، بررسي و انتقال دانش نظامي براي فرماندهان و کنش‌گران اين عرصه را فراهم می‌نمايد، بيانگر مقطع تاريخ بسيار درخشانی از گنجينه سرشار معارف، دانش، تجربه و ترکیب مقدس است. تغییر راهبرد تهاجمی به تدافعی ارتش صدام، یعنی پدافند را می‌توان نقطه‌ی عطف دیگری از جنگ ایران و عراق بر شمرد.

 مبانی نظری

الف- اقدام اجا قبل از سال دوم جنگ

    برابر اصول و قواعد اساسی رزم، عملیات آفندی زمانی اجرا می‌شود که حمله دشمن سد و متوقف شده باشد. ساده‌ترین و در عین حال منصفانه‌ترین تحلیل‌ها نشان از توقف یا کند شدن ماشین جنگی عراق به تعبیری حمله کلاسیک برق‌آسای دشمن در روزها، هفته‌ها و ماه‌های اولیه جنگ با ایثار و رشادت نیروهای رزمنده با ایمان، وطن‌دوست، کار‌آمد، فنی با دانش و متخصص ارتشی اعم از نیروهای زمینی(از جمله هوانیروزدلاور)، هوایی و دریایی با پشتیبانی سپاه پاسداران محلی، نیروهای نامنظم شهید چمران، نیروهای ژاندارمری، نیروهای مخلص مردمی( از جمله نیروهای پیشمرگ کرد) و کارکنان متعهد و متخصص جهاد سازندگی استان‌ها به خصوص نقش موثر نماینده حضرت امام راحل(ره) در شورای عالی دفاع (آیت الله خامنه‌ای) بوده ‌است.

  اگر پیشروی نیروهای عراقی در سال اول جنگ با انجام عملیات نیروهای مسلح  سد و تثبیت  نمی‌شدند، قطعا زمینه انجام سلسله عملیات‌های موفقیت‌آمیزگسترده‌ی سال دوم جنگ( ثامن الائمه(ع)، طریق‌القدس، فتح المبین و بیت‌المقدس همچنین دفع متجاوز از خاک میهن عزیز در سال‌های بعد محقق نمی‌گردید.

«اگر چه نیروی انسانی ایثارگر، با روحیه و با انگیزه، نقش محوری و اصلی را در جنگ ایفا می‌کند ولی تعهد، تخصص نیروها و بکارگیری موثرتسلیحات و تجهیزات پیشرفته ارتش بوده است که توقف نیروهای ارتش عراق از ادامه پیشروی و تصرف شهرها را مسبب شده است، بنا بر این نه مقاومت‌های درون‌شهری به تنهایی با سلاح سبک می‌توانست دشمن را متوقف سازد و نه جنگ‌های چریکی قادر بود جلو پیشروی 12 لشکر، تیپ‌های گارد ریاست جمهوری و گروهان‌های کماندوئی مجهز اشغالگر را بگیرد.

عراق قصد داشت در سه روز اول جنگ، خوزستان را از ایران اسلامی جدا، حاکمیت خود را بر اروند رود تثبیت و یک فرد دست نشانده مخالف نظام اسلامی ایران( مثل شاپور بختیار رانده شده از کشور) را به حکومت خوزستان بگمارد. تنها با رویارویی و مقابله نیروهای هم‌شکل و مشابه ایران بوده که در این آوردگاه کمر همت بسته، با اراده انقلابی و حس وطن‌دوستی گلوله توپ را با گلوله توپ، بمباران و حمله هوایی را با حمله و بمباران هوایی، گلوله تانک را با گلوله تانک و ار پی جی7 ، موشک بالگرد را با موشک بالگرد و موشک ناوچه دشمن را با موشک ناوچه خودی و... جواب بدهد. »( بختیاری، 1387: 52)

ب- اقدامات اجا برای بیرون راندن دشمن (در سال دوم جنگ)

1- اقدام ستاد مشترک ارتش برای بیرون راندن دشمن (در سال دوم جنگ)

  الف) «پس ازشهادت ریاست ستاد مشترک ارتش (سرتیپ ولی الله فلاحی) در اوایل سال دوم جنگ و انتصاب فرماندهی نزاجا (سرتیپ قاسمعلی ظهیرنژاد) به عنوان ریاست جدید آن ستاد و انتصاب فرماندهی قرارگاه شمال‌غرب( سرهنگ علی صیاد شیرازی) به فرماندهی نزاجا، با پیشنهاد ایشان و تصویب ستاد مشترک ارتش مبنی بر تشکیل قرارگاه مشترک (ارتش و سپاه پاسداران) جهت هماهنگی در طرح‌ریزی‌ها و اجرای عملیات‌های مشترک به منظور بیرون راندن دشمن متجاوز در مناطق جنوب‌غرب، غرب و شمال‌غرب کشور، اول طرح‌ریزی‌ها تکه تکه به نام عملیات‌های مطلع الفجر پیش‌بینی شد. با پیشنهاد مسئول اطلاعات سپاه پاسداران برادر پاسدار حسن باقری (شهید) مبنی بر نام‌گذاری عملیات‌ها به نام کربلا مورد موافقت اعضا قرار گرفته و به علت اینکه 12 عملیات در مناطق پیش‌بینی شده بود به سلسله عملیات‌های کربلا (1 تا 12) ثبت شد. اولین عملیات مشترک (ارتش و سپاه پاسداران) با عنوان عملیات طریق القدس جهت آزاد سازی شهر بستان به نام عملیات کربلای 1 نام‌گذاری شد.» (بختیاری، 1387: 45)

ب) «بعد از عملیات الله اکبر در اردیبهشت 1360 و تسلط نیروهای خودی به ارتفاعات الله اکبر، عراقی‌ها در شمال و جنوب کرخه مبادرت به احداث یک خط پدافندی طولانی و پیوسته در سراسر جبهه (که در واقع مواضع اصلی پدافندی آنها در منطقه بود) نمودند که از دامنه ارتفاع کوه میشداغ در شمال کرخه شروع تا حاشیه جنوبی کرخه‌کور امتداد یافته بود. با ابلاغ دستور ستاد مشترک ارتش ج.ا.ا، نهاجا ضمن عکس‌برداری و شناسایی هوایی تاکتیکی از مواضع دشمن جهت بهره‌برداری نیروهای سطحی نسبت به بمباران نیروهای دشمن اقدام نمودند.» (بختیاری، 1387: 50)

« وفيق السامرايي سرلشكر عراقي، در كتاب ويراني‌هاي دروازة شرق تأکيد مي‌كند؛ لشكرهاي 1 مكانيزه و 10 زرهي مأموريت داشتند با استفاده از دو معبر وصولي (معبر العماره ـ فكه ـ چنانه ـ شوش و معبر علي‌غربي ـ شرهاني ـ عين‌خوش ـ جسرنادري ـ دزفول) با عبور از رودخانة كرخه و قطع جاده اهوازـ انديمشك محاصره شهر اهواز را از شمال و شهر دزفول را از جنوب كامل كنند. لشكر 10 زرهي به فرماندهي سرتيپ هشام صباح‌الفخري نتوانست تپه‌هاي نادري (خرولي، اسكندرخندان، سپتون و...) را براي عبور از رودخانه و فراهم ساختن مقدمات لازم براي قطع جاده اهوازـ تهران و اشغال شهر دزفول و پايگاه هوايي تصرف نمايد و لشكر 1 مكانيزه به فرماندهي سرتيپ ناصرحمدالمحمود نيز موفق نشد در منطقه شوش از رودخانة كرخه عبور نمايد. ”نيروهاي ما در دشت‌ها در حالتي كه از شدت بمباران ايران جهنمي به ‌وجود آمده بود زمين‌گير شدند» (همان، 50).

ایشان در مورد تك‌هاي مختل‌كننده نیروهای عراقی در همان كتاب  مي‌نويسد: «در اوايل مارس 1982 (اواخر اسفندماه 1360) به عربستان سعودي رفتم و در رياض با هيئتي از افسران اطلاعات و امنيت نيروهاي عربستان ديدار كردم تا به اطلاعاتي كه داشتند دست يابم و آن‌گاه با شتاب به بغداد بازگشتم تا موضوع آمادگي نيروهاي ايراني را دنبال كنم. مقرر شد كه نيروهاي ما در منطقه رقابيه براي اختلال در امر تمركز نيروهاي ايراني دست به عمليات بزنند. نام اين عمليات ”فوزالعظيم“ نهاده شد. و تيپ 34 زرهي توانست به نحو مطلوب مسافت 15 كيلومتر پيشروي كند امّا براي اجتناب از در خطر قرار گرفتن جناح‌هايش پيشروي متوقف شد.»0(همان، 91)

2- اقدامات نیروی زمینی ارتش برای بیرون راندن دشمن (در سال دوم جنگ)

الف) عملیات ثامن الائمه(ع)

 «در تاریخ 19/07/1359 نیروهای عراقی با عبور از رودخانه کارون در مقابل آبادی مارد در 15 کیلومتری شمال بهمنشیر، محور اهواز - آبادان را قطع و با پیشروی به سمت جنوب، آبادان را از طرف شرق کارون به محاصره خود در آورده بود. استمرار محاصره آبادان از سوی نیروهای دشمن سبب نگرانی شدیدی شده بود، به همین دلیل در مورخه چهاردهم آبان‌ماه سال 1359 رهبر کبیر انقلاب اسلامی ایران حضرت امام خمینی (ره)  خطاب به نیروهای مسلح فرمودند " حصر آبادان باید شکسته شود ." این فرمان روحیه جدیدی درکالبد نیروهای مستقر در منطقه جنوب‌غرب به وجود آورد. »( سروری و همکار، 1383: 54)

«برای بیرون راندن دشمن و آزاد سازی سرزمین‌های اشغالی هر چند که کلیه یگان‌های نیروی زمینی ارتش همچنان در مناطق عملیاتی و در مواضع پدافندی مستقر بودند، ولی با افزایش نسبی قدرت رزمی در اثر تجدید سازمان یگان‌ها، انسجام قرارگاه‌های عمده، تشکیل یگان‌های جدید، شکل‌گیری نسبی یگان‌های سپاه پاسداران و دستاورد‌های تک‌های محدود زمینه‌های لازم برای اجرای عملیات های آفندی گسترده فراهم شد. نیروی زمینی در اواخر خرداد ماه ۱۳۶۰ طرح عملیات آفندی ضربت را به یگان‌ها ابلاغ کرد و در اجرای آن مقرر گردید ضمن تداوم تک‌هایی محدود عملیات آفندی گسترده توسط هرلشکر در منطقه مربوط طرح‌ریزی و بنا به دستور اجرا نماید. با وجود اینکه میل به اجرای عملیات آفندی در یگان‌ها بیشتر شده بود، اما دو عامل اساسی مانع اجرای تک به طور هم‌زمان در مناطق عملیاتی توسط چند یگان بود:

1-جذب نیروهای مردمی، آموزش و سازمان‌دهی آن‌ها که به وسیله سپاه پاسداران به کار گرفته می شدند، به سبب کمبود امکانات و نبود استقبال گسترده مردم، نیازمندی‌ها را تأمین می‌نمودند.

2-کمبود مهمات جنگ افزار‌های غربی مشکل ساز بود. هرچند که تک‌ها در شب و بدون تیراندازی اجرا می‌شد ولی در روزهای بعد پاسخ پاتک‌های دشمن می‌بایستی با آتش داده می‌شد. ضمن اینکه تبادل آتش‌های پدافندی در خطوط تماس یگان‌ها هم اجتناب ناپذیر بود

«لشکر ۷۷ پیاده که از فروردین ماه 1360 مسئولیت منطقه عملیاتی خرمشهر و آبادان را از فرماندهی اروند دریافت کرده بود با احداث جاده وحدت ترددهای جزیره آبادان را از دریا به خشکی تغییر داد. برابر برآورد لشکر مذکور 26 گردان رزمی جهت اجرای ماموریت مورد نیاز بود که با هماهنگی سپاه پاسداران و دریافت 10 گردان سبک( هرگردان به استعداد 240 نفر) از نیروهای مردمی در مورخ(22/6/1360)، طرح عملیات ثامن الائمه(ع) را تهیه و در ۱۵ شهریور ماه ۱۳۶۰ صادر نموده و یگان‌ها جهت اجرای عملیات آماده شدند.

 آن لشکر با توان رزمی مناسب شامل یگان‌های تحت امر(8 گردان رزمی) باضافه عده‌ها و یگان‌های پشتیبانی لشکر، 7گردان رزمی از سایر یگان‌های عملیاتی نزاجا و یک گردان از ژاندارمری با پشتیبانی آتش نیروی هوائی برای انهدام یک لشکر زرهی و دو تیپ مستقل دشمن(که بوسیله انواع آتش‌های توپخانه، خمپاره‌اندازها، موشک‌اندازها و توپ‌های تانک‌ها پشتیبانی می‌شدند) در شرق کارون در پنجم مهرماه ۱۳۶۰ عملیات گسترده‌ای اجرا نمود. لازم به یادآوری است که یگان‌های توپخانه در تمام مناطق عملیاتی با تلاش پیگیر و فعالیت های شبانه روزی با آتش خود عملیات آفندی یگان‌های رزمی را پشتیبانی و تلفات و خسارات سنگینی به دشمن وارد نمودند.»(همان، 185)

 

 

 «در همین راستا بالگرد‌های هوانیروز نیز از اولین روزهای جنگ، رزمندگان نیروی زمینی را در متوقف کردن، کند نمودن پیشروی دشمن و وارد کردن تلفات و خسارات به متجاوزین یاری نمودند و همچنین در جابه جایی نیرو، تخلیه مجروحان و حمل مهمات و آذوقه و اجرای شناسایی عملیات یگان‌های رزمی را پشتیبانی کردند. آمارهای فعالیت‌های موجود یعنی ۲۶۸۰۴۴ ساعت پرواز، جا‌به‌جایی ۹۴۸۷۱ نفر نیرو، تخلیه ۴۲۷۹۵ نفر مجروح و حمل ۲۲۷۰۰ تن بار نشانگر گستردگی پشتیبانی هوانیروز از عملیات یگان‌ها می‌باشد و با وجود نارسایی‌ها و کاستی‌های فراوان به خصوص عدم دستیابی به قطعات یدکی به سبب تحریم اقتصادی، تلاش و کوشش پرسنل هوانیروز در آماده نگهداشتن وسایل پرنده که امکان تداوم پشتیبانی را فراهم نمود قابل توجه می‌باشد.»( اساتید معارف جنگ، 1393: 129)

  ب) تدابیر فرمانده جدید نیروی زمینی ارتش در شکل‌گیری عملیات‌های گسترده ی سال دوم جنگ

« فرمانده جديد نيروي زميني چند روز پس از انتصاب از قرارگاه مقدم نيروي زميني در جنوب(انبار كارخانه لاستیک‌سازی در دزفول) بازديد كوتاهي به عمل‌آورده و دستور می‌دهد قرارگاه مزبور سريعاً از اين محل به اهواز تغيير مكان بدهد. به اعتقاد فرمانده جديد نيروي زميني، حضور هر چه نزدیک‌تر قرارگاه فرماندهي به یگان‌های در خط علاوه بر  بالا بردن روحيه رزمندگان سبب کسب اطلاعات دقیق‌تری از جبهه و وضعیت‌های رزمي شده و ارتباط نزدیک‌تری هم با رزمندگان ايجاد می‌نمايد. در اين بازديد اعلام می‌نماد كه از اين به بعد عمليات با مشاركت كامل سپاه پاسداران انقلاب اسلامي از مرحله طرح‌ریزی تا اجرا بوده و سپاه پاسداران با بسيج نيروهاي مردمي قادر به تهيه نيروي مورد نیاز براي اجراي عمليـات آفندي وسيع می‌باشد. لذا با تهيه توان رزمي كافي كه از مشاركت نيروهاي مردمي و ارتش حاصل می‌شود اجراي عمليات آفندي وسيع و قاطع بر عليه دشمن امکان‌پذیر می‌گردد.» سپس از قرارگاه مقدم می‌خواهد طرح‌ها و نظرات خود را در زمینه اجراي عملیات‌های آفندي وسيع در منطقه خوزستان به وي ارائه نمايند. قرارگاه مقدم جنوب به‌عنوان یک‌راه كار کلی عمليات در مناطق غرب دزفول و يا غرب سوسنگرد را پيشنهاد نمود كه در حقيقت از نظرات و طرح‌های تهیه ‌شده قبلي آن قرارگاه نشأت می‌گرفت فقط اين بار استفاده از استعداد افزون‌تری از نيروهاي بسيجي و سپاه پاسداران را در برداشت.» ( بختیاری، 1387: 37).

فرمانده نيروي زميني پس از مراجعت به تهران بلافاصله دو نفر از افسران بخش عمليات قرارگاه مقدم را به تهران احضار و تدبير کلی خود را  مبني بر اجراي عمليات تهاجمي گسترده در منطقه غرب دزفول و يا بستان اعلام نمود كه در حقيقت تصويب همان پيشنهادهاي کلی ارائه ‌شده بود و دستور داد كه طرح عمليات آفندي، مناطق یادشده همان شب تهيه شود. بر مبناي تدبير اعلام ‌شده فرمانده نيرو، پیش‌نویس يك طرح کلی تهيه گرديد كه در آن دو مرحله عمليات در نظر گرفته ‌شده بود ، ابتدا يك تك سريع در جبهه دزفول و پس از آن در جبهه بستان. صبح روز بعد معاون هماهنگ‌کننده وقت نيروي زميني (سرهنگ ستاد حسين خرسندي) پس از ملاحظه طرح فوق پيشنهاد كرد كه بهتر است ابتدا عمليات در محور بستان انجام گيرد و بعد در جبهه دزفول،  بالاخره در تاريخ 21/7/60 پیش‌نویس طرح یادشده با اين تغيير كه حمله در محور بستان در مرحله يكم عمليات باشد به‌عنوان دستور و مبناي كار طرح‌ریزی به قرارگاه مقدم جنوب ابلاغ گرديد. ولي قبل از آنكه اقدامي در اين زمينه صورت گيرد بنا به تدبير فرمانده نيروي زميني تقريباً كليه افسران قرارگاه مزبور تعويض شده و کارکنان جديدي كه توسط نامبرده انتخاب‌ شده بودند جايگزين گرديدند. » (همان، 40)

«بر مبناي تدبير کلی و طرح ابلاغي مبني بر اجراي عمليات در منطقه عمومي بستان، بررسی‌های مقدماتي آغاز شد. یک‌بار ديگر دقيقاً و به‌طور اساسي اينكه عمليات ابتدا در جبهه دزفول يا جبهه بستان و يا اصولاً توأم باشند در دست بررسي قرار گرفت. مباحث فراوان در اين زمينه به عمل آمد و سرانجام تقدّم عمل در جبهه مياني (غرب سوسنگرد) مورد توافق قرار گرفت و فرم کلی مانور به‌صورت تك در شمال كرخه براي تأمين بستان و تك در جنوب كرخه براي تأمين مناطق غرب سوسنگرد تا كناره شرقي هورالعظيم با توجه به دلایل ذیل تعيين شد:

1)  براي تقدّم اجراي عمليات در منطقه جبهه مياني ، قطع ارتباط منطقه اشغالي شمالي دشمن يعني منطقه دزفول با منطقه اشغالي جنوبي او در غرب رودخانه كارون و يا شكافتن جبهه دشمن در منطقه خوزستان از وسط بود. قطع پيوستگي و ارتباط جبهه‌های شمالي و جنوبي دشمن در خوزستان سبب  می‌شد كه در عمليات آينده در خوزستان دشمن نتواند از يكي از اين دو جبهه به نفع جبهه ديگر نيروهاي آزاد خود را برداشت نمايد.

2) صرفه‌جویی در قوا كه در طرح‌ریزی اين عمليات اساسی‌ترین عامل انتخاب اين منطقه نبرد بود، به اين معني كه در صورت كسب پيروزي و بازپس‌گیری منطقه طرح‌ریزی‌شده مقدور می‌گردید كه با استفاده از موانع طبيعي منطقه مانند تنگ چزّابه، ساحل شرقي هورالعظيم و كرانه رودخانه نيسان پدافندي مطمئن با نيرويي به استعداد يك لشکر امکان‌پذیر گردد و لذا دو لشکر زرهي مستقر در اين منطقه به‌منظور كاربرد در ساير مناطق آزاد، همچنين انهدام نيرو و كاهش توان رزمي متجاوز در اين جبهه موردنظر قرار داشت و برآورد گرديد كه در صورت موفقيت، نيروهاي خودي به انهدام حداقل 3 تيپ دشمن توفيق يافته كه مفهوم اين كار كاهش يك لشکر از توان رزمي دشمن بود.

3) بهره‌برداری‌های سياسي، تبليغاتي، رواني و نظامي عليه رژيم متجاوز عراق كه با آزادسازي بستان امکان‌پذیر می‌گشت. در شرايط موجود براي نيروهاي مسلّح جمهوري اسلامي آزادسازي بستان به نسبت ساير شهرهای اشغال‌شده مانند خرمشهر و هويزه آسان‌تر بود و تحت عنوان آزادسازي يك شهر، توانمندي نيروهاي ما در بازپس‌گیری شهرها از دشمن مطرح مي‌گرديد كه ضمن تهييج افكار عمومي و جلب اعتماد آنان به قدرت نیروهای مسلّح در دفع تجاوز، ضعف و زوال دشمن را نيز به جهانيان نشان می‌داد.

4) بالاخره يكي از دلايل عمده‌ای كه سبب انتخاب جبهه مياني مقدم بر عمليات در جبهه شمال يا جنوبي بود، كسب تجارب عملياتي و آماده‌سازی نيروي خودي براي عمليات بزرگ‌تر بود. بدين معني كه عمليات در اين منطقه (جبهه مياني) به نسبت عمل در جبهه شمالي يا جنوبي در مقياس و ابعاد خيلي کوچک‌تری صورت می‌گرفت بنابراين كار طرح‌ریزی و هدايت عمليات و كنترل نيروها ساده‌تر بود. فرمانده و ستاد جديد یک‌باره خود را درگير عمليات در مناطق وسيعي مـانند غرب كرخه  نمی‌کرد.»( بختیاری، 1387: 39)

پ) اقدامات نزاجا در جبهه میانی جهت مقابله با نیروهای دشمن قبل و حین عملیات طریق القدس

   «منطقه عملیاتی طریق القدس از شمال محدود به زمین‌های رملی و ارتفاع میشداغ و از جنوب به رودخانه کرخه کور به عرض تقریبی 30 کیلومتر و از شرق از بخشداری حمیدیه واقع در 25 کیلومتری شمال غربی اهوازشروع و به سمت هورالعظیم و مرز ایران و عراق به عمق 80 کیلومتر می‌باشد. مهمترین محور مواصلاتی دو کشور حلفائیه، تنگه چزابه، سوسنگرد، حمیدیه و اهواز(که از مرز تا اهواز 90 کیلومتر و از مرز تا حلفائیه عراق40 کیلومتر) می‌باشد.»( بختیاری و همکار، 1390: 7)

«در منطقه دشت آزادگان پنج عملیات آفندی با دامنه نسبتاً گسترده(عملیات آزاد سازی سوسنگرد در ماه دوم جنگ(24/8/1359) توسط یگان‌های لشکر 92 زرهی اهوازدر منطقه عمومی سوسنگرد، عملیات آفندی نصر ماه چهارم جنگ(15/10/ 1359) توسط لشکرهای(16 و 92زرهی) در منطقه شمال کرخه کور و منطقه هویزه به منظور نرسیدن دشمن به جاده حمیدیه به سوسنگرد، عملیات آفندی الله اکبر ماه هشتم جنگ(31/2/1360) توسط لشکرهای(16 و 92زرهی) و 400 نفر از نیروهای شهید چمران به منظور تصرف تپه الله اکبر و عقب راندن دشمن تا دهکده جابر حمدان، عملیات آفندی طراح (5/5/1360) توسط لشکرهای(16 و92)زرهی و تیپ55 هوابرد در منطقه عمومی سوسنگرد به منظور قطع جاده حمیدیه-سوسنگرد و بستن عقبه نیروهای دشمن و عملیات آفندی خیبر (11/6/1360) توسط تیپ 3 زرهی لشکر 91 زرهی برای تصرف تپه‌های( عصا شکل و سبز) به منظور عقب راندن، آزاد سازی مناطق اشغالی، انهدام نیروهای عراقی و فرسوده کردن دشمن) و دستیابی نیروهای خودی به زمین‌های پدافندی مناسب‌تر که زمینه‌ساز انجام عملیات گسترده طریق‌القدس بوده است:» (بختیاری، 1387: 29)

«لازم به ذكر است در جلسات بحث و شور ستادي فردي از سپاه پاسداران حضور نداشت و منحصراً کارکنان قرارگاه مقدم نيروي زميني شركت می‌کردند، امّا فرمانده نيروي زميني شخصاً در جلسات بحث و بررسي سپاه كه در قرارگاه سپاه در خوزستان(كه در محل باشگاه گلف اهواز مستقرشده بود) شركت می‌کرد و طبعاً نظرات قرارگاه مقدم نيروي زميني را به آنان منعكس می‌کرد و يا در ارائه تدابير خود به قرارگاه مقدم نظرات آنان را ملحوظ می‌داشت. در جلسات شور ستادي كه با حضور فرماندهي نيروي زميني تشكيل شد افسران قرارگاه مقدم نزاجا نتيجه بررسی‌های خود را به اطلاع  فرمانده نيرو رسانده و راه‌کار خود را براي اين عمليات تقريباً به شرح زير پيشنهاد نمودند :

اولاً تقدم اجراي عمليات در منطقه جنوب به منطقه جبهه مياني خوزستان داده شود. ثانياً لشکر16 زرهي با در اختيار گرفتن تيپ3 زرهي لشکر92 خوزستان و یگان‌های سپاه پاسداران، در منطقه شمال و جنوب كرخه تك نموده، بستان و مناطق غربي سوسنگرد را آزاد نمايند سپس با اتّكا به موانع طبيعي منطقه مانند نهرهاي نيسان و كرانه شرقي هورالعظيم و زمین‌های رملي شمال بستان در منطقه پدافند نمايند.

با واگذاري اين مأموريت به لشکر16 زرهي، مسئوليت طرح‌ریزی، اجرا و هدايت عمليات با لشکر مزبور بود و قرارگاه مقدم نزاجا نقش نظارت و كنترل کلی بر عمليات یگان‌های ارتش و سپاه را عهده‌دار بود.

قرارگاه مقدم نيروي زميني در جنوب، در تاريخ 5/8/60 با صدور يك دستور جزءبه‌جزء، شماره 17 رسماً به لشکر16 زرهي مأموريت عمليات در شمال و جنوب كرخه را واگذار نمود ، طبق اين مأموريت لشکر می‌بایستی در ساعت (س) روز (ر) تك نموده، بستان و منطقه غرب سوسنگرد را تأمين سپس با اتكاء به كرانه شمالي نهر نيسان، ساحل شرقي هورالعظيم و زمين‌هاي رملي شمال غربی بستان در منطقه پدافند نمايد. لشکر16 زرهي پس از دريافت اين مأموريت اقدام به تهيه طرح عملياتي خود نموده و درخواست كرد كه تيپ2 زرهي آن لشکر كه بيش از يك‌سال بود در كنترل نيروي زميني قرار داشت و در دشت چهيلا به عنوان احتياط نيرو گسترش يافته بود، براي اين عمليات و افزايش توان رزمي در اختيار لشکر گذارده شود.

قرارگاه مقدم نيروي زميني با درخواست مزبور موافقت نمود تا ابتكار و آزادي عمل از لشکر مزبور سلب نشده باشد ، بعلاوه با وارد عمل شدن یگان‌های پياده سپاه پاسداران در كنار رزمندگان ارتش كمبودي از لحاظ پیاده‌نظام در منطقه به وجود نمی‌آمد. به هرحال، دستور تعويض تیپ‌های یادشده صادر گرديد و تيپ2 زرهي به منطقه غرب سوسنگرد تغيير مكان داده و به ‌جای تيپ 55 هوابرد در منطقه شمالي تيپ1 زرهي آن لشکر مستقر گرديد.»( بختیاری، 1387: 40)

«ازنظر فرمانده و سازمان رزمی در مراحل طرح‌ریزی کلیه نیروهای ارتشی و سپاهی شرکت‌کننده در این عملیات تحت کنترل عملیاتی لشکر 16زرهی قرارداده شده بودند ولی بعدا در حین طرح‌ریزی تغییراتی داده شد. در نهایت تیپ 3 لشکر 92زرهی در شمال و لشکر 16زرهی در جنوب کرخه بطور مستقل تحت فرماندهی قرارگاه موقت وارد عمل شده و رابطه یگان‌های ارتشی و سپاهی هم تقریبا به صورت همتا و با هماهنگی در طرح‌ریزی، اجرا و هدایت عملیات درآمد. تعداد گردان‌های مانوری یگان‌های ارتشی شرکت کننده در عملیات از لشکرهای(16و 92) زرهی با احتساب تیپ2 لشکر 92 زرهی که در احتیاط بوده و تیپ1 لشکر 77پیاده، 25 گردان بوده و یگان‌های سپاهی شرکت کننده در عملیات در قالب 4 تیپ که تازه به صورت تیپ درآمده بودند تعداد 30 گردان مانوری سبک با احتساب 2 گردان از گروه جنگ‌های نا منظم ( که پس از شهادت شهید چمران در اختیار سپاه پاسداران قرارگرفت) در عملیات مذکور مشارک کردند. در این عملیات تعداد 32 آتشبار از گردان‌های مختلف با انواع کالیبرهای مختلف یگان‌های مانوری را پشتیبانی آتش نمودند. ضمنا تعدادی از گردان‌های پشتیبانی رزمی و پشتیبانی خدمات رزمی لشکرهای شرکت کننده در عملیات مداومت پشتیبانی عملیات را برعهده داشتند. تعداد یگان‌های عمده متجاور که تحت کنترل عملیاتی منطقه شیب عراق قرار داشته تعداد5 تیپ در قالب19 گردان مانوری و تعدادی یگان‌های جیش الشعبی(ارتش خلقی) بوده که با 4 گردان توپخانه صحرایی و تعدادی گردان‌های پدافند هوایی با کالیبرهای مختلف و نیروی هوایی عراق پشتیبانی می‌شدند.»( بختیاری و همکار، 1390: 86 و 202)

6) «هوانیروز با بهره‌گیری از 20 فروند بالگرد از انواع مختلف و شرکت گروه رزمی کرمان و پشتیبانی عمومی اصفهان به عنوان پشتیبانی و احتیاط با انجام 126 سورتی ضمن انهدام ادوات زرهی دشمن، سنگرها، نقاط تجمع و ... در عملیات طریق القدس از نیروهای رزمنده پشتیبانی  نمودند.» (خلیلی، 1384:362)

ث) اقدامات نزاجا در جبهه شمالی جهت مقابله با نیروهای دشمن قبل و حین اجرای عملیات فتح المبین:

منطقه عملیات فتح المبین از شمال به دامنه جنوبی ارتفاعات کبیرکوه(خرولی، اسکندر خندان، سپتون، تپه350 و شاوریه)، از غرب به عین خوش، تپه‌های تینه و کوه میشداغ، از جنوب به تپه‌های رملی لخیضر و دشت چهیلا و از شرق به رودخانه کرخه محدود می‌شود.

 1)«عمليات فتح‌المبين در اولين روزهاي سال 1361 بعد از هجده ماه تجاوز عراق آغاز شد. قطعا با اجرای عملیات‌های نیمه گسترده قبل از عملیات کربلای2 ( فتح المبین) در جبهه شمالی(مقاومت سرسختانه گردان 283 سوار زرهي لشکر92زرهی و تیپ84خرم آباد در شرق رودخانة دويرج و دامنه تپه‌هاي غربي عين‌خوش در مقابل لشکر10زرهی عراق، مقاومت شجاعانه تیپ2 زرهی دزفول و گروه رزمی 37زرهی  جهت جلوگیری از پیشروی لشکر 10 زرهی عراق به سمت اندیمشک و عبور از پل نادری و استقرار لشکرهای 21 حمزه و 16زرهی قزوین  و گروه رزمی 291 تانک لشکر77 پیاده خراسان در حوالی شهر دزفول، سازماندهی پدافند از سرپل سرخه‌نادري تا عبدالله‌خان در منطقة غرب دزفول ـ شوش، اجرای عملیات آفندی لشکر 21پیاده به منظوردور زدن مواضع پدافندي دشمن از طريق دهليز شمالي منطقه براي تصرف تپه‌هاي علي‌گره‌زد، تهديد عقبه دشمن و انهدام نيروهاي دشمن در تپه‌هاي علي‌گره‌زد وگرفتن سرپلی در غرب رودخانه کرخه) زمینه موفقیت عملیات فتح المبین شده‌ است.» ( بختیاری،1387: 31) و ( موسوی قویدل، 1387: 44)

2) تک‌های مختل کننده  دشمن جهت جلوگیری از اجرای عملیات فتح‌المبین

الف)) تک مختل کننده در غرب دزفول

 «عراق بر اساس اطلاعات کسب کرده از تمركز نيروهاي ايراني در منطقه غرب دزفول در 17/11/1360 در منطقه چزابه براي تصرف شهر بُستان و به‌ هم ريختن آرايش نيروهاي ايراني اقدام به تك كرد. گرچه دستاورد عمده‌اي در منطقه عمليات نداشت، ولي در اجراي عمليات فتح‌المبين يك ماه وقفه ايجاد نمود. »(همان، 51)

ب)) تک  مختل کننده  در منطقه  رقابیه:

«تك مختل‌كننده ديگر با يك تيپ پياده و يك تيپ زرهي در منطقه رقابيه اجرا شد. درحاالي‌كه يگان‌هاي تيپ 55 هوابرد با تيپ 8 نجف سپاه پاسداران شناسايي‌ها را انجام و با ادغام نيروها آماده اجراي عمليات كربلا 2 بودند، در ساعت 2330 روز 28 اسفندماه 1360 فرمانده گردان پياده هوابرد مستقر در منطقه چپ خط پدافندي تيپ با نيروهاي تك‌ور دشمن درگير شد كه گردان موفق گرديد با وارد كردن تلفات و ضايعات تك دشمن را دفع كند. همزمان فرمانده گردان مستقر در منطقه راست خط پدافندي تيپ اعلام كرد دشمن ضمن اجراي آتش سنگين بر روي مواضع خودي با دور زدن مواضع پدافندي از جناح راست گردان از مناطق رملي اشغال نشده عبور و مواضع استراحت گردان را اشغال كرده است. فرمانده تيپ هوابرد با دو گردان ادغامي از دو جناح شمالي و جنوبي به منطقه رخنه شده (مواضع استراحت گردان) هجوم و با پرتاب نارنجك و آر. پي. جي7 به سنگرها تعداد زيادي از نفرات دشمن را به هلاكت رسانده و تعدادي موفق به فرار مي‌شوند. نفرات درحال فرار دشمن با نيروهاي خودي مستقر در مواضع پدافندي مقدم برخورد و جنگ تن به تن آغاز مي‌شود و سرانجام در ساعت 0300 روز 29 اسفند نيروهاي دشمن منهدم مي‌شوند.»( همان، 53)

پ)) تك مختل‌كننده در منطقه شوش:

 دشمن در ساعت 0300 روز 29 اسفندماه 1360 تك را با اجراي آتش سنگيني به مدت بيش از يك ساعت در منطقه شلش و عمارنه با نيرويي به استعداد دو تيپ تقويت شده زرهي آغاز و در ساعت 0150 پيشروي را به سمت مواضع يگان‌هاي تیپ2لشكر 77 پياده و يگان‌هايي از سپاه پاسداران كه در منطقه شوش در غرب رودخانة كرخه در حال آماده شدن براي حمله بودند، شروع كرد و درگيري سهمگيني را در اين منطقه به‌وجود آورد. نيروهاي مدافع در ساعات اوليه نبرد پيشروي متجاوز را سد كردند. دشمن با تقويت نيروهاي خود تك را ادامه و موفق به ايجاد رخنه در مواضع تیپ2قرارگاه فجر شد. ولي قرارگاه ضمن سد رخنه دشمن با وارد عمل كردن احتياط، نيروهاي دشمن را در داخل رخنه منهدم و رخنه را ترميم كرد. تلاش آفندي دشمن با آغاز روشنايي روز در منطقه ادامه يافت و اين بار نيز يگان‌هاي زرهي دشمن با پشتيباني آتش سنگين توپخانه پيشروي را براي تصرف سرپل نيروهاي ايراني در غرب شوش ادامه دادند ولي بازهم مدافعين ايثارگر حمله نيروهاي متجاوز را دفع و در ساعت 1400 روز 29/12/1360 تك دشمن متوقف شد. در اين عمليات رزمندگان دلاور قرارگاه فجر تعداد 80 نفر از نيروهاي دشمن را اسير و 7دستگاه تانك متجاوزين را به غنيمت گرفتند و دشمن با قبول تلفات و خسارات سنگين از ادامه تك منصرف و به مواضع اوليه خود عقب‌نشيني كرد. » (همان، 56)

3) «پس از دو عمليات آفندي موفقيت‌آميز ثامن‌الائمه (ع) (شكست حصر آبادان) و طريق‌القدس (‌آزادسازي بستان و مناطق غرب سوسنگرد)، نبرد فتح‌المبين در دوم فروردين ‌ماه 1361در جبهه شمالي، صحنة عمليات خوزستان ( منطقة غرب دزفول ـ شوش) به مرحلة اجرا درآمد. اين عمليات در مقايسه با نبردهاي متعددي كه در اين مدت بين دو نيروي متخاصم به‌وقوع پيوسته بود از نظر وسعت منطقة عمليات و استعداد نيروهاي عمل‌كننده بزرگترين و عظيم‌ترين آنها بود. در اين نبرد رزمندگان اسلام موفق شدند با به‌كار بردن مانور‌هاي متعدد و اجراي پي در پي مراحل عمليات، ابتكار عمل را از دشمن سلب و ارادة خود را به دشمن تحميل ضمن تلفات و خسارات سنگين به دشمن، آزادسازي 2200 كيلومتر مربع از سرزمين‌هاي اشغالي در غرب رودخانة كرخه تا شرق رودخانه دويرج (تپه‌هاي ابوصليبي‌خات، علي‌گره‌زد، شاوريه، دشت‌عباس، دشت دهلران، رشته ارتفاعات تينه با معابر حساس آن (عين‌خوش، ابوغريب و دوسلك) و تنگ رقابيه و تعداد زيادي روستاهاي غرب كرخه)شد.» (موسوی قویدل، 1387: 21)

«ترکیب نیروهای خودی شرکت کننده در عملیات فتح المبین لشکرهای( 21پ، 77پ، 64پ و92ز) و تیپ‌های( 84پ و 55 هوابرد) با 50 گردان مانوری و 23 گردان سبک از نیروهای مردمی در قالب تیپ‌های سپاه پاسداران که با 17 گردان توپخانه با کالیبرهای مختلف ازارتش پشتیبانی آتش می‌شدند ضمنا گردان‌های پشتیبانی رزمی و پشتیبانی خدمات رزمی پشتیبای‌های آمادی را برعهده داشتند. در مقابل 2 لشکر 1 مکانیزه و 10زرهی که با حدود 23 گردان مانوری که توسط 8 گردان توپخانه صحرایی و تعدادی توپخانه پدافند هوایی و نیروی هوایی عراق پشتیبانی می‌شدند صف‌آرایی کردند.»(همان، 66)

4) «هوانیروز با با بهره‌گیری از 110 فروند بالگرد از انواع مختلف و شرکت گروه‌های رزمی کرمانشاه، کرمان، مسجدسلیمان، مرکز آموزش هوانیروز، یگان هدف‌کش و پشتیبانی عمومی اصفهان با انجام 4077 ساعت پروازدر 3500 سورتی ضمن انهدام ادوات زرهی دشمن، سنگرها، نقاط تجمع و ... در عملیات فتح المبین از نیروهای رزمنده پشتیبانی  نمودند. در این عملیات نسبت به تخلیه 2695 مجروح و رساندن 2840تن آذوقه و مهمات به رزمندگان کمک موثری نمودند» ( همان، 364)

چ) اقدامات اجا در جبهه جنوبی جهت مقابله با نیروهای دشمن قبل و حین عملیات بیت المقدس

 1)«برای محو آثار تجاوز، احقاق حقوق و جبران خسارت‌های وارده بر آن در شرایط موجود جهانی که مجامع حقوقی بین المللی در اثر اعمال فشار ابر قدرت‌های سیاسی، نظامی، اقتصادی و ...قادر به دادخواهی نیستند، تنها راه مقابله با دشمن حمله و انهدام نیروهای متجاوز می‌باشد. با در نظر گرفتن چنین واقعیت ملموس، نبرد بیت المقدس در ادامه یک سلسله عملیات‌های آفندی کوچک و گسترده‌ی قبلی نیروهای سه‌گانه ارتش و مقاومت نیروهای مردمی انجام گرفت. منتها این‌بار با ابعادی وسیع‌تر با توان رزمی بیشتر برای انهدام دشمن و ازبین بردن میل جنگجویی متجاوز و کشاندن او به موضع انفعالی سیاسی و نظامی طرح‌ریزی و به اجرا درآمد. عملیات بیت المقدس با نتایج چشمگیر سیاسی و نظامی خود بویژه آزاد سازی خرمشهر (که به صورت یک هدف ملی درآمده بود) و تهدید بصره، حیثیت و اعتبار نیروهای مسلح ما را در جهان افزایش داد. این عملیات منجر به آزاد سازی حدود 6000کیلومتر مربع از خاک وطن شد. جهت تحقق چنین پیروزی چشم‌گیر رزمندگان اسلام زمینه‌ عملیات‌های قبلی(  مقاومت 34 روزه خرمشهر توسط تکاوران دریایی، گردان 151دژ، نیروهایی از لشکر 92زرهی و نیروهای مردمی، عملیات آفندی و پدافندی شمال آبادان(8و9/8/1359) جهت جلوگیری از سقوط آبادان با مقاومت گردان 144پیاده لشکر21 پیاده، گردان 153پیاده لشکر 77پیاده و نیروهایی از ژاندارمری و شهربانی با پشتیبانی هوانیروز تحت فرماندهی قرارگاه اروند، عملیات آفندی توکل(20/10/1359) شکستن خط پدافندی دشمن در سه راهی آبادان و کوی ذولفقار، عملیات آفندی فرمانده کل قوا( 21/3/1360) توسط تیپ1 لشکر77پیاده و گروه رزمی37زرهی و گردان 144پیاده به منظور کامل نشدن محاصره آبادان و عملیات ثامن الائمه(ع)(5/7/1360) توسط لشکر 77پیاده  و شکستن محاصره آبادان با کمک برادران سپاه پاسداران و پشتیبای هوانیروز و نهاجا)  تاثیر گزار بوده است » (بختیاری، 1387: 12) و  ( جعفری، 1389:  19)

«ترکیب نیروهای خودی از نیروی زمینی ارتش عناصر مانوری لشکرهای(16ز، 21پ و 92ز)، تیپ‌های( 58ت، 55 هوابرد، 23نیرومخصوص و 37ز)، از نیروی دریایی ارتش 300 فروند قایق‌ هجومی، 3 گروهان آبی خاکی و 1 گردان تکاور و 2 گردان تفنگدار، از ژاندارمری 3 گردان پیاده  و سپاه پاسداران شامل لشکرهای(لشکر1قدس، لشکر3 فتح و لشکر5نصر) و تیپ‌های مستقل30 زرهی، 17قم، 35 امام سجاد و 33 المهدی) و جهادگران جهاد سازندگی جمعا 195 گردان مانوری(تعداد 61 گردان از ارتش و 134 گردان از سپاه پاسداران) وارد عمل شده که توسط 29 گردان توپخانه صحرایی و 5 گردان مهندسی و 1 گردان پل و تعدادی از گردان‌های توپخانه سپاه پشتیبانی می‌شدند. در مقابل 6 لشکر و9 تیپ دشمن که با انبوهی از گردان‌های توپخانه و نیروی هوایی پشتیبانی می‌شدند عملیات را با موفقیت انجام دادند.»(بختیاری، 1387:47)

2) هوانیروز با با بهره‌گیری از 108 فروند بالگرد از انواع مختلف و شرکت گروه‌های رزمی کرمان، مسجدسلیمان، مرکز آموزش هوانیروز، یگان هدف‌کش و پشتیبانی عمومی اصفهان  با انجام 3670 ساعت پروازدر ضمن انهدام ادوات زرهی دشمن، سنگرها، نقاط تجمع و ... در عملیات بیت المقدس از نیروهای رزمنده پشتیبانی  نمودند. در این عملیات نسبت به تخلیه 7820 مجروح و رساندن 101تن آذوقه و مهمات به رزمندگان کمک موثری نمودند» ( همان، 364)

3) «يگان‌هاي مهندسي رزمي در ايجاد معبر، خاكريز و تهيه مواضع براي استقرار نيروها و امكان تحكيم هدف در فاصله زماني بسيار محدود در مناطق متصرفي اقدامات بسیار خوبی داشته و در عملیات فتح المبین در انجام فعالیت‌های مهندسی برای يگان‌هاي قرارگاه قدس اثرات بسزايي در نگهداري مناطق و موفقيت در آن عمليات را فراهم كردند، ولي برجسته‌ترين فعاليت يگان‌هاي مهندسي در جاده‌سازي و مرمت جاده‌ها آشكار شد. عملیات کربلا 3 با توجه به عملیات عبور از رودخانه، منطقه وسیع و بیابانی، موانع و مواضع پدافندی دشمن نیاز به تلاش‌های فراوان مهندسی رزمی به ویژه در امر عبور از رودخانه و احداث و تعمیر و نگهداری جاده‌ها در منطقه داشت. یگان‌های مهندسی رزمی شرکت کننده در عملیات بیت المقدس(گردان‌های مهندسی رزمی، یگان‌های پل شناور، مهندسی رزمی ستاد پشتیبانی مناطق جنگی(جهاد سازندگی) با وسایل سنگین مهندسی از قبیل ماشین‌های راه‌سازی و خاک‌برداری و ... و مهندسی رزمی سپاه پاسداران) در تماس و همکاری نزدیک با شور و علاقه خاص حداکثر تلاش لازم را به عمل آوردند. در این عملیات (عبور از رودخانه کارون) برای عبور دادن نیروها و تجهیزات تعداد 7 دستگاه پل پی ام پی، 10 دستگاه طراده جی اس پی، 10 فروند قایق بزرگ 27 فوتی و 300 فروند قایق هجومی جیمینی بکار گرفته شد.( هرچند از 7 دستگاه پل شناور یک دستگاه در اختیار لشکر77پیاده و یک دستگاه در اختیار ستاد قرارگاه کربلا قرار گرفته بود و 5 دستگاه در این عملیات استفاده شد.) » (بختیاری، 1387: 56)

3- اقدامات نیروی هوایی ارتش برای بیرون راندن دشمن (در سال دوم جنگ)

    «باتوجه به ماموریت‌های راهبردی در یک نیروی هوایی پیشرفته (آفند راهبرد هوایی، مراقبت راهبرد هوایی و پدافند راهبرد هوایی) ماموریت‌های راهکنشی نهاجا در دفاع مقدس نیز شامل(آفند راهکنش هوایی، مراقبت راهکنش هوایی و پدافند راهکنش هوایی) می‌باشد که در بخش ماموریت راهکنش هوایی؛ انهدام نیروهای دشمن، پشتیبانی نزدیک هوایی از نیروهای سطحی و بکارگیری موشک‌های زمین به زمین تاکتیکی و در بخش مراقبت راهکنش هوایی؛ بکارگیری ایستگاه‌های رادار تاکتیکی، هواپیماهای جمع‌‌آوری اطلاعات، عکس‌برداری هوایی تاکتیکی و پرواز دادن هواپیماهای بدون سرنشین و در بخش دفاع راهکنش هوایی؛ هواپیماهای رهگیر و یگان‌های پدافند زمین به هوا برای تامین آسمان منطقه عملیات و دفاع موشکی صحنه نبرد منظور شده است.

البته ماموریت‌های راهبردی نهاجا تنها به همین انهدام (نیروها، ادوات زرهی، پالایشگاه‌ها، تاسیسات و زیر ساخت‌های نظامی و اقتصادی) دشمن با انجام عملیات‌هایی مانند عملیات (انتقام، کمان 99، انهدام    پالایشگاه‌ها، انهدام پل نظامی بهمنشیر، پشتیبانی از عملیات‌‌های مروارید، نصر، توکل و...) ختم نشد بلکه انهدام پایگاه هوایی الولید در غرب عراق و فرودگاه‌های اچ 3 در مرز اردن و سوریه، پرواز برهم زدن کنفرانس سران کشورهای غیر متعهد‌ در بغداد، حمله هوایی به کاخ ریاست جمهوری عراق در منطقه شمال‌غرب (هنگامی که صدام و خانواده‌اش در آنجا در حال استراحت بودند)، عکس‌برداری هوایی از مراکز راهبردی عراق و از همه مهمتر دفاع هوایی از میهن اسلامی بوده است.

در همان سال نخست جنگ نهاجا توانست بیش از13000تن مهمات بر فراز پایگاه‌ها، تاسیسات اقتصادی و نظامی و بر سر نیروهای دشمن فرو ریخته و این نیرو 17147سورتی پرواز ترابری، 14423سورتی پرواز مراقبت هوایی برفراز مناطق جنگی، 1463سورتی پرواز بمباران هوایی، 262سورتی پرواز شناسایی راهکنشی و راهبردی و 464سورتی پرواز مراقبت دریایی و شناسایی کشتی‌های بیگانه در خلیج فارس انجام داده است.»

(نمکی عراقی، 1395: 110)

نهاجا برای پشتیبانی نزدیک هوایی از عملیات‌های سطحی نیروهای زمینی و دریایی اقدامات زیر را در سال دوم جنگ تحمیلی انجام داده است:

الف) شبح 2عملیات مشترک ثامن الائمه(ع)(پشتیبای هوایی از عملیات پاک‌سازی شرق کارون)

«قرارگاه اروند در ماهشهربه فرماندهی ژاندارمری کل کشور( به فرماندهی سرهنگ فروزان) در روز هشتم فروردین 1360 به فرماندهی لشکر77پیاده(به فرماندهی سرهنگ شهاب الدین جوادی) واگذار و با همکاری سپاه پاسداران نسبت به تهیه طرحی جهت پاک‌سازی شرق کارون اقدام نمودند. که برابر درخواست نزاجا جهت بمباران هوایی قرارگاه‌های لشکرسوم زرهی در شمال جزیره آبادان و قرارگاه لشکر نهم زرهی سپاه سوم عراق در منطقه هویزه و جفیر پیوست پشتیبانی نزدیک هوایی را شبح2 که استخوان‌بندی این طرح بهره برداری از هواپیماهای فانتوم 2 محکم شده بود ( فانتوم در زبان بیگانه به معنی شبح می‌باشد) شبح 2   نام‌گذاری شد. برابر طرح نهاجا در مناطق مارد، سلمانیه و بهمنشیر توسط پایگاه ششم شکاری بمباران شد.» (همان، 154)

ب) شبح 2عملیات مشترک طریق القدس( پشتیبانی هوایی از عملیات پاک‌سازی هویزه و بستان)

 «با کسب پیروزی در عملیات ثامن الائمه(ع) نخستین تجربه پیروزی بزرگ در آزادسازی سرزمین‌های اشغال شده در خوزستان برای اجا بدست آمد تا روحیه دشمن ستیزی نیروهای مسلح به ویژه نهاجا دوچندان شود. مدت‌ها بود که فرماندهان به دنبال فرصت مناسب برای دور کردن لشکرهای 9زرهی و 5 مکانیزه دشمن از شهر اهواز بودند.برای این کار عملیات هایی مانند عملیات نصر که تجربه تلخی نیز بوده انجام شده بود با اجرای این طرح بهترین فرصت ممکن بعد عملیات ثامن الائمه(ع) جهت ایجاد شکاف بین نیروهای دشمن بود. نهاجا با کسب تجربه در شبح2 بار دیگر دستور رزمی شبح2 با همان کیفیت قبلی در پشتیبانی رزمی هوایی، مراقبت مسلحانه هوایی، دفاع تاکتیکی، پردازش اطلاعات و اعلام هشدار و...این بار جهت پشتیبانی لشکرهای 16 زرهی و 92زرهی و سایر نیروهای مردمی  به پایگاه‌ها ابلاغ شد. نهاجا در عملیات شبح 2 دوم با استفاده از هواپیماهای اف 14 که مجهز به موشک‌های فنیکس بوده جهت مقابله با هواپیماهای جنگی پایگاه‌های هوایی کوت در استان عماره و پایگاه هوایی شعیبیه در استان بصره بخصوص تعداد 25 فروند هواپیمای میراز اف 1 دریافتی از کارخانه داسولت برگه فرانسه که مجهز به موشک‌های هوا به هوای راداری(سوپرماترا ار-530) بوده و پرواز هواپیماهای جنگنده رهگیر میگ23درگیری سختی داشته و دو فروند هواپیمای اف-14 خودی سقوط شد. به دنبال آن حجم پروازهای بمباران هوایی سوخو22 و 7 نیروی هوایی عراق افزایش پیدا کرد.» (همان، 189)

پ) شبح3 عملیات مشترک فتح المبین(پشتیبانی هوایی برای پاک‌سازی دشت عباس و عین خوش)

«پس از دریافت دستور عملیاتی کربلای2 از اجا در هفتم اسفند 1360 دستور رزمی شبح3 توسط نهاجا نوشته شد. قرارگاه ویژه عملیات هوایی جنوب در راستای طرح شبح3 از بام تا شام عملیات دفاع هوایی صحنه نبرد را با پرواز خلبانان هواپیماهای اف-14 برقرار کرده و گسترش دفاع موشکی صحنه نبرد نیز با انتقال سایت‌های موشکی پایگاه هوایی دزفول به میان صحنه در کنار یگان‌های نزاجا در غرب دزفول همه چیز آماده شد تا حمله سرنوشت‌ساز کربلای 2 آغاز شود.

برابر دستور قرارگاه کربلا، نهاجا نسبت به بمباران قرارگاه تیپ‌های(1و27 مکانیزه و 96پیاده) اقدام و سپس عکسبرداری نمود. در ضمن با ایجاد یک سکوی پرتاب موشک هاوک در منطقه عملیاتی که در دفاع موشکی صحنه نبرد شرکت داشت. اگرچه دومین تجربه در میدان‌های عملیاتی زمینی بود اما توانستند دو فروند هواپیمای دشمن را در  عملیات فتح المبین سرنگون سازند. » (همان،208)

ت) شبح 3 عملیات مشترک بیت المقدس( پشتیبانی هوایی برای پاک‌سازی دشت شادگان و خرمشهر)

 1)«نهاجا با تهیه طرح پشتیبانی هوایی از عملیات کربلای 3 به نام شبح3دوم علاوه بر وضعیت‌های آفندی و پدافندی عملیات بیت المقدس پیش‌بینی‌های لازم برای پشتیبانی نزدیک هوایی از حرکات به عقب نیروها به عمل آورده بود. برای مراحل آفندی نیروهای خودی در طرح مذکور روزانه 20 سورتی پشتیبانی نزدیک هوایی که 8 سورتی پشتیبانی نزدیک ارتفاع پایین و 12 سورتی ارتفاع بالا بود و همچنین برای عملیات پدافندی نیروهای خودی 8 سورتی پشتیبانی نزدیک ارتفاع پایین منظور نموده بود. و برای وضعیت‌های اضطراری و مخاطره شدید 20سورتی پشتیبانی هوایی پیش‌بینی کرده بود. این پشتیبانی‌ها با بهره‌گیری از هواپیماهای اف-4 و اف- 5 از پایگاه‌های دزفول و امیدیه انجام می‌گرفت» (بختیاری، 1387: 54)

4- اقدامات نیروی دریایی ارتش برای بیرون راندن دشمن (در سال دوم جنگ)

    نداجا دفاع و پاسداري از حاکميت ملي، حقوق و منافع جمهوري اسلامي ايران در آب‌هاي سرزميني، جزاير و تاسيسات دريايي کشور در برابر هرگونه تجاوز خارجي و انهدام نيروهاي متجاوز و نيز کنترل و تامين خطوط مواصلات دريايي خودي، پاسداري و دفاع از حقوق و منافع کشور در آب‌هاي آزاد فلات قاره، مناطق انحصاري اقتصادي کشور در برابر هرگونه تجاوز نظامي خارجي و بازرسي کشتي‌ها و انهدام تاسيسات دريايي دشمن و نيروهاي متجاوز برعهده دارد. براساس ماموریت یادشده اقدامات زیر در سال دوم جنگ صورت گرفت

الف) عملیات ثامن الائمه (ع) (شکست حصر آبادان): «دشمن بعثی وقتی خرمشهر را اشغال نمود با قصد تصرف آبادان، از رود کارون و منطقه حفارشرقی عبور کرده و با قطع جاده آبادان-ماهشهر، تا ايستگاه 7 پيشروي و وارد نخلستان سواحل رودخانه بهمنشير گردید. در این زمان شهر در محاصره نیروهای عراقی قرارگرفت و کلیه خطوط مواصلاتی زمینی به جزیره آبادان قطع و تنها راه دسترسی به شهر از طریق دریا، رودخانه ‌و خورها ممکن بود. دراین شرایط نداجا با اعزام انواع بالگرد(SH,RH,AB)، هواناو (SRN6,BH7)ولنچ به بندر امام خمینی(ره) و ماهشهر، عملیات پشتیبانی از رزمندگان اسلام، کمک‌رسانی و تخلیه ساکنین منطقه آبادان را آغاز نمود. یگان‌های پروازی از مسیرهوائی بندر ماهشهر-چوئبده، هواناوها ولنچ‌ها از مسیر بندر امام خمینی (ره) – کانال خورموسی –‌ شمال خلیج فارس‌–‌ ‌رودخانه بهمنشیر- چوئبده توانستند عملیات پشتیبانی،کمک‌رسانی و تخلیه ساکنین را بطور مستمر و شبانه‌روزی زیر آتش سنگین توپخانه هوائی، زمینی و حمله هواپیماهای دشمن با موفقیت اجرا نمایند، انجام این عملیات‌ها قبل از عملیات ثامن‌الائمه(ع) موجب گردید، حجم عظیمی از نیروهای رزمنده تازه نفس( بویژه لشکر 77 پیاده خراسان)، مهمات، جنگ‌افزار، دارو، مواد غذايي و سایر محموله‌های نظامی به بندر چوئبده و همچنین شهدا، مجروحین و ساکنین شهرستان آبادان به بندرامام‌خمینی(ره) و ماهشهرترابری گردند. لشکر 77 پیاده خراسان به عنوان فرمانده اروند رود در منطقه مستقر و توانست با احداث جاده وحدت، پشتیبانی از رزمندگان را تسریع و تداوم بخشد. توان رزمی رزمندگان اسلام تقویت گردیده و توانستند با اجرای چندین عملیات آفندی(توکل، فرمانده کل قوا وتک جاده ماهشهر-آبادان) پیشروی دشمن را متوقف نموده و آبادان را ازسقوط حتمی نجات دهند.» (معنوی، 1384: 378)

ب- اسکورت کاروان(جنگ اقتصادی): «اقتصاد ایران نیز طی هشت سال جنگ با فراز و نشیب‌ها و مشکلات بسیاری همراه گشت. نفت همواره در اقتصاد ایران نقش عمده اي داشته است. سهم بالاي درآمدهاي نفتی حاکی از وابستگی کشور به نفت است و هرگونه نوسان در قیمت یا بروز مشکلات در تولید و صادرات آن، بر اقتصاد کشور تاثیر فراوانی می گذارد نفت وصنعت نفت در بناي اقتصادي کشورهاي تولید کننده این ماده‌ي گرانبها، نقش اساسی را ایفا می کند . اولا در ایران نفت به عنوان یک منبع انرژي زندگی و اقتصاد مردم کشور را متحول ساخته و رشد و توسعه‌ي اقتصادي را باعث گردیده است. ثانیا درآمد حاصل از نفت سبب ترقی و پیشرفت در همه شئون اقتصادي و اجتماعی کشور شده است. عواید"درآمدها "حاصل از بهره برداري از منابع نفتی ,همیشه قسمت مهمی از درآمدهاي ایران را تشکیل می داده است» (ذوقی 1381 ، 89) .

پ-«اسکورت کشتی‌های تجاری به بنادر بوشهر و امام خمینی (ره) به منظور باز نگه داشتن خطوط مواصلات دریایی و تأمین نیازمندی‌های مردم و بیشترین بهره‌برداری از بنادر کشور به ویژه بنادری مانند بندر امام (ره) که دارای تسهیلات بندری مناسب برای تخلیه و خط راه‌آهن بود، از عمده هدف‌های نیروی دریایی در زمان جنگ به شمار می‌رفت که اجرا گردید. دشمن در روزهای آغازین جنگ با بکار گیری موشک های استیکس ناوچه های اوزا کشتی های تجاری و نفتکش ج.ا.ا را مورد هدف قرار می داد که با عملیات غرور آفرین مروارید در 7 آذر59 که موجب از بین رفتن بخش اعظم نیروی دریایی عراق وکسب سیادت دریایی ج.ا.ا شد.

پس از آن اقدام شاخصي از سوي شناورهاي جنگي عراق در طول هشت سال دفاع مقدس عليه كشتي هاي تجاري و نفتكش در خليج فارس ديده نشد. به جزء استفاده از انواع هواپيماهاي مدرن كه از كشورهاي مختلف شرقي و غربي حتی به گونه اجاره دريافت نموده بود، (هواپيماي سوپراتاندارد فرانسوي) و پرتاب موشک های ساحل به دریا کرم ابریشم(مستقر در راس البیشه) و نیز استفاده از بالگرد های سوپر فرلون كه در اين راستا، با اجرا فريب هاي تاكتيكي توسط نیروهای خودی و آتش توپخانه نیروی زمینی و استفاده از هدف هاي كاذب مستقر در نقاط انتخاب شده، هزينه كلاني به دشمن تحميل و عملا بسیاری از موشک‌های پرتاب شده جذب هدف‌های کاذب گردیدند. ماموریت اسکورت کاروان از روزهای آغازین جنگ تحمیلی شروع و تا پایان جنگ ادامه داشت به نوعی که  هماهنگی کلیه یگان‌های شناور ، پروازی وتفنگدار نداجا و نیروهای زمینی و هوایی را در برگرفت. اهمیت اقتصادی مقابله با تدابیر دشمن در قطع خطوط مواصلاتی در ابعاد مختلف به ویژه اداره جنگ، تامین نیازمندی‌های عمومی و حفظ امنیت ملی کشور مهم و باارزش بود که دشمن تمام سعی و تلاش خود را در راستای مقابله با آن صرف می کرد. در دوران جنگ تحمیلی در مجموع 10000 فروندکشتی تجارتی و نفت کش توسط ناوگان نداجا اسکورت و همراهی گردیدند .

عنصر اصلی استراتژی عراق، حمله به مناطق استراتژیک ایران و فلج کردن اقتصاد این کشور بود. به همین منظور، به تأسیسات نفتی حیاتی ایران در جزیره خارک حمله کرد که 85 در صد از صادرات نفتی ایران از طریق نفتکش‌ها از این بندر انجام می‌شد. در جنگ نفتکش ها در سه سال اول جنگ فقط به 48 کشتی بازرگانی حمله شده بود، درحالیکه در سال 1363 این تعداد به 71 کشتی رسید. » (معنوی، 1384: 380)

نتیجه‌گیری

صحنه عملیات منطقه جنوب‌غرب کشور یا همان استان خوزستان دارای موقعیت جغرافیایی منحصر بفردی است که از دامنه جنوبی ارتفاعات کبیرکوه(خرولی، اسکندر خندان، سپتون، تپه350 و شاوریه) در شمال شروع تا انتهای اروند‌رود در دهانه فاو در شمالی‌ترین قسمت خلیج فارس به عرض تقریبی 1400 کیلومتر ادامه یافته که به سه جبهه شمالی، میانی و جنوبی تقسیم شده است.

چهار عملیات مهم و گسترده‌ی (ثامن الائمه(ع)، طریق القدس، فتح المبین و بیت المقدس) یکی پس از دیگری در یک بازه زمانی تقریبا نه ماهه، در ادامه یک سلسله عملیات‌های آفندی کوچک و گسترده‌ی قبلی نیروهای سه‌گانه ارتش و مقاومت نیروهای مردمی که عملیات‌های آفندی برق‌آسای دشمن را در روزها، هفته‌ها و ماه‌های اولیه جنگ را با ایثار و رشادت نیروهای رزمنده با ایمان و وطن‌دوست ارتشی اعم از نیروهای کار‌آمد، با دانش و متخصص زمینی (من جمله هوانیروز دلاور)، هوایی و دریایی با پشتیبانی سپاه پاسداران محلی، نیروهای نامنظم شهید چمران، نیروهای ژاندارمری، نیروهای مخلص مردمی و کارکنان متعهد و متخصص جهاد سازندگی استان‌ها به خصوص نقش موثر نماینده حضرت امام راحل(ره) در شورای عالی دفاع (آیت الله خامنه‌ای) متوقف کرده بودند، طرح‌ریزی و به صورت مشترک اجرایی نمودند. در این عملیات‌ها ضمن وارد آوردن تلفات بسیار سنگین به ماشین جنگی و نیروهای دشمن و اسارت گرفتن بیش از 37هزار نفر آنان، بخش عمده‌ای از مناطق اشغالی( حدود 8500 کیلومتر مربع)  آزاد شد.

 رژیم عراق، خواب پریشان خود مبنی بر جدا‌سازی استان زرخیز خوزستان را در سه روز اول جنگ تحقق نیافته می‌دیده، احساس خطر کرده به کمک کشورهای حامی منطقه‌ای خود  به سازمان‌های بین المللی متوسل شدند.  سازمان ملل متعهد بعد از 22 ماه سکوت معنا‌دار دومین قطع‌نامه غیر الزام‌آور شماره514 خود را مبنی بر خاتمه  منازعه بین دو کشور ایران و عراق صادر نمود  و برای اولین بار تا آن تاریخ، خواهان برقراری آتش بس بین طرفین گردید.

منابع ‌مطالعاتی:

1-اساتید معارف جنگ شهید سپهبد علی صیاد شیرازی، معارف جنگ،  انتشارات سبز،  1395

2-بختیاری و همکار، مسعود، ع طریق القدس، انتشارات حفظ آثار و ارزش‌های دفاع مقدس، چاپ 1390

3- بختیاری، مسعود، عملیات بیت المقدس، انتشارات ایران سبز، چاپ دوم 1387

4-جعفری، مجتبی، اطلس نبردهای ماندگار، انتشارات سوره سبز، چاپسی و پنجم 1393

5- خلیلی، حسین، نقش نهاجا در دفاع مقدس، انتشارات سبز، چاپ اول 1397

6- ذوقی بارانی، کاظم، ژئوپلتیک جدید عراق و تاثیر آن بر امنیت ج.ا.ا، انتشارات دانشگاه جامع امام حسین ع، چاپ اول 1390

7- سروری و همکار، روح الله، عملیات ثامن الائمه(ع)، انتشارات عرشان و سال چاپ1382

8- معنوی، عبدالله، نقش نداجا در دفاع مقدس، انتشارات سبز، چاپ اول1397

9-موسوی قویدل، سید علی اکبر ، عملیات فتح المبین، انتشارات ایران سبز، 1387

10-نمکی عراقی، علی رضا، نیروی هوایی در دفاع مقدس، انتشارات ایران سبز، چاپ دوم 1395

 

[1] - محقق هیئت معارف جنگ شهید صیاد شیرازی

1397/12/5 11:59:4 4137 0
قسمت ارائه دهنده: مدیریت تولید محتوا
تویضیحات در موتور جستجو
اگر پیشروی نیروهای دشمن در سال اول جنگ سد و تثبیت نمی­شد، قطعا زمینه انجام سلسله عملیات­های موفقیت­آمیزگسترده­ی سال دوم و سوم جنگ، مانند؛ ثامن الائمه(ع)، طریق­القدس، فتح المبین و بیت­المقدس، همچنین دفع متجاوز از خاک میهن عزیز در سال­های بعد به خوبی محقق نمی­شد. لذا ایمان، تعهد و تخصص نیروهای ارتشی، بکارگیری موثر تجهیزات پیشرفته با کمک نیروهای مردمی بود که نیروهای بعثی را از ادامه پیشروی باز داشته است.
نظرات ارسالی
نظر شما






Retype the CAPTCHA code from the image
Change the CAPTCHA codeSpeak the CAPTCHA code
 


4
>
تهران انتهای اتوبان ارتش خیابان برادران شهید شاهمرادی صندق پستی: 554-19575 - کدپستی: 1676653517
02122979698
Info@maarefjang.ir
پیام کوتاه هیئت معارف جنگ شهید سپهبد علی صیاد شیرازی
300040004620
نرم افزار اندروید هیئت معارف جنگ
در این نرم افزار در بخش معارف جنگ عملیاتهای دوران دفاع مقدس همراه با نقشه هر عملیات و به تفکیک از سال اول تا سال هشتم جنگ قابل مشاهده می باشد.
هیئت معارف جنگ را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
کلیه حقوق قانونی این سایت متعلق به هیئت معارف جنگ شهید سپهبد علی صیاد شیرازی بوده و استفاده از مطالب آن با ذکر منبع بلامانع است.

انتشار مقالات و مطالب در این پایگاه به منزله تائید تمام و کمال آنها نبوده، بلکه مطالب منعکس کننده نظرات نویسندگان آنها می باشد.

maarefjang @ 2015