• ارتش کلمه ی طیبه است. (فرمانده معظم كل قوا)
  • ارتش جمهوری اسلامی ايران تنها ارتشی است كه در خدمت مردم و منافع ملی است و اعتقادات و احساسات بدنه و فرماندهان آن نيز همانند آحاد مردم است. (فرمانده معظم كل قوا)
  • اساس استقلال مملكت بر ارتش است؛ بر نيروهاى زمينى و هوايى ودریائی است؛ لكن ارتشى كه متكى به ملت باشد. (امام خميني-ره)
  • وَالَّذِینَ جَاهَدُوا فِینَا لَنَهدِیَّنَهُم سُبُلَنَا وَ اِنَّ اللهَ لَمَعَ المُحُسِنِینَ (قرآن کریم، سوره مبارکه عنکبوت، آیه شریفه 69)
  • ما در جنگ ابهت دو ابرقدرت شرق و غرب را شکستیم. (امام خمینی - ره)
  • چرائی های جنگ تحمیلی و پاسخ به پرسشهای شما در خصوص دفاع مقدس در قسمت پرسش از شما، پاسخ از ما.
  • ارتش ما پشتوانه ملت ماست؛ ارتش ما ضامن استقلال كشور ماست. (امام خميني-ره)
  • «رژیم صهیونیستی ۲۵ سال آینده را نخواهد دید»، جملۀ منتخب مردم از بیانات سال94 مقام معظم رهبری(ایسنا)

بررسی و تشریح عملیات خیبر (بخش یکم)


مقدمه

بر اساس روش كلي كه در هدايت جنگ اتخاذ شده بود، چنين به نظر مي‌رسد كه بعد از عمليات والفجر4 (نبرد در منطقه پنجوين عراق كه در اواخر مهر و اوايل آبان ماه 1362 اجرا گرديد) هيئت عالي رهبري جنگ (احتمالاً شوراي عالي دفاع) چنين تصميم گرفت؛ كه يك‌بار ديگر اقدام به اجراي يك عمليات آفندي در سطح وسيع و سرنوشت ساز نمايد و پيروزي‌هاي نسبي را كه در نبردهاي سال 1362 به دست آمده به نتيجه مطلوب تري برساند. براي نيل به اين هدف بار ديگر منطقه شرق بصره مناسب‌ترين محل تشخيص داده شد و طرح عمليات خيبر براي آن منطقه مورد توجه قرار گرفت.

جنگ تحمیلی،دفاع مقدس،ارتش،هیئت معارف جنگ،شهید صیاد شیرازی،جنگ ایران و عراق،جنگ

درباره زمان تصميم گرفتن طرح‌ريزي و شروع آمادگي براي اين عمليات، اسناد و مداركي در دسترس ما قرار نگرفت. ولي از بررسي جريان اين نبرد چنين نتيجه‌گيري مي‌شود كه احتمالاً اين تصميم‌گيري در زماني طولاني قبل از اجراي اين نبرد و شايد در اوايل سال 1362 انجام شده است. زيرا فراهم كردن صدها فروند قايق براي استفاده در منطقه نيزار و آبگير هورالعظيم در جنوب غربي هويزه، نياز به مدت زمان نسبتاً طولاني داشت و آموزش نيروي آب خاكي براي نبرد در منطقه باطلاقي كه حداقل عرض آن در مرز ايران و عراق تا وصول به محور مواصلاتي عماره بصره در غرب رودخانه دجله (در خاك عراق)، حدود 40 كيلومتر است، كاري بس دشوار و خطرناك بود. بايستي بسياري از مسائل بغرنج و پيچيده مورد بررسي دقيق قرار مي‌گرفت. به هر حال اين تصميم از مدت‌ها قبل اتخاذ شده و اقدامات آمادگي و تهيه وسايل و تجهيزات شروع گرديده بود.

درباره تدبير كلي عمليات در مراحل اول طرح‌ريزي، مداركي در اختيار ما قرار نگرفت. ولي بررسي مدارك موجود در پرونده‌هاي عملياتي نيروي زميني ارتش چنين نشان مي‌دهد؛كه احتمالاً تدبير اوليه چنين بوده است، كه يك حمله توام با غافلگيري كامل از منطقه باطلاقي هورالعظيم در جنوب غربي هويزه به سمت غرب اجرا شود و محور اصلي مواصلاتي بغداد- عماره بصره در حوالي سه راهي القرنه تحت كنترل نيروهاي ايران قرار گيرد و راه مواصلاتي نيروهاي عراق به منطقه بصره قطع شود، سپس با تهديد عقبه نيروهاي در شرق بصره در محور عماره بصره و وارد كردن فشار مستقيم از طرف پاسگاه زيد به سمت غرب نيروهاي عراقي وادار به عقب نشيني به غرب رودخانه دجله شوند يا نابود گردند و كرانه شرقي رودخانه دجله در حد فاصل بصره، ‌القرنه در كنترل نيروهاي ايران قرار گيرد.

 

 

وضعيت كلي منطقه عمليات (زمين- نيروهاي دشمن- نيروهاي خودي)

 

زمين منطقه عمليات خيبر

منطقه عمليات خيبر يك منطقه بسيار وسيع به طول قريب به70 كيلومتر و به عرض متوسط حدود 25 كيلومتر بود. اين منطقه از سمت شرق به حوالي خط مرز بين پاسگاه طلايه در شمال و شلمچه در جنوب، از سمت غرب به رودخانه دجله و شط‌العرب (در خاك عراق) از شمال به خط عمومي پاسگاه طلايه شمال جزاير مجنون، (و از سمت جنوب به منطقه عمومي شلمچه بصره محدود مي‌گرديد.)

اين منطقه عمليات به طور كلي شامل دو قسمت متمايز شمالي و جنوبي بود كه در هنگام اجراي عمليات خيبر در سال 1362 مشخصات هر يك از آن‌ها به شرح زير بود:

 

قسمت شمالي: منطقه هورالعظيم

هورالعظيم، يك منطقه آبگير در شرق رودخانه دجله عراق و جنوب رودخانه كرخه ايران است كه قسمتي از آب اضافي رودخانه‌هاي يادشده به ويژه در فصول بارندگي و ظغيان رودخانه‌ها به اين منطقه آبگير سرازير مي‌شود و تشكيل درياچه كم عمقي را مي‌دهد كه در اصطلاح محلي، هور ناميده مي‌شود.

طول منطقه هورالعظيم از حوالي بستان در كرانه رودخانه كرخه تا حوالي پاسگاه طلايه ايران حدود 80 كيلومتر و عرض متوسط آن از شرق خط مرز در خاك ايران تا كرانه رودخانه دجله در خاك عراق حدود 35 كيلومتر است. اين طول و عرض به نسبت افزايش يا كاهش بارندگي منطقه و بالا آمدن آب رودخانه‌هاي دجله و كرخه زياد و يا كم مي‌شود. ارتفاع منطقه هور در قسمت مركزي حدود دو متر و در كرانه‌هاي خارجي حدود شش متر از سطح دريا است. بنابراين قسمت آب‌گير منطقه هور در مناطق مركزي آن است و هر قدر سطح آب آن بالاتر رود وسعت منطقه هور افزايش مي‌يابد. منطقه هور به علت آب گرفتگي و باطلاقي بودن آن، از نظر نظامي اصولاً يك مانع عمده محسوب مي‌گردد، زيرا عبور از آن در مسافت بيش از 30 كيلومتر به ويژه براي واحدهاي بزرگ نظامي مجهز به وسايل و تجهيزات سنگين در شرايط عادي امكان پذير نيست.

در داخل منطقه هور، نقاط نسبتاً بلند به صورت جزيره وجود دارند كه اهالي بومي منطقه در آن‌ها ساكن هستند و به كشت و زرع به ويژه برنج و ماهيگيري مي‌پردازند. از هنگامي كه منابع نفتي زير زميني در منطقه هور كشف شد، دولت عراق در حوالي اين نقاط مرتفع اقداماتي انجام داد كه وسعت آن‌ها را زيادتر كند و براي فعاليت‌هاي اكتشاف و استخراج نفت از آن‌ها بهره‌برداري نمايد. اين‌گونه فعاليت دولت عراق احتمالاً از حدود دهه 1340 شروع گرديد و از هنگامي‌كه اختلافات ايران و عراق بر سر مسائل مرزي از سال 1347 شدت يافت، فعاليت دولت عراق نیز براي بهره برداري اقتصادي و نظامي در اين منطقه مرزي افزايش پيدا كرد. به نحوي كه در اوايل دهه 1350 دولت عراق يك جاده نظامي از نشوه به طرف پاسگاه مرزي طلايه ايران احداث كرد. نحوه فعاليت دولت عراق براي توسعه مناطق خشكي در وسط هور، ايجاد سدهاي خاكي در اطراف مناطق نسبتاً مرتفع و خارج از آب هور بود كه از جمله اين تلاش‌ها در منطقه نفتي جزاير مجنون در نزديكي خط مرز و در غرب پاسگاه‌هاي طلايه جديد و شهابي بود. نكته لازم به توضيح آن است، كه خط مرز بين ايران و عراق از پاسگاه طلايه قديم به طرف شمال تا غرب بستان و به طول قريب 80 كيلومتر از داخل منطقه هور عبور مي‌كند به نحوي كه قسمتي از منطقه آب‌گير هور متعلق به قلمرو ايران و قسمت بيشتر آن در قلمرو عراق است. عميق‌ترين قسمت هور، در قلمرو ايران قرار دارد و جزاير مجنون عراق در غرب خط مرز و غرب عميق‌ترين منطقه واقع شده است. اين جزاير شامل دو قسمت شمالي و جنوبي است كه با برقراري خاكريز و جاده به يكديگر مرتبط شده‌اند. طول متوسط دوجزيره با هم قريب 18 كيلومتر و عرض متوسط آن 8 تا 10 كيلومتر است. بنابراين وسعت كلي اين جزاير حدود 150 تا 180 كيلومتر مربع است. از غرب جزاير مجنون تا شط‌العرب در القرنه، ضمن اينكه تمام منطقه ادامه هور مي‌باشد. ولي نهرهاي عميق‌تري در داخل منطقه قرار دارند كه به صورت كانال‌هاي طبيعي پرآب مي‌باشند. از جمله اين كانال‌هاي طبيعي نهر سويب در غرب جزاير مجنون است. يادآوري اين نكته ضروري است كه در عمليات خيبر، نيروهاي ايران به رودخانه‌اي در غرب جزاير مجنون رسيدند و اعلام كردند كه به شط‌العرب رسيده‌اند. در حالي كه احتمالاً آن رودخانه همان نهر سويب بوده است زيرا نيروهاي ايران در اين نبرد به رودخانه شط‌العرب نرسيدند.

در جريان جنگ تحميلي، دولت عراق تلاش‌هاي فوق‌العاده‌اي در منطقه هور انجام داد تا با احداث خاكريز و جاده اين منطقه را براي اجراي طرح‌هاي آفندي و پدافندي خود آماده سازد. نظر به اين‌كه نزديك‌ترين و مناسبترين منطقه در حاشيه جنوبي هور منطقه بين پاسگاه طلايه قديم ايران و القرنه عراق در كرانه غربي شط‌العرب بود، بيشتر اقدامات مهندسي ارتش عراق در قسمت شمالي منطقه عمليات خيبر در حول محور طلايه القرنه و طلايه نشوه انجام گرفت. به علاوه ارتش عراق اقداماتي كرده بود كه ميزان ورود آب از شط‌العرب و دجله به منطقه هور را تحت كنترل داشته باشد، به نحوي‌كه اگر بخواهد آفند كند آب هور را كاهش دهد و اگر بخواهد پدافند كند، وسعت منطقه و ارتفاع آب هور را بالا ببرد.

لازم به يادآوري است كه بر خلاف دولت عراق، دولت ايران در زمان رژيم سلطنتي توجهي به منطقه هور نداشت و تنها اقدامي كه انجام گرفت، احداث 10 دستگاه دژ بتني به صورت پاسگاه مرزي در جنوب هور بين كوشك تا طلايه بود. كه شرح آن در مقدمات جنگ تحميلي بيان گرديد.

در جريان جنگ تحميلي، دولت عراق فعاليت ترميم منطقه هور را متناسب با طرح‌هاي عملياتي ارتش آن كشور افزايش داد و در ابتداي جنگ كه نيروهاي عراقي وارد سرزمين ما شدند و تا كرانه رودخانه كارون پيشروي كردند، اقدامات ارتش عراق در منطقه هور براي كم كردن وسعت آن و افزايش منطقه خشكي بود. كه اين امر را با ايجاد خاكريزهايي در شرق هور و روانه كردن آب به طرف شط‌العرب انجام داده بود. اما اين سدهاي خاكي به نحوي احداث شده بود، كه در صورت لزوم با تخريب آن، دوباره منطقه شرق و جنوب را آب فرا مي‌گرفت.

بعد از عمليات بيت‌المقدس و عقب‌نشيني نيروهاي عراق به حوالي خط مرز، ارتش عراق منطقه هور را از ديدگاه پدافندي تقويت كرد و اقداماتي انجام داد كه نه تنها منطقه هور بلكه زمين‌هاي جنوب آن تا شرق بصره نيز با استفاده از آب هور به صورت غير قابل عبور براي نيروهاي حمله‌ور ايران درآمد،كه در مطالب زير به قسمتي از آن‌ها اشاره مي‌كنيم.

 

قسمت جنوبي: منطقه عمليات خيبر

قسمت جنوبي منطقه مورد بحث، از حوالي كوشك و طلايه در شمال تا اروندرود، در جنوب نسبت به منطقه هور مرتفع‌تر است. لذا آب هور در شرايط معمولي آب و هواي منطقه به طرف جنوب شرقي گسترش نمي‌يابد و بيشتر مناطق اين منطقه به‌ويژه در فصول غير بارندگي خشك و قابل عبور مي‌باشد. ولي در داخل اين منطقه نيز نقاط پست‌تري به ارتفاع حدود سه متر از سطح دريا وجود دارند كه در مواقع بارندگي زياد يا طغيان رودخانه‌ها به صورت آب‌گير در مي‌آيند.

با توجه به اين‌كه شهر بصره به عنوان دومين شهر مهم و استراتژيك عراق در مقابل اين منطقه قرار دارد، ارتش عراق حتي از زمان تشديد اختلافات مرزي ايران و عراق در سال 1347 پدافند اين منطقه را احتمالاً، مقدمترين و حياتي‌ترين مسئله خود قرار داد. از همان موقع اقدامات احداث موانع تحت عنوان ايجاد كانال پرورش ماهي در شرق بصره را شروع كرد. در جريان جنگ تحميلي، بعد از عقب‌نشيني نيروهاي عراقي به حوالي خط مرز و حتي احتمالاً از هنگامي‌كه ارتش عراق در كرانه رودخانه كارون متوقف گرديد و دولت عراق احساس كرد بايد به پشت مرز عقب‌نشيني كند، تلاش فوق‌العاده وسيع ارتش عراق براي آماده كردن منطقه بي دفاع شرق بصره براي پدافند قطعي در مقابل پيشروي احتمالي نيروهاي ايران به سمت بصره آغاز شد.

اين تلاش به قدري وسيع بود كه عملاً تمام منطقه مورد بحث از غرب خط مرز تا كرانه شرقي شط‌العرب به طول بيش از 50 كيلومتر و عرض متوسط 20 تا 50 كيلومتر به صورت صعب‌العبورترين منطقه براي نيروهاي ايران درآمد، به نحوي كه تا زمان نگارش اين مطالب-اوايل سال 1367- نيروهاي ايران بارها تلاش كردند از اين موانع بگذرند و به طرف بصره پيشروي كنند ولي هيچ‌گونه موفقيتي حتي در خط مقدم پدافندي به دست نياوردند.

مشخص‌ترين نمونه آن، نبرد رمضان بود كه در سال 1361 انجام گرفت. بعد از آن نبرد، توجه ارتش عراق به پدافند اين منطقه بسيار شديدتر شد. به نحوي كه مي‌توان گفت؛ اين منطقه براي نيروهاي ايران به صورت غير قابل عبور درآمده و بر مبناي اطلاعاتي كه نيروهاي ايران تا آذرماه سال 1362 از منطقه عمليات مورد بحث در شرق بصره به دست آورده بودند. ارتش عراق در آن منطقه ده‌ها كانال در امتداد شمالي جنوبي و شرقي غربي به عرض حداقل چهار متر و حداكثر 150 متر احداث كرده بود. ضمن اين‌كه در جنوب اين منطقه كانال پرورش ماهي بين غرب شلمچه تا كرانه نهر كتيبان به طول 5/28 كيلومتر و به عرض متوسط يك كيلومتر و عمق 5/2 متر، پدافند شرق بصره را كاملاً مستحكم ساخت. براي پي بردن به اين اقدامات پدافندي ارتش عراق، به قسمتي از مشخصات كانال‌هاي احداث شده اشاره مي‌كنيم. البته اين اطلاعات بر اساس برآوردها و كسب اطلاعات از طريق نيروهاي ايران به دست آمده بود و امكان دارد بعضي از آن‌ها دقت كافي نداشته باشند.

دو كانال موازي شرقي- غربي در غرب كوشك به عرض 50 متر كه تا حوالي طلايه ادامه داشته است، بعداً دو كانال موازي به يكديگر متصل و عرض آن به حدود 150 متر رسيده بود.

تعدادي كانال‌هاي فرعي و مقطع به عرض چهارتا شش متر در غرب كوشك.

كانالي به طول قريب پنج كيلومتر و عرض 20 متر در غرب طلايه از منطقه هور به كانال‌هاي شرقي غربي غرب كوشك وصول مي‌گرديد.

يك كانال از نهر سويب به سمت جنوب شرقي در جنوب جزاير مجنون تا حوالي طلايه به طول 5/7 كيلومتر و عرض 35 متر.

يك كانال به طول  32 كيلومتر و عرض سه متر در شمال خط عمومي كوشك طلايه

يك كانال در قسمت جنوبي نهر سويب به طرف جنوب شرق به طول 5/6 كيلومتر كه بعد به طرف شرق تغيير سمت داده و به طول 26 كيلومتر به موازات كانال‌هاي قبلي تا نزديكي خط مرز امتداد داشته است. به نحوي كه نهر سويب را به منطقه آبگير جنوب پاسگاه زيد وصل مي‌كرده است و طول كلي كانال 5/67 كيلومتر و عرض آن سه متر بوده است.

در جنوب جزاير مجنون يك كانال به طول 5/42 كيلومتر و عرض 3 متر تا نزديكي خط مرز ايران احداث شده بود.

در جنوب پاسگاه زيد و شمال كانال پرورش ماهي يك كانال به طول 13 كيلومتر و عرض 9 كيلومتر.

از مقابل پاسگاه حدود ايران به طرف شمال تا نزديكي منطقه آبگرفتگي جنوب پاسگاه زيد يك كانال به طول 5/6 كيلومتر كه به وسيله آب اين كانال، قسمتي از زمين‌هاي جنوب پاسگاه زيد را آب فرا مي‌گرفت.

 كانال پرورش ماهي به طول 5/28 كيلومتر و عرض يك كيلومتر و عمق 5/2 كيلومتر. (قبلاً يادآوري شد)

علاوه بر كانال‌هاي مصنوعي احداث شده، چندين نهر انشعابي از اروندرود به طرف خشكي وجود داشت، كه مهمترين آن‌ها نهر كتيبان در شرق شط‌العرب به طول حدود شش كيلومتر و عرض 12 تا 16 متر و نهر دعيجي به طول 5/5 كيلومتر و عرض 20 متر بودند كه كانال پرورش ماهي بين اين دو نهر احداث شده بود. به علاوه چندين نهر جنوبي- شمالي و شرقي- غربي ديگر. ارتش عراق در طرفين يا حداقل در يك طرف اين كانال‌ها مجموعاً چند صد كيلومتر خاكريز به ارتفاع دو تا سه متر احداث كرده بود و عرض بعضي از اين خاكريز‌ها به قدري وسيع بود كه به صورت يك جاده ماشين‌رو دو طرفه بود از اين خاكريزها به عنوان جان‌پناه و سنگر استفاده مي‌شد.

بر روي نهرها و آبرودهاي طبيعي و كانال‌هاي مصنوعي در منطقه ياد شده، جمعاً 15 پل تشخيص داده شده بود كه مورد استفاده نيروهاي عراقي براي رفت و آمد در منطقه قرار مي‌گرفت.

زمين منطقه عمليات، عموماً پست و سست و آب‌گير بود و در مواقع بارندگي و افزايش آب هور، زمين عموماً غير قابل عبور مي‌گرديد. بنابراين، وجود جاده‌هاي همه فصلي و محكم براي رفت و آمد فوق‌العاده ضروري بود. بدين جهت ارتش عراق صدها كيلومتر جاده اسفالت يا شني در منطقه احداث كرده بود كه مهمترين آن‌ها به شرح زير بود:

جاده آسفالت- نشوه طلايه به طول 42 كيلومتر

جاده آسفالت انشعابي از نشوه- طلايه به طرف جفير(ايران) به طول 27 كيلومتر.

جاده آسفالت انشعابي ديگر از نشوه- طلايه به طرف مرز ايران به طول 35 كيلومتر.

جاده آسفالته انشعابي از جاده تنومه به طرف شرق به طول 42 كيلومتر.

يك جاده آسفالتي از جاده بند 4 بالا به طرف شمال شرق به طول 5/10 كيلومتر.

دو جاده ديگر انشعابي از تنومه- نشوه به طرف شرق به طول 27 كيلومتر و 25 كيلومتر.

در غرب جفير يك جاده آسفالت شمالي جنوبي به طول 24 كيلومتر.

علاوه بر جاده‌هاي فوق كه عموماً جاده‌ نظامي بودند، بيش از صد كيلومتر جاده اسفالت نيز در كرانه شرقي شط‌العرب در شرق بصره بين روستاها و مناطق مسكوني اين منطقه در نقاط مختلف كشيده شده بود.

با توجه به مطالب يادشده بالا ملاحظه مي‌گردد، كه دولت عراق در طول سه سال اول جنگ، براي تقويت مواضع دفاعي در شرق بصره چقدر سرمايه گذاري كرده بود. ارتش عراق براي تحكيم بيشتر اين منطقه، ميدان‌هاي مين و سيم خاردار در اغلب نقاط طولي و عرضي منطقه به وجود آورده بود. بنابراين، نيروهاي ايران وقتی می خواستند در عمليات آفندي از حوالي خط مرز تا كرانه شط العرب عبور كنند، اين امر با توجه به محدوديت امكانات پشتيباني آتش زميني و هوايي نيروهاي ايران كاري بس دشواري بود. در عمل نيز اين دشواري‌ها مانع موفقيت نيروهاي ايران گرديد و نيروهاي ايران در طول شش سال تلاش نتوانستند در مسافت 20 تا 30 كيلومتري بين خط مرز تا شط‌العرب پيشروي كنند و به هدف عمده تاكتيكي جنگ كه وصول به شرق بصره بود دست يابند.

 

استعداد و گسترش نيروهاي دشمن

طبق برآورد اطلاعاتي كه در 26 بهمن ماه 1362 براي عمليات خيبر به عمل آمده بود، استعداد و گسترش نيروهاي دشمن به شرح زير برآورد گرديده بود:

سپاه 3 ارتش عراق بازير امر داشتن لشكرهاي 8 و11 و 19 پياده و لشكر5 مكانيزه و 9 تيپ مستقل پياده و زرهي وكماندو مسئوليت پدافند منطقه شرق و شمال شرقي بصره را عهده‌دار بود. طبق اين برآورد، خطوط پدافندي نيروهاي عراق، از حوالي پاسگاه مرزي كوشك ايران تا كرانه جنوبي اروند‌رود و نهر خين بود. به علت باطلاقي بودن منطقه شمالي، احتمالاً نيروي پدافندي قابل ملاحظه‌اي در جزاير داخل منطقه آبگير مستقر نگرديده بود. اما چنين به نظر مي‌رسد كه به علت وجود تأسيسات نفتي عراق در بعضي از اين جزاير، از جمله جزاير مجنون نيروهاي تأميني سبكي در آن‌ها مستقر بود. بنابراين منطقه پدافندي اصلي نيروهاي عراق در قسمت شرق بصره، بين كوشك و شلمچه بود.

گسترش يگان‌هاي سپاه 3 عراق در شرق بصره چنين برآورد گرديده بود، كه سه لشكر تقويت شده عراق به ترتيب؛ لشكر5 مكانيزه به اضافه تيپ‌هاي 53 و 55 و 101 و 414 و يك تيپ كماندو در شمال منطقه از پاسگاه كوشك تا حوالي پاسگاه زيد، لشكر8 پياده به اضافه تيپ 23 نيروي مخصوص و يك تيپ كماندو در مركز منطقه از پاسگاه زيد تا پاسگاه بوبيان و لشكر 11 پياده به اضافه تيپ 401 پياده و يك تيپ كماندو در جنوب از پاسگاه بوبيان تا كرانه جنوبي نهر خين گسترش داشتند. احتمالاً لشكر 19 پياده نيز در كرانه جنوبي اروند رود از بصره تا فاو پدافند مي‌كرد.

بر مبناي اصل دفاع در عمق، نيروهاي عراق در چندين خطوط پدافندي متوالي از حوالي خط مرز در شرق تا كرانه شرقي شط‌العرب در غرب گسترش داشتند. احتمالاً احتياط دور نيروهاي عراق در غرب شط‌العرب مستقر بود. به هر حال، طبق برآورد وضعيت عملياتي قرارگاه كربلا مستقر در منطقه عملياتي جنوب، نيروهاي عراق با 43 گردان پياده، هفت گردان مكانيزه، 11 گردان تانك، سه گردان شناسايي؛ در مقابل نيروهاي ايران در منطقه شرق بصره صف‌آرايي كرده بودند. اين يگان‌هاي رزمي دشمن با 21 گردان توپخانه پشتيباني مي‌شدند. علاوه بر اين يگان‌ها، عناصر ارتش خلقي و لشكر6  زرهي عراق با دو تيپ زرهي و يك تيپ مكانيزه نيز در احتياط سپاه3  عراق قرار داشتند كه امكان كاربرد آن‌ها در تمام منطقه شرق و شمال شرقي بصره وجود داشت.

در برآورد اطلاعاتي قرارگاه كربلا، همچنين امكان تغيير مكان لشكرهاي 3 و 10 زرهي و تيپ‌هاي مستقل 1و2و10 گارد جمهوري و چهار تيپ نيروي مخصوص و 20 تيپ پياده احتياط گارد مرزي كه جمعاً شامل 32 تيپ (6 تيپ زرهي، دو تيپ مكانيزه و 24 تيپ پياده، با 13 گردان توپخانه) مي‌گرديد، مورد توجه قرار گرفته بود. حتي برآورد شده بود؛ در صورتي‌كه فشار ديگري در يك منطقه ديگر عملياتي به نيروهاي عراقي وارد نشود، ارتش عراق مي‌تواند لشكر 14 زرهي و تيپ‌هاي 59 لشكر7 و تيپ 34 زرهي لشكر1 مكانيزه، جمعاً پنج تيپ ديگر را به شرق بصره تغيير مكان دهد. بنابراين علاوه بر 64 گردان موجود در منطقه شرق بصره دشمن مي‌توانست 122 گردان مانوري ديگر(26 گردان تانك، 22 گردان مكانيزه، 74 گردان پياده) و 18 گردان توپخانه از مناطق ديگر عملياتي به منطقه شرق بصره تغيير مكان دهد.

به طور كلي در برآورد وضعيت عملياتي و اطلاعاتي توانايي‌هاي دشمن آنچنان قوي به نظر مي‌رسيد كه امكان اجراي يك عمليات وسيع موفقيت آميز را بسيار بعيد جلوه‌گر مي‌سازد؛ آنچنان كه فرماندهان ارتشي، عمليات خيبر را بسيار خطرناك و ناموفق تصور مي‌كردند. به همين جهت نظريات خود را كه حاكي از عدم هماهنگي با اين عمليات بود ابراز داشتند، كه در بررسي طرح‌ريزي عمليات نكات برجسته آن‌ها بيان مي‌گردد.

1395/11/19 11:8:21 177 0
قسمت ارائه دهنده: مدیریت تولید محتوا
برای عضویت درکانال سایت هیئت معارف جنگ شهید صیاد شیرازی اینجا کلیک کنید
تویضیحات در موتور جستجو
جنگ تحمیلی،دفاع مقدس،ارتش،هیئت معارف جنگ،شهید صیاد شیرازی،جنگ ایران و عراق،جنگ
نظرات ارسالی
نظر شما






Retype the CAPTCHA code from the image
Change the CAPTCHA codeSpeak the CAPTCHA code
 


4
>
تهران انتهای اتوبان ارتش خیابان برادران شهید شاهمرادی صندق پستی: 554-19575 - کدپستی: 1676653517
02122979698
Info@maarefjang.ir
پیام کوتاه هیئت معارف جنگ شهید سپهبد علی صیاد شیرازی
300040004620
نرم افزار اندروید هیئت معارف جنگ
در این نرم افزار در بخش معارف جنگ عملیاتهای دوران دفاع مقدس همراه با نقشه هر عملیات و به تفکیک از سال اول تا سال هشتم جنگ قابل مشاهده می باشد.
هیئت معارف جنگ را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
کلیه حقوق قانونی این سایت متعلق به هیئت معارف جنگ شهید سپهبد علی صیاد شیرازی بوده و استفاده از مطالب آن با ذکر منبع بلامانع است.

انتشار مقالات و مطالب در این پایگاه به منزله تائید تمام و کمال آنها نبوده، بلکه مطالب منعکس کننده نظرات نویسندگان آنها می باشد.

maarefjang @ 2015