• ارتش کلمه ی طیبه است. (فرمانده معظم كل قوا)
  • ارتش جمهوری اسلامی ايران تنها ارتشی است كه در خدمت مردم و منافع ملی است و اعتقادات و احساسات بدنه و فرماندهان آن نيز همانند آحاد مردم است. (فرمانده معظم كل قوا)
  • اساس استقلال مملكت بر ارتش است؛ بر نيروهاى زمينى و هوايى ودریائی است؛ لكن ارتشى كه متكى به ملت باشد. (امام خميني-ره)
  • وَالَّذِینَ جَاهَدُوا فِینَا لَنَهدِیَّنَهُم سُبُلَنَا وَ اِنَّ اللهَ لَمَعَ المُحُسِنِینَ (قرآن کریم، سوره مبارکه عنکبوت، آیه شریفه 69)
  • ما در جنگ ابهت دو ابرقدرت شرق و غرب را شکستیم. (امام خمینی - ره)
  • چرائی های جنگ تحمیلی و پاسخ به پرسشهای شما در خصوص دفاع مقدس در قسمت پرسش از شما، پاسخ از ما.
  • ارتش ما پشتوانه ملت ماست؛ ارتش ما ضامن استقلال كشور ماست. (امام خميني-ره)
  • «رژیم صهیونیستی ۲۵ سال آینده را نخواهد دید»، جملۀ منتخب مردم از بیانات سال94 مقام معظم رهبری(ایسنا)
  • 29 فروردین روز ارتش و سالروز حماسه آفرینی های نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران گرامی باد.
ارتش و دفاع مقدس از دیدگاه ولایت
صوت و تصویر
قطعنامه ها
کتاب آموزش معارف جنگ
آمار بازدید

نبردهای هوایی ایران (3)


ب ـ نیروی هوایی در دوران پهلوی دوم

در سوم شهریور سال 1320 با اشغال کشور و خروج رضاشاه، سازمانی تحت عنوان «قرارگاه کل ارتشتاران فرمانده» تشکیل شد و برای هریک از نیروهای سه‏گانه در قرارگاه مذکور دایره‌ای ایجاد گردید که عمر این قرارگاه پنج روز بیشتر نبود و در هشتم شهریور همان سال با اعلام ترک مقاومت، این قرارگاه منحل شد. در این روزها به بهانه وجود مستشاران آلمانی در کشور با حمله غافل‏گیرانه هواپیماهای شوروی (ارتش سرخ) به هنگ‌های هوایی تبریز و مشهد از شمال و پیاده شدن نیروهای انگلیسی در جنوب و بمباران هنگ هوایی اهواز، عملاً نیروی هوایی منهدم و با تجاوز به خاک ایران از هوا، زمین و دریا زمینه‏های اشغال کشور توسط قوای بیگانه فراهم می‌شود و ارتش تصمیم به ترک مقاومت می‌گیرد.

جنگ تحمیلی ، ارتش جمهوری اسلامی ایران، خاطرات دفاع مقدس، خاطرات فرماندهان ارتش جمهوری اسلامی ایران، نیروی هوایی ارتش

 

البته در هشتم شهریور 1320، جناحی از کارکنان و خلبانان نیروی هوایی به رهبری سروان احمد وثیق در پادگان قلعه‏مرغی از روی دل‏سوزی و به نیت مقابله با تجاوز بیگانگان به صورت «خودجوش» بر خلاف فرمان صادره مبنی بر ترک مقاومت و منع استعمال اسلحه، علیه حمله احتمالی چتربازان ارتش سرخ، تصمیم به مقاومت در مقابل تجاوز می‏گیرند و در این راستا سرتیپ امیراحمدی رییس ستاد نیروی هوایی در پادگان قلعه‏مرغی به گروگان ‏گرفته می‏شود و.... تا این‏که «جریان مقاومت» به مقامات مستقر در قرارگاه فرماندهی منعکس و یک یگان از لشکر یکم مأمور سرکوبی مقاومت‏کنندگان پادگان قلعه‏مرغی شده و به یگان ضدهوایی نیز دستور داده می‏شود تا به سوی هواپیماهای گروه مقاومت، آتش بگشایند.

به‏رغم این اقدامات، دوتن از خلبانان مقاومت (سروان وثیق و استوار شوشتری) با هواپیماهای شکاری در آسمان تهران پرواز و به سوی برخی از واحدها تیراندازی می‏کنند. در نهایت با تسخیر فرودگاه قلعه‏مرغی «مقاومت» شکسته شده و هواپیماهای به پرواز درآمده نیز در اثر آتش پدافند نیروهای خودی، ناگزیر مجبور به ترک آسمان تهران شدند. در این رابطه سرنوشت سروان وثیق نامعلوم ولی استوار شوشتری در یکی از نقاط کشور فرود آمده و سال‏ها زندگی مخفی داشته است.[1]

باتوجه به موارد مطروحه در این دوران نیروی هوایی دچار بحران زایدالوصفی می‌شود و عملاً فرودگاه‏ها و تأسیسات این نیرو به اشغال بیگانگان درآمده و کلیه تجهیزات باقیمانده آن در خرداد 1321 به اصفهان و سپس بخشی از آن به شهرهای شیراز و کرمانشاه گسترش می‏یابند. سرانجام در اوایل سال 1944 با فروکش کردن آتش جنگ، هنگ‏های مستقر در اصفهان، مجدداً به تهران باز می‏گردند و تنها یک گردان هوایی در اصفهان باقی می‏ماند. گرچه در سال 1324 تعداد معدودی هواپیما جهت پشتیبانی از لشکر هشتم خراسان به مشهد گسترش و به دنبال آن رسماً گروه هوایی مشهد تشکیل می‏شود. به‏علاوه یک واحد هوایی دیگر نیز جهت سرکوب شورشیان کردستان به همدان اعزام و گروه هوایی دیگری نیز شکل می‏گیرد. به هر ترتیب در پایان جنگ جهانی دوم ارتش ایران با اعلام جنگ به آلمان نازی و پیوستن به صف متفقین، موجبات شکست نیروهای آلمان نازی را فراهم ساخته و لقب «پل پیروزی» می‏گیرد. از این روی با پیروزی رسمی قوای متفقین، عده‏ای از افسران هوایی در اردیبهشت 1325 به دعوت نیروهای متفق در رژه پیروزی آنها در لندن شرکت می‏نمایند.[2]

نیروی هوایی از این تاریخ مجدداً سیر تحولات خود را با اعزام افسران خود به فرانسه، انگلستان و آمریکا آغاز و در غائله به اصطلاح «نجات آذربایجان» نقش به‏سزایی ایفا می‌کند. البته این نیرو، در این دوران فرماندهان متعددی از جمله سرتیپ خلبان مهدی سپه‏پور که از فرماندهان آگاه، دلسوز و با کفایت بود را تا بعد از کودتای ننگین 28 مرداد 1332 تجربه نمود[3].

شایان ذکر است که در جریان قیام مردمی 30 تیر 1331 خلبانان نیروی هوایی ضمن حمایت از حقوق ملت ایران اعلام کردند که از به‏کارگیری سلاح علیه مردم خودداری خواهند ورزید. آنها: «فرمان آماده‏باش برای پرواز بر فراز آسمان تهران و تهدید قیام‏کنندگان 30 تیر را اجرا نکردند و دیگر افسران را به اهمیت وظیفه‏شان در آن روز تاریخی، آگاه ساختند.»

از نظر تجهیزات هوایی، در سال 1328 اولین سری از هواپیماهای ترابری دوموتوره داکوتا (که حدود 20سال برای نیروی هوایی خدمت کرد) و هواپیماهای شکاری از نوع تندربولت تحویل نیروی هوایی شد و سال بعد نیز هواپیماهای آموزشی- ارتباطی هاروارد، استیرمن، «ال4 و ال20» وارد خدمت در نیروی هوایی گردیدند. در ادامه انواع هواپیما‏های تندر بولت، داکوتا، هاروارد (تی6)، استرمن، «ال4» و «ال20» طی سال‏های 1328 تا 1334 به خدمت نیروی هوایی درآمدند. علیهذا پس از کودتای ننگین 28 مرداد سال 1332، رسماً آمریکایی‏ها استیلای مطلق استعماری خویش را در کشور آغاز نمودند و به ویژه پیکره نیروی هوایی در حال تجدید سازمان، به ظاهر بدواً تحت پوشش «کمک‏های نظامی» زیر سلطه و نفوذ نظامیان آمریکایی قرار گرفت. متعاقباً با افزایش شدت جنگ سرد، عملاً نیروی هوایی در راستای اهداف ابرقدرت نوظهور آمریکا با فرهنگ و اندیشه غربی، سازماندهی و هدایت گردید و نیروهای آمریکایی در سامانه فرماندهی، نیروی انسانی، تجهیزات آفندی و پدافندی و منطقه استقرار پایگاه‏های جدید و ایستگاه‏های پدافندی هوایی و سایت‏های راداری، تجهیز و سازماندهی نیروی هوایی نقش کلیدی داشتند[4] که به این عامل از دو منظر به اختصار اشاره می‌شود:

1)  تحولات نیروی انسانی

نیروی هوایی که با همت و تلاش دل‏سوزان این نیرو بویژه در دوران نهضت ملی و فرماندهی سرتیپ مهدی سپه‏پور، در آستانه خود اتکایی در زمینه تربیت و تأمین نیروی انسانی و حتی آموزش دانشجویان خارجی قرار داشت، به ناگاه در راستای منویات شاه و در جهت اهداف آمریکا، در سال 1333شمسی برخلاف روند پیشین، حرکت جدیدی را آغاز کرد به‏گونه‏ای که استعداد «تیپ تعلیماتی» این نیرو ابتدا به یک رده سازمانی پایین‏تر و در حد یک «هنگ تعلیماتی» نزول کرد و سپس در سال بعد کلاً دانشکده خلبانی و آموزشگاه فنی این نیرو موقتاً منحل شدند. در مقابل، کلاس‏های ویژه زبان انگلیسی در «انجمن فرهنگی ایران و آمریکا» جهت تدریس اصطلاحات فنی هواپیمایی به افسران و درجه‏داران نیروی هوایی که برای تکمیل تحصیلات تخصصی نامزد اعزام به آمریکا بودند، تشکیل شد. از این تاریخ به بعد خیل افسران، دانشجویان، هنرجویان، درجه‏داران برای طی دوره‏های مختلف به آمریکا، اعزام شدند[5].

نیروی هوایی در آستانه انقلاب اسلامی، حدود دو هزار خلبان دوره دیده برای هواپیماهای مختلف خود از سطوح فرماندهی تا پایین‏ترین رده در اختیار داشته است. همچنین سالانه تعداد بسیاری از فرماندهان در رده‏های مختلف برای طی دوره‏‏هایی نظیر: دوره عالی رسته‏ای، فرماندهی و ستاد، آموزش‏های پیشرفته خلبانی، فنی و دیگر دوره‏ها به عناوین مختلف به آمریکا اعزام می‏شدند. بدیهی است که این سیاست علاوه بر این که هزینه‏های سنگین برای نیروی هوایی در بر‏داشت با عنایت به این‏که این افراد در مشاغل کلیدی فرماندهی و رئوس سازمان قرار می‏گرفنتد؛ یکی از اثرات مهم آن ترویج فرهنگ غربی و ایجاد وابستگی فرهنگی- فکری بود. اگرچه این سیاست خود عامل نارضایتی اغلب کارکنان را فراهم ساخته و همواره با برخورد منفی آحاد اقشار ارتش مواجه بود. از جانب دیگر، خیل مستشاران آمریکایی با پوشش‏های گوناگون به سوی ارتش و بویژه نیروی هوایی سرازیر می‏شدند به طوری که در آستانه پیروزی انقلاب اسلامی تعداد مستشاران خارجی به حدود چهل هزار نفر بالغ می‏گردید.

طبیعی بود که باتوجه به روحیه بیگانه ستیزی در فرهنگ پارسی، تداوم این‏چنین سیاست‏ها و وابستگی به بیگانه عاملی اساسی در پیوستن آحاد کارکنان ارتش به صف انقلاب اسلامی تلقی می‌شود به گونه‏ای که با طلوع فجر انقلاب اسلامی و خشم ملت مسلمان ایران علیه استبداد و استعمار در سال 1357، یکی از دغدغه‏های سیاست‏گذاران پنتاگون، چگونگی مواجهه با این تحولات بی‏سابقه در ایران اسلامی بود که قبلاً از نظر آنان «جزیره ثبات» و یکی از نقطه‏های راهبردی و امن برای تامین منافع حیاتی آنان در منطقه خاورمیانه قلمداد می‏شد. کارتر، رییس جمهور آمریکا با وجود این‏که در تبلیغات مبارزات انتخاباتی خود مسأله حقوق بشر و قطع صدور اسلحه به رژیم‏های دیکتاتوری از جمله ایران را مطرح ساخته بود، در سفر ژانویه 1978 میلادی (دی‏ماه 1356ش) به تهران چنین اظهار داشت: «ایران مرهون شایستگی شاه در رهبری کشور است زیرا او توانسته است ایران را به صورت یک جزیره ثبات در یکی از پرآشوب‏ترین نقاط جهان درآورد. نظرات ما در مسائل مربوط به امنیت نظامی متقابل با هیچ کشوری به اندازه ایران نزدیک نیست[6]».

 

منبع: نبردهای هوایی ایران، سرتیپ2 خلبان حسین خلیلی، 1398، ایران سبز، تهران

 

[1]- عاقلی، باقر (1377) «رضاشاه و قشون متحد‏الشکل» تهران: نشر نامک، صص 639-633 و نیز بنگرید به: شوشتری، ابراهیم (1376) «حماسه مقاومت: خاطرات خلبان شوشتری از شورش پادگان قلعه‏مرغی» تهران: نشر شیرازه.

[2]- طلوعی، مرتضی (1355) «تاریخ پنجاه ساله نیروی هوایی ش» تهران: چاپخانه نیروی هوایی، ص 126.

[3]- مهدی سپه‏پور از نادر خلبانان و فرماندهانی بود که پس از کودتای ننگین 28 مرداد بازداشت گردید. (مصور رحماانی، (1368)، «کهنه سرباز» ص 280)

[4]- قطعاً این امر یکی از عوامل نارضایتی برخی از فرماندهان و آحاد اقشار نیروی هوایی ارتش نسبت به رژیم پهلوی و سلطه بیگانه بوده است.

[5]- برابر مدارک موجود جهت آموزش خلبانی، حدود 4000 نفر دانشجو در خلال سال‏های 1337 تا انقلاب اسلامی به کشور آمریکا اعزام شده‏اند.

[6]- علی‏بابایی، غلام‏رضا (1385) «تاریخ نیروی هوایی ایران» چاپ دوم، تهران: انتشارات آشیان، ص 185.

1399/2/31 10:39:33 43 0
قسمت ارائه دهنده: مدیریت تولید محتوا
تویضیحات در موتور جستجو
در سوم شهریور سال 1320 با اشغال کشور و خروج رضاشاه، سازمانی تحت عنوان «قرارگاه کل ارتشتاران فرمانده» تشکیل شد و برای هریک از نیروهای سه‏گانه در قرارگاه مذکور دایره‌ای ایجاد گردید که عمر این قرارگاه پنج روز بیشتر نبود و در هشتم شهریور همان سال با اعلام ترک مقاومت، این قرارگاه منحل شد. در این روزها به بهانه وجود مستشاران آلمانی در کشور با حمله غافل‏گیرانه هواپیماهای شوروی (ارتش سرخ) به هنگ‌های هوایی تبریز و مشهد از شمال و پیاده شدن نیروهای انگلیسی در جنوب و بمباران هنگ هوایی اهواز، عملاً نیروی هوا
نظرات ارسالی
نظر شما






Retype the CAPTCHA code from the image
Change the CAPTCHA codeSpeak the CAPTCHA code
 


4
>
تهران انتهای اتوبان ارتش خیابان برادران شهید شاهمرادی صندق پستی: 554-19575 - کدپستی: 1676653517
02122979698
Info@maarefjang.ir
پیام کوتاه هیئت معارف جنگ شهید سپهبد علی صیاد شیرازی
300040004620
نرم افزار اندروید هیئت معارف جنگ
در این نرم افزار در بخش معارف جنگ عملیاتهای دوران دفاع مقدس همراه با نقشه هر عملیات و به تفکیک از سال اول تا سال هشتم جنگ قابل مشاهده می باشد.
هیئت معارف جنگ را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
کلیه حقوق قانونی این سایت متعلق به هیئت معارف جنگ شهید سپهبد علی صیاد شیرازی بوده و استفاده از مطالب آن با ذکر منبع بلامانع است.

انتشار مقالات و مطالب در این پایگاه به منزله تائید تمام و کمال آنها نبوده، بلکه مطالب منعکس کننده نظرات نویسندگان آنها می باشد.

maarefjang @ 2015